عکس رادیولوژی (رادیوگرافی ساده با اشعه ایکس) چیست و چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟

عکس رادیولوژی یا رادیوگرافی ساده، تصویری دوبعدی از داخل بدن است که با مقدار کمی اشعه ایکس گرفته می‌شود. استخوان‌ها در آن سفید و هوا تیره دیده می‌شود و پزشک از آن برای بررسی استخوان، قفسه سینه و بعضی اندام‌ها استفاده می‌کند.
منظور از رادیولوژی در این مقاله، عکسی است که پزشک برایتان نوشته؛ در ادامه به زبان ساده می‌خوانید این عکس چه چیزهایی را نشان می‌دهد، چطور گرفته می‌شود، چه آمادگی‌ای لازم دارد، درباره اشعه و بارداری چه باید بدانید و جوابش را چه کسی می‌خواند. اگر کمی نگران هستید، بدانید که عکس رادیولوژی یکی از رایج‌ترین روش‌های تصویربرداری است.
برای گرفتن عکس می‌توانید از ایران نوبت نوبت رادیولوژی تهران بگیرید.

اشعه ایکس نوعی پرتو است که از بدن عبور می‌کند. هنگام عکس، دستگاه مقدار کمی از این پرتو را به بخشی از بدن می‌تاباند و چون هر بافت آن را به اندازه متفاوتی جذب می‌کند، تصویری از داخل بدن روی صفحه مخصوص ثبت می‌شود.
بافت‌های متراکم مثل استخوان پرتو را بیشتر جذب می‌کنند و سفید دیده می‌شوند. بافت‌های نرم مثل عضله و چربی خاکستری دیده می‌شوند و هوا، مثلاً هوای داخل ریه‌ها، تیره دیده می‌شود.
عکس رادیولوژی تصویری سریع و دوبعدی است؛ یعنی بدن را از یک زاویه نشان می‌دهد. برای همین گاهی از یک ناحیه، چند عکس از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شود.

رادیولوژی، رادیوگرافی و «کلیشه» یعنی چه؟

رادیولوژی: نام بخش تصویربرداری و حوزه‌ای از پزشکی است که عکس‌ها و اسکن‌های مختلف در آن انجام و خوانده می‌شود.
رادیوگرافی یا عکس ساده: خود همین آزمایش است؛ یعنی عکس گرفتن با اشعه ایکس.
کلیشه: در زبان روزمره به خود تصویر عکس می‌گویند؛ چه روی فیلم چاپ شده باشد و چه دیجیتال باشد.
رادیولوژی دیجیتال: امروز تصویرها معمولاً دیجیتال ثبت می‌شوند و روی صفحه نمایش دیده می‌شوند.
تصویر: نمونه عکس رادیولوژی ساده از استخوان‌های پا — Mikael Häggström، مجوز CC0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

عکس رادیولوژی بیشتر برای بررسی شکستگی و مفاصل، قفسه سینه و ریه، ستون فقرات، بعضی مشکلات شکم و دندان‌ها گرفته می‌شود. اینکه کدام عکس لازم است را پزشک تعیین می‌کند.
پزشک بسته به علائم و معاینه شما ممکن است عکس رادیولوژی را برای این موارد بنویسد:
استخوان و مفاصل: بررسی شکستگی، دررفتگی مفصل و تغییرات استخوان.
قفسه سینه و ریه: بررسی ریه‌ها، قلب و دیواره قفسه سینه؛ برای این عکس می‌توانید از نوبت عکس قفسه سینه استفاده کنید.
ستون فقرات: بررسی مهره‌ها و ستون فقرات.
شکم: بعضی عکس‌های شکم، مثل عکس KUB (کلیه، حالب و مثانه)، طبق نظر پزشک.
جسم خارجی: پیدا کردن جسمی که بلعیده شده یا وارد بدن شده است؛ مثلاً وقتی کودکی چیزی را قورت داده است.
دندان‌ها: عکس دندان هم نوعی عکس رادیولوژی است؛ برای آشنایی با عکس پانورامیک، مقاله عکس OPG دندان چیست را بخوانید.
پستان: ماموگرافی هم نوعی عکس با اشعه ایکس مخصوص پستان است؛ مقاله ماموگرافی چیست را بخوانید.
بعد از درمان شکستگی هم گاهی عکس گرفته می‌شود تا پزشک وضعیت استخوان را ببیند؛ درباره این روند، مقاله جوش خوردن شکستگی را بخوانید.

