سونوگرافی داپلر عروق پا یا سونوگرافی واریس پا چیست و چگونه انجام می‌شود؟

سونوگرافی داپلر عروق پا یک سونوگرافی ساده و بدون درد است که رگ‌های پا و جریان خون داخل آن‌ها را نشان می‌دهد. به آن سونوگرافی واریس پا، سونو داپلر پا یا سونوگرافی رنگی پا هم می‌گویند. اشعه ندارد و سوزن و تزریق هم ندارد.
وقتی برای واریس انجام می‌شود، بیشتر سیاهرگ‌ها (وریدها) بررسی می‌شوند. سیاهرگ‌ها خون را از پا به سمت قلب برمی‌گردانند و دریچه‌های کوچکی دارند که نمی‌گذارند خون به عقب برگردد. در واریس این دریچه‌ها خوب بسته نمی‌شوند. داپلر نشان می‌دهد خون کجا برعکس جریان دارد و مشکل از کدام رگ است.

سونوگرافی پا برای چیست؟

پزشک معمولاً این سونوگرافی را برای این موارد می‌نویسد:
پیدا کردن لخته خون در سیاهرگ‌های پا
پیدا کردن علت ورم طولانی پا
دیدن دریچه‌های خراب و جریان برعکس خون در واریس
نقشه‌برداری از رگ‌ها قبل از درمان واریس

فرق سونوگرافی داپلر با سونوگرافی معمولی

سونوگرافی معمولی شکل بافت‌ها و رگ‌ها را نشان می‌دهد. داپلر یک قابلیت ویژه همان دستگاه است که حرکت خون را هم می‌سنجد. یعنی علاوه بر اینکه رگ دیده می‌شود، معلوم می‌شود خون در آن با چه جهتی و چطور جریان دارد. این جریان معمولاً به‌صورت رنگی روی صفحه دیده می‌شود؛ برای همین به آن سونوی رنگی هم می‌گویند. ژل و پروب همان است و برای شما تجربه تقریباً یکسانی دارد.
برای رزرو می‌توانید از صفحه نوبت سونوگرافی داپلر مرکز نزدیک خود را پیدا کنید.

وریدهای واریسی یک بیماری شایع است که بسیاری از افراد را تحت تأثیر قرار می دهد. واریس به معنی گشاد شدن عروق است که اغلب در پاها اتفاق می افتد و این گشاد شدن به دنبال نارسایی عروقی اتفاق می افتد.
ورید ها مسئول انتقال خون از اندام ها به قلب هستند و بر خلاف سرخرگ ها یا همان شریان ها عضله ندارند و بالا بردن این خون از طریق یک سری دریچه ها اتفاق می افتد اگر واریس موجب به اختلال عملکرد این دریچه ها شود موجب برگشن خون به اندام میشود و نیازمند بررسی دقیق است.
وریدهای واریسی علاوه بر ظاهرشان می توانند علائم مختلفی از جمله درد، ضربان یا گرفتگی در پاها، تورم و احساس سنگینی یا خستگی در ناحیه آسیب دیده ایجاد کنند. در برخی موارد، رگ‌های واریسی نیز می‌توانند باعث تغییرات پوستی مانند تغییر رنگ یا حتی ایجاد زخم شوند.

وریدهای بدن ما دارای یک سیستم دریچه ای یک طرفه برای حفظ جریان خون به سمت قلب هستند. با این حال، زمانی که این دریچه‌ها از کار بیفتند، خون می‌تواند در سیاهرگ‌ها جمع شود و باعث بزرگ شدن آن‌ها شود. عواملی که در این امر نقش دارند عبارتند از:
سن: با افزایش سن، رگ‌های ما خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهند که منجر به واریس می‌شود.
بارداری: افزایش حجم خون در دوران بارداری می تواند باعث بزرگ شدن سیاهرگ ها شود.
چاقی: وزن اضافی فشار مضاعفی بر رگ ها وارد می کند.
ایستادن یا نشستن برای مدت طولانی.

رگ های واریسی آنها را نیز می توان احساس کرد. علائم رایج عبارتند از:
زخم در نواحی داخلی مچ پا
کبود شدن و تورم اندام تحتانی
احساس سنگینی یا درد در پاها.
گرفتگی عضلات یا سندرم پاهای بی قرار در شب.

