سیروز کبدی چیست و آیا خوب می‌شود؟

سیروز کبدی چیست و آیا خوب می‌شود؟ این دو سؤال را خیلی‌ها بعد از شنیدن این تشخیص می‌پرسند. در این مطلب به زبان ساده توضیح می‌دهیم سیروز چیست، چرا ایجاد می‌شود، چه علائمی دارد، چطور تشخیص داده می‌شود و درمان‌های فعلی چه کاری از دستشان برمی‌آید.

سیروز کبدی یعنی کبد زخمی و برای همیشه آسیب دیده است. وقتی کبد مدت طولانی آسیب ببیند، بافت اسکار (جای زخم) کم‌کم جای بافت سالم را می‌گیرد.
این بافت اسکار نمی‌گذارد کبد درست کار کند و بخشی از جریان خون داخل کبد را هم می‌بندد. هرچه سیروز پیشرفت کند، کبد بیشتر از کار می‌افتد.
خیلی‌ها نمی‌دانند سیروز دارند، چون ممکن است تا وقتی کبد به‌شدت آسیب نبیند، علامتی نداشته باشند.
سونوگرافی یکی از بررسی‌هایی است که پزشک برای کبد درخواست می‌کند. اگر برای شما نوشته شد، از صفحه نوبت سونوگرافی مرکز مناسب را پیدا کنید.

نه. سیروز یعنی زخم شدن و آسیب دائمی کبد. سرطان کبد بیماری دیگری است.
اما این دو به هم ربط دارند. سیروز احتمال سرطان کبد را بیشتر می‌کند و بیشتر کسانی که سرطان کبد می‌گیرند، از قبل سیروز داشته‌اند.
برای همین اگر سیروز دارید، پزشک ممکن است آزمایش خون و سونوگرافی یا تصویربرداری دیگری را به‌طور منظم برای بررسی سرطان کبد پیشنهاد کند. پیدا شدن سرطان در مراحل اولیه، شانس درمان را بیشتر می‌کند.
زمان این بررسی‌ها را با پزشک خود هماهنگ کنید. برای آشنایی با درمان‌های سرطان کبد، مقاله غلبه بر سرطان کبد: راهنمای جامع درمان و پیشگیری را بخوانید.

این بیماری حاصل آسیب مداوم کبد (التهاب مزمن در کبد) در گذشت زمان است که عوامل مختلفی می تواند باعث ایجاد سیروز شود که باید درمان شود در غیر این صورت بیماریی پیشرفت کرده و بسیار خطر آفرین می شود.
بیماری کبد چرب (الکلی و غیر الکلی که الکلی یکی از دلایل شایع سیروز است)
بیماری های خود ایمنی که می توانند باعث التهاب مزمن کبد شوند مانند هپاتیت خود ایمنی، کلانژیت صفراوی اولیه و کلانژیت اسکلروزان اولیه (زخم شدن مجاری صفراوی)
اختلالات ژنتیکی باعث ایجاد مواد سمی و آسیب به کبد می شوند مثل بیماری ذخیره گلیکوژن (قند)، فیبروز سیستیک و بیماری ویلسون (انباشته شدن زیاد مس در کبد)
بیماری های قلبی عروقی مثل نارسایی احتقانی قلب (تجمع خون در کبد) و ایسکمی مزمن (مانع از رسیدن خون به کبد)
عفونت مزمن هپاتیت B، C و D
ضعیف شدن مجرای (آترزی) صفراوی
بیماری هموکروماتوز نوعی اختلال ارثی در سوخت و ساز آهن (تجمع آهن در بدن)
سندروم آلاژیل اختلال گوارشی ژنتیکی (تجمع صفرا در کبد)
هپاتیت سمی ناشی از مصرف برخی داروهای آسیب زننده به کبد از جمله مسکن های بدون نسخه

علائم این بیماری بستگی به شدت و پیشرفت آن دارد چون در مراحل اولیه ممکن است علائم بسیار کم یا بدون علائم باشد ولی در مراحل پیشرفته علائم آن نمایان می شود و عملکرد کبد هم کاهش می یابد. در اینجا می خواهیم برخی از این علائم را بررسی کنیم.

