ماموگرافی چیست؟ نحوه انجام، آمادگی و هر آنچه باید بدانید

ماموگرافی نوعی عکس‌برداری با اشعه ایکس کم‌دوز از پستان است که به پزشک کمک می‌کند تغییرات بافت پستان، از جمله تغییرات کوچکی که هنوز لمس نمی‌شوند، را ببیند. هم برای غربالگری و هم برای بررسی یک علامت استفاده می‌شود.
اگر پزشک برایتان ماموگرافی نوشته یا خودتان می‌خواهید درباره آن بیشتر بدانید، این راهنما قدم‌به‌قدم کنار شماست. از اینکه ماموگرافی چطور انجام می‌شود تا درد، آمادگی و جواب آن را ساده توضیح می‌دهیم.
برای پیدا کردن مرکز نزدیک خودتان، می‌توانید از همین‌جا شروع کنید:

ماموگرافی یک عکس‌برداری مخصوص پستان است. دستگاه آن فقط برای پستان ساخته شده و اشعه را تا جای ممکن به همان ناحیه محدود می‌کند.
در این آزمایش، پستان بین دو صفحه قرار می‌گیرد و از چند زاویه عکس گرفته می‌شود. بعد رادیولوژیست، یعنی پزشک متخصص تصویربرداری، عکس‌ها را بررسی می‌کند و گزارش را برای پزشک شما می‌فرستد.
مهم‌ترین ویژگی ماموگرافی این است که گاهی تغییرات پستان را سال‌ها قبل از اینکه خودتان یا پزشک بتوانید لمسشان کنید نشان می‌دهد. به همین دلیل ابزار اصلی غربالگری سرطان پستان است.

ماموگرافی چه چیزی را نشان می‌دهد؟

ماموگرافی می‌تواند توده (برآمدگی)، رسوب‌های ریز کلسیم و تغییرات دیگر بافت پستان را نشان دهد. تراکم پستان، یعنی نسبت بافت متراکم به بافت چربی، هم در عکس دیده می‌شود.
دیده شدن یک یافته به معنی سرطان نیست. بسیاری از یافته‌ها خوش‌خیم هستند و رادیولوژیست با کمک عکس‌های قبلی شما آن‌ها را مقایسه می‌کند.

ماموگرافی دیجیتال و سه‌بعدی (توموسنتز)

امروزه بیشتر ماموگرافی‌ها دیجیتال هستند؛ یعنی تصویر به‌جای فیلم روی کامپیوتر ذخیره می‌شود. در نوع سه‌بعدی، دستگاه از زاویه‌های مختلف عکس می‌گیرد و پستان را لایه‌لایه نشان می‌دهد.
برای آشنایی بیشتر با این روش، مقاله ماموگرافی سه‌بعدی (توموسنتز) را بخوانید.

ماموگرافی دو نوع اصلی دارد. دستگاه هر دو یکی است، اما هدفشان فرق می‌کند.
ماموگرافی غربالگری: برای خانم‌هایی است که هیچ علامتی ندارند. هدف این است که اگر تغییری هست، زود و قبل از ایجاد علامت پیدا شود.
ماموگرافی تشخیصی: وقتی انجام می‌شود که شما یا پزشک علامتی مثل توده یا ترشح نوک پستان پیدا کرده‌اید، یا ماموگرافی غربالگری قبلی نیاز به بررسی بیشتر داشته است. در این نوع معمولاً عکس‌های بیشتری از زاویه‌های مختلف گرفته می‌شود.
اینکه از چه زمانی و هر چند وقت یک بار ماموگرافی غربالگری انجام دهید، به سن، سابقه خانوادگی و شرایط خود شما بستگی دارد. این برنامه را طبق نظر پزشک تنظیم کنید.