یک باور اشتباه وجود دارد که عروق و مویرگ های برجسته و سطحی، واریس هستند این اشتباه است، عروق و مویرگ های برجسته و سطحی که معمولاً در پاها دیده می شوند، ممکن است علائم واریس باشند. واریس یک حالت پیشرفته تر از بیماری عروق سطحی است و به عروقی اطلاق می شود که به دلیل ضعف یا آسیب در سیستم صمامی عروق پا، خون را به درستی جابجا نمی کنند و باعث بروز برآمدگی و پر شدن عروق می شوند. در نتیجه، عروق و مویرگ های برجسته و سطحی ممکن است نشانه های اولیه واریس باشند. اگرچه، برای تشخیص دقیق بیماری واریس، نیاز به انجام تست های پزشکی است چرا که واریس همیشه با چشم قابل تشخیص نیست.
گاهی ممکن است اصلا عروق عمقی دچار واریس شده باشند و حتی فرد متوجه هم نشده باشد و با علائم و شکایت از موضوعاتی مثل زخم در قسمت های داخلی مچ پا، کبود شدن و یا ورم اندام‌های تحتانی به پزشک مراجعه می کند و وقتی پزشک با مشاهده این علائم مشکوک به واریس شود پس از معاینه بالینی دقیق معمولاً تست‌های تشخیصی از جمله موارد زیر تجویز می کند:

سونوگرافی رنگی داپلر

این آزمایش غیر تهاجمی از امواج صوتی با فرکانس بالا برای ایجاد تصاویری از وریدهای پا استفاده می کند. می تواند به شناسایی محل و شدت رگ های واریسی و همچنین ارزیابی جریان خون و تشخیص لخته های خون کمک کند. آمادگی، مراحل و دلیل ایستادن در این سونوگرافی را در بخش بعد ساده گفته‌ایم.
اینجا می توانید آمادگی های قبل از سونوگرافی را مطالعه کنید.

ونوگرام

این یک آزمایش اشعه ایکس است که شامل تزریق رنگ کنتراست به ورید پا یا مچ پا است. رنگ به سمت پا حرکت می کند و تصاویر اشعه ایکس برای تجسم جریان خون و شناسایی هرگونه ناهنجاری گرفته می شود. امروزه ونوگرام به‌ندرت انجام می‌شود و برای بیشتر افراد سونوگرافی داپلر روش اصلی است.
این روش های تشخیصی روش های ایمن و موثر برای ارزیابی رگ های واریسی و انتخاب روش درمانی مناسب هستند. پزشک می تواند به شما کمک کند تصمیم بگیرید کدام آزمایش برای نیازهای فردی شما مناسب تر است. در موارد خاص، پزشک ممکن است روش دیگری مثل ام آر آی را هم پیشنهاد کند.
مهم است که پزشک بداند مشکل از کدام رگ و کدام دریچه شروع شده؛ چون برنامه درمان بر همین اساس چیده می‌شود. سونوگرافی داپلر همین نقشه را به پزشک می‌دهد.
پی نوشت: سیستم صمامی در بدن مسئول تنظیم جریان خون در عروق است. صمام‌ها ساختارهایی هستند که در داخل عروق قرار دارند و با کمک عضلات پا کمک می‌کنند خون فقط به سمت قلب برود و به عقب برنگردد. در صورت ضعف یا آسیب در سیستم صمامی، صمام‌ها به درستی کار نمی‌کنند و خون به سمت پایین (برعکس جریان طبیعی) جابجا می‌شود. این موضوع باعث ایجاد عروق برجسته و پر شده و به نتیجه واریس منجر می‌شود. بنابراین، سیستم صمامی از اهمیت بالایی برای حفظ جریان خون صحیح در عروق بدن برخوردار است.