مراحل اولیه

همانطور که قبلا اشاره شد ممکن است در مراحل اولیه علائمی دیده نشود ولی اگر علائمی باشد برخی از آن ها عبارتند از:
حالت تهوع
کاهش اشتها
احساس ضعف یا خستگی
درد شکم (مخصوصا سمت راست)
آنژیوم عنکبوتی (عروق خونی قابل مشاهده ناشی از رسوب مولکول های چربی در کبد)
اریتم کف دست (قرمزی کف دست)

مراحل پیشرفته

در مراحل پیشرفته علائم ناشی از عملکرد کبد و ناشی از فشار خون پورتال ممکن است متفاوت از هم باشند که در اینجا هر کدام را جدا بررسی می کنیم:
علائم سیروز ناشی از کاهش عملکرد کبد
زردی پوست و چشم
خارش پوست
ادرار تیره و مدفوع روشن
مشکلات گوارشی مخصوصا در خوردن چربی
برجستگی ها ولک های زرد کوچک بر روی پوست
کاهش وزن و عضله بدون علت
آنسفالوپاتی کبدی (گیجی، سردرگمی، تغییرات خلقی)
اختلال حرکتی (لرزش یا عدم کنترل عضلات).
اختلال در قاعدگی
بزرگ شدن بافت پستان و یا کوچک شدن بیضه در مردان
علائم سیروز ناشی از فشار خون پورتال
آسیت (وجود مایع در حفره شکم)
متورم شدن دست ها، پاها و یا صورت
انعقاد خون
مدفوع خونی یا استفراغ خونی
اختلالات ادراری (ناشی از نارسایی مزمن کلیه)
تنگی نفس

برخی عوارض ممکن است برای بیمار خطرات جدی به دنبال نداشته باشد از جمله:
مسمومیت
خستگی
کاهش سیستم ایمنی بدن
تورم بدن
عدم تعادل
مشکلات گوارشی و سوء تغذیه
اختلال شناختی خفیف و اختلال عملکرد حرکتی.
برخی عوارضی که ممکن است خطرات جدی برای بیمار به دنبال داشته باشد عبارت است از:
خونریزی دستگاه گوارش
پریتونیت باکتریایی خودبخودی (آسیت آلوده به باکتری)
نارسایی کلیه یا سندرم کبدی
نارسایی تنفسی (سندرم کبدی ریوی)
نارسایی مزمن کبد
سرطان کبد

پزشک اول درباره علائم، سابقه بیماری، مصرف الکل، داروها و مکمل‌های گیاهی شما می‌پرسد و شما را معاینه می‌کند. بعد ممکن است این بررسی‌ها را بخواهد:

آزمایش خون

آنزیم‌های کبد، بیلی‌روبین و پروتئین‌های خون را می‌سنجد. آزمایش هپاتیت B و C و بیماری‌های خودایمنی کبد هم ممکن است انجام شود. آزمایش خون به پزشک کمک می‌کند بفهمد سیروز چقدر جدی است.

سونوگرافی کبد

اندازه، شکل و بافت کبد را نشان می‌دهد. سونوگرافی بی‌خطر و بدون درد است و با امواج صوتی کار می‌کند. برای نوبت می‌توانید از صفحه سونوگرافی شکم استفاده کنید. اگر جواب سونوگرافی کبد را دارید، مطلب تفسیر گزارش سونوگرافی کبد را بخوانید.

الاستوگرافی (فیبرواسکن)

این آزمایش سفتی کبد را اندازه می‌گیرد. سیروز کبد را سفت‌تر می‌کند. پزشک با این اندازه می‌فهمد ممکن است سیروز داشته باشید و زخم کبد بهتر یا بدتر می‌شود. درباره زخم شدن کبد، مقاله فیبروز کبد چیست؟ را بخوانید.

ام آر آی و سی تی اسکن

تصاویر دقیق‌تری از کبد می‌دهند. ام آر آی از پرتو ایکس استفاده نمی‌کند، اما سی تی اسکن با پرتو ایکس کار می‌کند. برای آشنایی با ام آر آی کبد، مقاله ام آر آی کبد چیست و چقدر طول می‌کشد؟ را بخوانید.

نمونه‌برداری (بیوپسی) کبد

اگر جواب بقیه آزمایش‌ها قطعی نباشد، پزشک ممکن است با سوزن تکه کوچکی از کبد بردارد تا زیر میکروسکوپ بررسی شود. فهرست مراکز در صفحه نمونه‌برداری کبد است.
کبد چرب یکی از علت‌های سیروز است. اگر نگران آن هستید، مطلب کبد چرب چه علائمی دارد؟ را ببینید.
اینکه کدام آزمایش برای شما لازم است را پزشک تعیین می‌کند.

جواب صادقانه این است: سیروز درمان قطعی ندارد و آسیبی که به کبد رسیده برنمی‌گردد. اما درمان می‌تواند پیشرفت آن را کند کند یا جلوی بدتر شدنش را بگیرد.
خیلی از افراد مبتلا به سیروز حالشان خوب است و سال‌ها زندگی می‌کنند. جدی بودن سیروز به علت آن و اینکه چقدر زود تشخیص داده و درمان شود بستگی دارد.