پزشک ممکن است در این موقعیت‌ها ماموگرافی درخواست کند:
غربالگری منظم پستان، طبق برنامه‌ای که پزشک برایتان مشخص می‌کند
بررسی توده یا علامتی که خودتان یا پزشک متوجه شده‌اید
بررسی بیشتر یافته‌ای که در ماموگرافی قبلی دیده شده
پیگیری یک یافته در طول زمان یا بعد از درمان، طبق نظر پزشک
بعضی تغییرات پستان بهتر است زودتر بررسی شوند. فهرست کامل آن‌ها را در مقاله علائمی که نیاز به ماموگرافی فوری دارند ببینید.

پاسخ کوتاه: شما جلوی دستگاه می‌ایستید، کارشناس هر پستان را چند ثانیه بین دو صفحه فشرده می‌کند و از چند زاویه عکس می‌گیرد. کل کار معمولاً کوتاه است.
مراحل ماموگرافی ساده است:
1. لباس بالاتنه و زیورآلات را درمی‌آورید و گانی که مرکز می‌دهد می‌پوشید.
2. جلوی دستگاه ماموگرافی می‌ایستید. کارشناس پستان را روی یک صفحه صاف قرار می‌دهد.
3. یک صفحه پلاستیکی شفاف آرام‌آرام پایین می‌آید و پستان را چند ثانیه فشرده می‌کند.
4. در لحظه عکس‌برداری باید بی‌حرکت بمانید و شاید لازم باشد چند ثانیه نفستان را نگه دارید.
5. معمولاً از هر پستان یک عکس از بالا و یک عکس از کنار گرفته می‌شود. بعد همین کار برای پستان دیگر تکرار می‌شود.
6. گاهی از شما می‌خواهند کمی صبر کنید تا مطمئن شوند همه عکس‌ها واضح است.
کل کار معمولاً کوتاه است. ماموگرافی تشخیصی ممکن است کمی بیشتر طول بکشد، چون عکس‌های بیشتری لازم دارد. زمان دقیق را از مرکز بپرسید.

چرا پستان فشرده می‌شود؟

فشرده شدن پستان شاید خوشایند نباشد، اما دلیل مهمی دارد:
ضخامت پستان یکدست می‌شود تا همه بافت دیده شود.
بافت از هم باز می‌شود و تغییرات کوچک پشت بافت‌های دیگر پنهان نمی‌مانند.
چون بافت نازک‌تر است، اشعه کمتری لازم است.
پستان ثابت می‌ماند و عکس تار نمی‌شود.

پاسخ کوتاه: ماموگرافی معمولاً درد شدیدی ندارد، اما فشار صفحه‌ها ممکن است چند ثانیه ناخوشایند باشد. اگر پستان‌ها حساس است، زمان نوبت را با مرکز هماهنگ کنید.
بیشتر خانم‌ها فقط فشار و کمی ناراحتی حس می‌کنند. این حس کوتاه است و با برداشتن صفحه تمام می‌شود.
اگر پستان‌هایتان در روزهای قبل یا حین پریود حساس می‌شود، بهتر است زمان ماموگرافی را با پزشک یا مرکز هماهنگ کنید تا در روزهایی که حساسیت کمتری دارید انجام شود.
اگر حین فشار درد زیادی داشتید، همان لحظه به کارشناس بگویید. او می‌تواند فشار را تا جایی که کیفیت عکس حفظ شود تنظیم کند.

پاسخ کوتاه: روز ماموگرافی روی پستان و زیربغل دئودورانت، پودر یا کرم نزنید، لباس دوتکه بپوشید و عکس‌ها و جواب‌های قبلی را همراه ببرید.
معمولاً مراکز این موارد را از شما می‌خواهند:
روز ماموگرافی روی پستان و زیربغل دئودورانت، پودر، لوسیون یا کرم نزنید. این مواد ممکن است در عکس شبیه لکه‌های ریز کلسیم دیده شوند.
لباس راحت دوتکه بپوشید تا فقط لباس بالاتنه را دربیاورید. زیورآلات را بهتر است در خانه بگذارید.
ماموگرافی، سونوگرافی یا جواب‌های قبلی را همراه ببرید. مقایسه با عکس‌های قبلی برای رادیولوژیست خیلی مهم است.
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، شیر می‌دهید یا پروتز سینه دارید، از قبل به مرکز بگویید.
اگر علامتی در پستان دارید یا جراحی پستان داشته‌اید، آن را به کارشناس بگویید.
معمولاً لازم نیست ناشتا باشید و می‌توانید روال عادی روزتان را داشته باشید. اگر مرکز دستور خاصی داد، طبق همان عمل کنید.