آمادگی قبل از سونوگرافی داپلر پا

بیشتر وقت‌ها آمادگی خاصی لازم نیست. معمولاً لازم نیست ناشتا باشید و داروهایتان را طبق روال مصرف کنید، مگر پزشک چیز دیگری گفته باشد.
لباس گشاد و راحت بپوشید؛ چون پا تا بالای ران باید در دسترس باشد. ممکن است گان بدهند.
اگر جوراب واریس یا باند فشاری می‌پوشید، از مرکز بپرسید روز سونوگرافی آن را بپوشید یا نه. موقع معاینه باید آن را دربیاورید.
برگه پزشک و جواب سونوگرافی‌های قبلی را همراه ببرید.

مراحل انجام کار

کمی ژل روی پوست پای شما زده می‌شود و پروب، یعنی همان دسته کوچک دستگاه، روی پا حرکت می‌کند.
برای پیدا کردن لخته، گاهی با پروب روی رگ فشار می‌آورند. رگ سالم با فشار جمع می‌شود.
برای دیدن دریچه‌ها، ممکن است ساق پایتان را با دست فشار دهند یا از شما بخواهند نفس را نگه دارید و کمی زور بزنید. این کار برای چند لحظه جریان خون را تغییر می‌دهد تا معلوم شود دریچه‌ها درست بسته می‌شوند یا نه.
معمولاً درد ندارد؛ فقط فشار پروب ممکن است کمی ناخوشایند باشد. بعد از سونوگرافی می‌توانید به کار عادی برگردید.

چرا سونوگرافی واریس را ایستاده انجام می‌دهند؟

برای بررسی واریس، معمولاً از شما می‌خواهند بایستید و وزن بدن را روی پای دیگر بیندازید. در حالت ایستاده خون بیشتری در رگ‌های پا جمع می‌شود و دریچه‌ها بیشتر زیر فشارند. پس اگر دریچه‌ای خراب باشد، بهتر دیده می‌شود. در حالت خوابیده ممکن است این مشکل دیده نشود.
اگر نمی‌توانید مدت زیادی بایستید، تخت را طوری کج می‌کنند که پاها پایین‌تر از قلب باشد. اگر وسط کار سرتان گیج رفت یا حالتان بد شد، همان لحظه به کارشناس بگویید.
اما اگر سونوگرافی فقط برای پیدا کردن لخته باشد، معمولاً در حالت خوابیده یا نیمه‌نشسته انجام می‌شود.
اگر پزشک سونوگرافی دیگری مثل سونوگرافی شکم هم نوشته، از صفحه نوبت سونوگرافی مرکز مناسب را پیدا کنید.

مسائل مرتبط با مشکلات عروق واریسی می تواند منجر به موارد زیر شود:
زخم های نزدیک مچ پا.
خونریزی جزئی
کبودی
تورم
لخته شدن خون؛ و گاه در مواردی نیز این لخته های حرکت می کنند و خطر ساز می شوند.
اگر می‌خواهید بدانید کدام نوع واریس خطرناک‌تر است و چه زمانی باید زودتر به پزشک بروید، مطلب آیا واریس خطرناک است؟ را بخوانید.

تغییرات سبک زندگی و فعالیت های ورزشی
این تغیرات و فعالیت های فیزیکی می توانند تاثیر به سزایی در وضعیت واریس داشته باشند:
پاهای خود را بالا بیاورید.
به طور منظم ورزش کن.
مراقب وزن و رژیم غذایی خود باشید.
لباس های تنگ نپوشید
از نشستن یا ایستادن طولانی مدت خودداری کنید.
در موارد شدید، روش هایی مانند:
اسکلروتراپی، درمان های لیزری، ذروش های کمک کاتتر، عمل جراحی نیز ممکن است توصیه شود.

ورزش
درگیر شدن در فعالیت هایی مانند پیاده روی یا شنا می تواند جریان خون را بهبود بخشد و خطر ابتلا به واریس را کاهش دهد.
انتخاب های رژیم غذایی سالم
خوردن غذاهای غنی از فیبر و ویتامین C می تواند رگ های شما را تقویت کند.

وریدهای واریسی چیزی بیش از یک مسئله زیبایی هستند. آنها نشان دهنده یک مشکل اساسی در سیستم وریدی ما هستند. با درک آنها می توانیم اقدامات تشخیصی دقیق و یا پیشگیرانه را اتخاذ کنیم و در صورت لزوم به دنبال درمان باشیم.


منبع:
pubmed.ncbi.nlm.nih