درمان علت سیروز

پایه درمان، درمان علت است. برای مثال:
اگر علت الکل است، باید الکل را کاملاً کنار گذاشت.
در کبد چرب، کاهش وزن می‌تواند چربی، التهاب و زخم کبد را کم کند.
در هپاتیت B و C، پزشک داروی ضدویروس تجویز می‌کند.
در هپاتیت خودایمنی، داروهایی به کار می‌رود که فعالیت سیستم ایمنی را کم می‌کنند.
اگر دارویی باعث آسیب شده، معمولاً باید آن را قطع کرد؛ اما هیچ دارویی را بدون مشورت پزشک قطع نکنید.

درمان عوارض

پزشک برای عوارضی مثل جمع شدن آب در شکم (آسیت)، ورم پاها، واریس‌های مری، عفونت‌ها و گیجی ناشی از جمع شدن سموم در مغز، درمان جداگانه دارد.

آیا سیروز کبدی با پیوند کبد خوب می‌شود؟

وقتی سیروز به نارسایی کبد برسد، تنها درمان نارسایی کبد پیوند کبد است. پزشکان پیوند را بعد از بررسی همه گزینه‌های دیگر در نظر می‌گیرند. پیوند موفق می‌تواند جان بیمار را نجات دهد. اینکه پیوند برای شما مناسب است یا نه را با متخصص کبد مشورت کنید.
یادتان باشد: مسیر درمان هر فرد متفاوت است. برای برنامه درمان خود با متخصص گوارش و کبد مشورت کنید.

خیلی‌ها دنبال «تازه‌ترین درمان سیروز کبدی» هستند. واقعیت این است که هنوز درمانی نیست که زخم کبد سیروزی را کامل برگرداند.
پژوهشگران روی این موضوع‌ها کار می‌کنند:
درمان‌های تازه برای جلوگیری از بدتر شدن سیروز
راه‌های تازه برای پیشگیری از سرطان کبد در افراد مبتلا به سیروز
درمان‌های بهتر برای عوارض سیروز، مثل گیجی ناشی از جمع شدن سموم در مغز
بخشی از این پژوهش‌ها به شکل مطالعه بالینی انجام می‌شود. اینکه شرکت در یک مطالعه بالینی برای شما مناسب است یا نه را با پزشک خود بررسی کنید.
مراقب تبلیغ «درمان قطعی سیروز» باشید. قبل از مصرف هر دارو، مکمل یا داروی گیاهی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ بعضی از آن‌ها برای کبد آسیب‌دیده مناسب نیستند.
برای اطلاع از تازه‌ترین گزینه‌هایی که برای شرایط شما مناسب است، با متخصص گوارش و کبد مشورت کنید.

سیروز نتیجه آسیب طولانی کبد است. پس هر کاری که از کبد محافظت کند، به پیشگیری کمک می‌کند. اگر سیروز دارید، همین کارها به جلوگیری از بدتر شدن آن کمک می‌کند:
1. الکل ننوشید: مصرف زیاد الکل از علت‌های اصلی سیروز است.
2. وزن سالم داشته باشید: چاقی و دیابت نوع ۲ احتمال سیروز را بیشتر می‌کنند. تغذیه سالم و ورزش منظم کمک می‌کند.
3. واکسن بزنید: واکسن هپاتیت A و B را بزنید. برای هپاتیت C واکسن وجود ندارد، اما می‌توانید آزمایش غربالگری هپاتیت C بدهید.
4. دارو و مکمل را با مشورت مصرف کنید: قبل از مصرف داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه، از جمله مسکن‌ها، و مکمل‌های گیاهی با پزشک صحبت کنید.
5. سیگار نکشید.
6. پیگیری منظم: اگر بیماری کبد دارید، طبق برنامه پزشک برای آزمایش و سونوگرافی مراجعه کنید.

سیروز کبدی یعنی زخم و آسیب دائمی کبد که جای بافت سالم را می‌گیرد. این آسیب برنمی‌گردد، اما درمان علت و عوارض می‌تواند پیشرفت آن را کند کند یا جلوی آن را بگیرد.
سیروز همان سرطان کبد نیست، اما احتمال آن را بیشتر می‌کند. برای همین پیگیری منظم با پزشک مهم است.
برای تشخیص ممکن است ترکیبی از آزمایش خون، سونوگرافی، الاستوگرافی، ام آر آی، سی تی اسکن و گاهی نمونه‌برداری لازم باشد. برای دریافت نوبت می‌توانید از سایت ایران نوبت اقدام کنید.
منبع:
NIDDK
NHS
my.clevelandclinic