کارشناس شما را جلوی دستگاه یا روی تخت قرار می‌دهد، از شما می‌خواهد بی‌حرکت بمانید و گاهی نفستان را چند لحظه نگه دارید. عکس گرفتن معمولاً درد ندارد و زمان آن کوتاه است.
مراحل به زبان ساده:

1. پذیرش: نسخه یا درخواست پزشک را به پذیرش مرکز تحویل می‌دهید.


2. آماده شدن: ممکن است از شما بخواهند زیورآلات و وسایل فلزی را دربیاورید و اگر لازم بود، لباس مخصوص بپوشید؛ برای تعویض لباس جای مناسب در اختیارتان گذاشته می‌شود.


3. قرار گرفتن در حالت مناسب: کارشناس بسته به عکسی که لازم است، شما را ایستاده، نشسته یا خوابیده روی تخت قرار می‌دهد.


4. بی‌حرکت ماندن: هنگام عکس باید بی‌حرکت بمانید و گاهی چند لحظه نفستان را نگه دارید تا تصویر تار نشود.


5. چند نما: گاهی بیش از یک عکس از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شود.

عکس گرفتن معمولاً درد ندارد. اگر آسیب دیده‌اید، ماندن در یک حالت ممکن است کمی ناراحت‌کننده باشد؛ کارشناس کمک می‌کند راحت‌ترین حالت ممکن را پیدا کنید.
چقدر طول می‌کشد؟ معمولاً کوتاه است؛ مرکز زمان دقیق را می‌گوید.
استفاده از روپوش یا محافظ سربی طبق روال مرکز است؛ اگر سؤالی دارید، از کارشناس بپرسید.
تصویر: کادر رادیولوژی در حال قرار دادن بیمار روی تخت دستگاه عکس — Happi Raphael، مجوز CC BY-SA 4.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

بیشتر عکس‌های ساده رادیولوژی آمادگی خاصی لازم ندارند. این چند نکته کار را راحت‌تر می‌کند:
لباس راحت بپوشید و زیورآلات را بهتر است در خانه بگذارید.
وسایل فلزی مثل گیره سر، عینک یا دندان مصنوعی متحرک را طبق گفته کارشناس دربیاورید.
عکس‌ها و جواب‌های قبلی را همراه خود ببرید.
اگر باردار هستید یا احتمالش را می‌دهید، پیش از عکس بگویید.
برای چند عکس که آمادگی متفاوتی دارند، مثل بعضی عکس‌های شکم، دستور مرکز را رعایت کنید.

عکس رادیولوژی مقدار کمی اشعه دارد و پزشک وقتی آن را درخواست می‌کند که فایده‌اش بیشتر از خطرش باشد. بعد از عکس ساده رادیولوژی، اشعه‌ای در بدن شما باقی نمی‌ماند.
عکس رادیولوژی از اشعه یونیزان استفاده می‌کند، اما مقدار آن کم است. پزشک وقتی عکس را می‌نویسد که برای تشخیص لازم باشد و مراکز سعی می‌کنند کمترین مقدار اشعه‌ای را به کار ببرند که برای یک تصویر خوب لازم است.

اشعه ایکس در بدن می‌ماند؟

نه. پرتو فقط در همان لحظه عکس از بدن عبور می‌کند و چیزی از آن در بدن نمی‌ماند؛ بعد از عکس می‌توانید به کارهای روزانه‌تان برگردید.

عکس رادیولوژی برای کودکان

اگر عکس برای کودک است، به مرکز بگویید. برای کودکان، تنظیمات دستگاه طوری انتخاب می‌شود که کمترین مقدار اشعه لازم به کار برود.
اگر درباره اشعه نگرانی دارید، با پزشک یا کارشناس رادیولوژی صحبت کنید.
تصویر: کارشناس رادیولوژی در حال تنظیم دستگاه عکس — نیروی هوایی آمریکا (U.S. Air Force، Staff Sgt. Evelyn Chavez)، مجوز مالکیت عمومی، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

اگر باردار هستید یا احتمال بارداری می‌دهید، قبل از عکس رادیولوژی حتماً به پزشک و کارشناس رادیولوژی بگویید. آن‌ها تصمیم می‌گیرند عکس لازم است، می‌شود آن را عقب انداخت یا روش دیگری مناسب‌تر است.
بسیاری از عکس‌های نواحی دور از شکم، مثل دست، پا یا قفسه سینه، در صورت نیاز همچنان در نظر گرفته می‌شوند؛ تصمیم نهایی با پزشک است. اگر پزشک به‌جای عکس، ام آر آی را پیشنهاد کرد، مقاله ام آر آی و بارداری را بخوانید.
اگر پیش از اطلاع از بارداری عکس گرفته‌اید، تنها نگران نمانید و با پزشکتان صحبت کنید.