ماموگرافی از اشعه ایکس با دوز کم استفاده می‌کند. بعد از عکس‌برداری هیچ اشعه‌ای در بدن شما باقی نمی‌ماند.
مثل هر عکس‌برداری با اشعه، یک خطر بسیار کم وجود دارد. پزشک وقتی ماموگرافی را درخواست می‌کند، فایده آن را در برابر همین خطر کم می‌سنجد.
گاهی ماموگرافی ناحیه‌ای را نشان می‌دهد که برای اطمینان به عکس یا بررسی بیشتر نیاز دارد. اگر برای بررسی دوباره تماس گرفتند، نگران نشوید؛ بیشتر افرادی که دوباره فراخوانده می‌شوند سرطان ندارند.
ماموگرافی هم مثل هر آزمایش دیگری کامل نیست و ممکن است همه تغییرات را نشان ندهد. برای همین اگر علامت تازه‌ای در پستان دیدید، حتی با جواب طبیعی، با پزشک مشورت کنید.
اگر باردار هستید یا احتمال بارداری دارید، حتماً به پزشک و مرکز بگویید.

ماموگرافی و سونوگرافی رقیب هم نیستند؛ مکمل هم هستند. سونوگرافی با امواج صوتی کار می‌کند و اشعه ندارد.
گاهی پزشک بعد از ماموگرافی، برای بررسی دقیق‌تر یک یافته یا در پستان‌های متراکم، سونوگرافی هم درخواست می‌کند. اینکه کدام روش برای شما مناسب‌تر است را پزشک انتخاب می‌کند.
برای آشنایی با این روش، مقاله سونوگرافی پستان را بخوانید.
برای بعضی خانم‌هایی که خطر بالاتری دارند، پزشک ممکن است MRI پستان را هم در کنار ماموگرافی پیشنهاد کند.

عکس‌ها را رادیولوژیست بررسی می‌کند و گزارش برای پزشک شما فرستاده می‌شود. زمان آماده شدن جواب در مراکز فرق دارد؛ موقع گرفتن نوبت آن را بپرسید و اگر جوابی نرسید، خودتان پیگیری کنید.
برای آشنایی با عبارت‌های گزارش، مقاله تفسیر جواب ماموگرافی و توضیح معنی BI-RADS ماموگرافی را ببینید.
اگر می‌خواهید یک متخصص جوابتان را برایتان توضیح دهد، از تفسیر آنلاین جواب ماموگرافی کمک بگیرید. تصمیم نهایی درباره قدم بعدی با پزشک شماست.

با ایران نوبت می‌توانید مراکز ماموگرافی را ببینید و آنلاین نوبت بگیرید. فهرست همه شهرها در صفحه نوبت ماموگرافی است.
اگر در این شهرها هستید، از این لینک‌ها مستقیم وارد شوید:
نوبت ماموگرافی تهران
نوبت ماموگرافی مشهد
نوبت ماموگرافی شیراز
نوبت ماموگرافی اصفهان
بعضی مراکز برای ماموگرافی نسخه پزشک می‌خواهند. قبل از رزرو، این را از مرکز بپرسید.
ماموگرافی یک آزمایش کوتاه و ساده است. با کمی آمادگی و هماهنگی با پزشک، می‌توانید با خیال راحت‌تر آن را انجام دهید.