عکس رنگی رادیولوژی در واقع رنگی نیست؛ عکسی با اشعه ایکس است که در آن از ماده حاجب استفاده می‌شود. ماده حاجب کمک می‌کند اندام‌هایی که در عکس ساده خوب دیده نمی‌شوند، مثل بخش‌هایی از دستگاه گوارش یا رحم و لوله‌ها، بهتر دیده شوند. گاهی هم تصویر به‌صورت زنده گرفته می‌شود که به آن فلوروسکوپی می‌گویند.
برای آشنایی با تصویربرداری زنده با اشعه ایکس، مقاله فلوروسکوپی چیست را بخوانید.
یکی از عکس‌های رنگی رایج برای بررسی رحم و لوله‌هاست؛ مقاله عکس رنگی رحم (هیستروسالپنگوگرافی) را بخوانید.
برای آشنایی با خود ماده حاجب، مقاله ماده حاجب چیست را بخوانید.
آمادگی عکس رنگی با عکس ساده فرق دارد؛ دستور مرکز را رعایت کنید.

پزشک رادیولوژیست، یعنی پزشکی که برای خواندن تصویرهای پزشکی آموزش دیده، عکس‌ها را بررسی می‌کند و گزارشی می‌نویسد که به آن «ریپورت» یا جواب عکس می‌گویند. پزشک خودتان این گزارش را کنار معاینه و علائم شما می‌بیند و نتیجه را برایتان توضیح می‌دهد.
زمان تحویل جواب را مرکز می‌گوید. گاهی هم پزشک برای بررسی بیشتر، عکس یا آزمایش دیگری می‌خواهد و دلیلش را برایتان توضیح می‌دهد.
سعی نکنید خودتان از روی عکس تشخیص بگذارید؛ خواندن عکس کار پزشک است و بهتر است جواب را با پزشک خودتان مرور کنید.

این روش‌ها هر کدام راه متفاوتی برای دیدن داخل بدن هستند:
عکس رادیولوژی: تصویری سریع و دوبعدی با اشعه ایکس.
سی‌تی اسکن: با اشعه ایکس و کامپیوتر، تصویرهای مقطعی از بدن می‌سازد.
ام‌آرآی: با میدان مغناطیسی کار می‌کند و اشعه ایکس ندارد.
سونوگرافی: با امواج صوتی کار می‌کند و اشعه ندارد.
اینکه کدام برای شما لازم است را پزشک تعیین می‌کند. برای مقایسه کامل‌تر، مقاله تفاوت رادیولوژی و سی تی اسکن و ام آر آی و مقاله فرق سی تی اسکن و ام آر آی را بخوانید.

هزینه عکس رادیولوژی به ناحیه بدن، تعداد نماها و مرکز بستگی دارد. هزینه را از مرکز بپرسید.

برای عکس رادیولوژی، نسخه یا درخواست پزشک را همراه داشته باشید. در ایران نوبت می‌توانید مراکز را ببینید و از نوبت رادیولوژی آنلاین استفاده کنید:
نوبت رادیولوژی تهران
نوبت رادیولوژی مشهد
نوبت رادیولوژی اهواز
نوبت رادیولوژی شیراز
نوبت رادیولوژی اصفهان
نوبت رادیولوژی تبریز
نوبت رادیولوژی کرج
نوبت رادیولوژی قم
اگر پزشک عکس قفسه سینه نوشته، می‌توانید از نوبت عکس قفسه سینه استفاده کنید.
اگر باردار هستید یا احتمالش را می‌دهید، این را پیش از عکس به مرکز بگویید.

عکس کاور: اتاق عکس رادیولوژی قفسه سینه — Ptrump16، مجوز CC BY-SA 4.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز