علائم کبد چرب چیست؟ چربی کبد چه علائمی دارد؟

کبد یکی از مهم‌ترین اعضای بدن است و در سوخت‌وساز چربی‌ها، قندها و پروتئین‌ها نقش دارد. کبد چرب یعنی چربی بیش از حد در سلول‌های کبد جمع شده است.
کبد چرب دو نوع اصلی دارد:
کبد چرب مرتبط با الکل: در اثر مصرف زیاد الکل ایجاد می‌شود.
کبد چرب غیرالکلی: که امروزه به آن «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» یا MASLD هم می‌گویند. این نوع بیشتر با اضافه وزن، دیابت نوع ۲، چربی خون بالا و فشار خون بالا همراه است. اگر در کبد علاوه بر چربی، التهاب و آسیب سلول‌ها هم باشد، به آن MASH (نام قدیمی‌تر: NASH) می‌گویند.
کبد چرب اغلب علامتی ندارد و خیلی وقت‌ها در سونوگرافی یا آزمایشی که برای دلیل دیگری انجام شده پیدا می‌شود. اگر پزشک برایتان سونوگرافی کبد نوشته است، از صفحه نوبت سونوگرافی کبد مرکز مناسب را پیدا کنید.

کبد چرب معمولاً علامتی ندارد. بیشتر افراد تا وقتی آزمایش یا سونوگرافی ندهند، متوجه آن نمی‌شوند.
اگر علامتی باشد، معمولاً خفیف و غیراختصاصی است:
احساس خستگی یا بی‌حالی
ناراحتی یا درد مبهم در قسمت بالا و سمت راست شکم
این علائم دلیل‌های زیادی دارند و به‌تنهایی نشان نمی‌دهند کبد شما چرب است.

علائم کبد چرب در زنان

علائم کبد چرب در زنان با مردان فرقی ندارد. تفاوت بیشتر در عوامل خطر است؛ مثلاً سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) احتمال کبد چرب را بیشتر می‌کند. اگر PCOS، اضافه وزن یا دیابت دارید، درباره بررسی کبد با پزشک صحبت کنید.

علائم کبد چرب در مردان

در مردان هم کبد چرب معمولاً بی‌علامت است و همان خستگی و ناراحتی سمت راست شکم ممکن است دیده شود. چاقی شکمی، دیابت، چربی خون و فشار خون بالا و مصرف الکل از مهم‌ترین عوامل خطر هستند.
اگر کبد چرب پیشرفت کند و به زخم شدید کبد (سیروز) برسد، علائم جدی‌تری مثل زردی پیدا می‌شود. این نشانه‌ها را در بخش «نشانه‌های مراحل پیشرفته» توضیح داده‌ایم.
هرچه کبد چرب زودتر و پیش از آسیب جدی پیدا شود، کنترل آن راحت‌تر است.

شاید شنیده باشید که جوش صورت یا لک پوست نشانه کبد چرب است. واقعیت این است که جوش و آکنه نشانه کبد چرب نیست و هیچ علامت مطمئنی در چهره وجود ندارد که بشود از روی آن کبد چرب را تشخیص داد.
چند نکته درباره پوست که بهتر است بدانید:
لکه‌های تیره و مخملی روی پوست (مثلاً روی بند انگشتان، آرنج یا زانو): ممکن است نشانه مقاومت به انسولین باشد که با کبد چرب ارتباط دارد. این لکه‌ها خودِ کبد چرب نیستند، اما بهتر است درباره قند خون و کبد با پزشک صحبت کنید.
زردی پوست و سفیدی چشم: نشانه کبد چرب ساده نیست؛ معمولاً یعنی بیماری کبد پیشرفت کرده و باید زود به پزشک مراجعه کنید.
رگ‌های ریز قرمز روی پوست و قرمزی لکه‌لکه کف دست: از علائم سیروز و بیماری مزمن کبد هستند، نه کبد چرب اولیه.
خارش پوست: در سیروز دیده می‌شود و علامت معمول کبد چرب ساده نیست. خارش دلیل‌های زیادی دارد؛ اگر طول کشید، با پزشک مشورت کنید.
پس اگر کسی از روی صورتتان گفت «کبدتان چرب است»، به آن اعتماد نکنید. تشخیص کبد چرب با آزمایش خون و تصویربرداری است.

در جواب سونوگرافی ممکن است نوشته شود «کبد چرب گرید ۱»، «گرید ۲» یا «گرید ۳». این گرید نشان می‌دهد کبد در سونوگرافی چقدر روشن‌تر (پراکوتر) از حالت عادی دیده می‌شود؛ یعنی تخمینی از میزان چربی کبد است:
گرید ۱ (خفیف): کبد کمی روشن‌تر از معمول است، اما دیواره رگ‌های کبد و دیافراگم به‌خوبی دیده می‌شوند.
گرید ۲ (متوسط): کبد روشن‌تر است و دیواره رگ‌ها و دیافراگم کمی محوتر دیده می‌شوند.
گرید ۳ (شدید): کبد خیلی روشن است و دیواره رگ‌ها، دیافراگم و قسمت عقبی کبد به‌سختی یا اصلاً دیده نمی‌شوند.
نکته مهم: گرید سونوگرافی همان مرحله التهاب یا زخم کبد (فیبروز) نیست. سونوگرافی معمولی چربی را نشان می‌دهد، اما نمی‌تواند نشان دهد کبد ملتهب شده یا زخم برداشته است. برای بررسی سفتی و زخم کبد، پزشک ممکن است الاستوگرافی یا آزمایش‌های دیگر بخواهد. فهرست مراکز در صفحه نوبت الاستوگرافی کبد آمده است و درباره زخم کبد می‌توانید مطلب فیبروز کبد چیست؟ را بخوانید.
گرید سونوگرافی به نظر پزشک سونوگرافی هم بستگی دارد و ممکن است در دو سونوگرافی کمی فرق کند. برای فهمیدن بقیه اصطلاحات گزارش، مطلب تفسیر گزارش سونوگرافی کبد را ببینید.

کبد چرب گرید ۱ خطرناک است؟

گرید ۱ یعنی سونوگرافی چربی خفیف دیده است. کبد چرب در مرحله اول، یعنی چربی بدون التهاب و زخم، معمولاً به‌تنهایی آسیب جدی نمی‌زند. اما یک هشدار است: اگر علت آن ادامه پیدا کند، ممکن است کبد کم‌کم آسیب ببیند.
کاهش تدریجی وزن، تغذیه سالم، فعالیت بدنی و دوری از الکل در همین مرحله کمک زیادی می‌کند. پزشک بر اساس آزمایش‌ها و شرایط شما می‌گوید چه پیگیری‌ای لازم است.

دلیل کبد چرب همیشه مشخص نیست، اما این عوامل احتمال آن را بیشتر می‌کنند:

شایع‌ترین عوامل

مصرف زیاد الکل (در نوع الکلی)
اضافه وزن و چاقی، به‌خصوص چاقی شکمی
دیابت نوع ۲ یا مقاومت به انسولین
بالا بودن کلسترول یا تری‌گلیسیرید خون
فشار خون بالا

عوامل کمتر شایع

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
کم کاری تیروئید
بعضی داروها
کاهش وزن خیلی سریع یا سوءتغذیه
سن بالای ۵۰ سال و سیگار کشیدن
شاید بخواهید درباره سرطان پانکراس هم بدانید؛ مقاله علائم و نشانه های سرطان پانکراس را کاملا بشناسید را بخوانید.

برای تشخیص کبد چرب، پزشک درباره سبک زندگی، مصرف الکل، داروها و بیماری‌های شما می‌پرسد، معاینه می‌کند و آزمایش خون (مثل آنزیم‌های کبد) می‌خواهد. بعد ممکن است این بررسی‌ها لازم شود:

سونوگرافی

سونوگرافی کبد، که معمولاً بخشی از سونوگرافی شکم است، چربی کبد را نشان می‌دهد؛ اما نمی‌تواند التهاب یا زخم کبد را نشان دهد.

الاستوگرافی

سفتی کبد را اندازه می‌گیرد. کبدی که زخم برداشته سفت‌تر است. این روش در بسیاری از موارد نیاز به نمونه‌برداری را کم می‌کند.

ام آر آی

با روش‌های خاص ام آر آی می‌توان میزان چربی و سفتی کبد را بررسی کرد. برای آشنایی، مطلب ام آر آی کبد چیست و چقدر طول می‌کشد؟ را ببینید.

نمونه‌برداری (بیوپسی) کبد

تکه کوچکی از کبد با سوزن برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. بیوپسی تنها راه قطعی برای تشخیص التهاب کبد چرب (MASH) و میزان زخم کبد است، اما همیشه لازم نیست.
بسته به نتایج، ممکن است لازم شود به متخصص گوارش و کبد مراجعه کنید.

پایه درمان کبد چرب، تغییر سبک زندگی است. این تغییرها در بسیاری از افراد می‌تواند چربی کبد را کم کند و حتی به بهتر شدن التهاب و زخم کبد کمک کند:
کاهش تدریجی وزن، اگر اضافه وزن دارید
تغذیه سالم و متعادل و کم کردن خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های پرشکر
فعالیت بدنی منظم
کنترل قند خون، چربی خون و فشار خون
کنار گذاشتن الکل و سیگار
مصرف نکردن دارو، مکمل یا داروی گیاهی بدون مشورت پزشک؛ بعضی از آن‌ها به کبد آسیب می‌زنند
اگر کبد چرب شما ناشی از الکل است، مهم‌ترین کار کنار گذاشتن کامل الکل است. این کار کمک می‌کند به بیماری جدی‌تری مثل سیروز کبدی نرسید.

آیا داروی کبد چرب وجود دارد؟

برای کبد چرب ساده، درمان اصلی همان تغییر سبک زندگی است. در سال‌های اخیر برای بعضی افراد که التهاب کبد (MASH) همراه با زخم متوسط تا پیشرفته کبد دارند، داروهای تازه‌ای تأیید شده است. اینکه دارو برای شما لازم و مناسب است یا نه را متخصص گوارش و کبد تعیین می‌کند. خودسرانه هیچ دارو یا مکملی برای کبد چرب مصرف نکنید.

در بیشتر افراد، کبد چرب در همان مرحله اول (چربی بدون آسیب) می‌ماند و مشکل زیادی ایجاد نمی‌کند.
اما در تعدادی از افراد، به‌مرور التهاب کبد (MASH) ایجاد می‌شود. التهاب طولانی می‌تواند باعث زخم کبد (فیبروز) شود و اگر ادامه پیدا کند، به سیروز و حتی سرطان کبد برسد. بعضی از افرادی که سیروز شدید پیدا می‌کنند، به پیوند کبد نیاز پیدا می‌کنند.
افراد مبتلا به کبد چرب در معرض خطر بیشتر بیماری‌های قلب و عروق، مثل حمله قلبی و سکته، هم هستند. برای همین کنترل وزن، قند، چربی و فشار خون هم برای کبد مهم است و هم برای قلب.

وقتی کبد چرب به زخم شدید کبد (سیروز) برسد، ممکن است این نشانه‌ها پیدا شوند. این علائم مربوط به کبد چرب ساده نیستند و نشان می‌دهند کبد آسیب جدی دیده است:
زردی پوست و سفیدی چشم
ادرار تیره
ورم شکم (جمع شدن آب در شکم یا آسیت) و ورم پاها و مچ پا
کبودی یا خونریزی آسان
خارش پوست
گیجی، خواب‌آلودگی یا سخت شدن تمرکز
کاهش وزن بدون دلیل و بی‌اشتهایی
اگر هر کدام از این علائم را دارید، زود به پزشک مراجعه کنید.
فوراً به اورژانس بروید اگر استفراغ خونی دارید، مدفوعتان سیاه یا خیلی تیره است، یا ناگهان گیج شدید یا حرف زدنتان نامفهوم شد.
درباره آسیب شدید کبد، مطلب نارسایی کبد چیست و چرا به وجود می آید؟ را بخوانید.

کبد چرب یعنی جمع شدن چربی اضافه در کبد و اغلب هیچ علامتی ندارد. جوش و آکنه نشانه کبد چرب نیست و علائمی مثل زردی، ادرار تیره و ورم شکم مربوط به مراحل پیشرفته‌اند.
گرید ۱، ۲ و ۳ در جواب سونوگرافی میزان چربی کبد را نشان می‌دهد، نه میزان زخم آن. اگر سونوگرافی کبد چرب نشان داده، با پزشک درباره آزمایش‌های تکمیلی و برنامه کاهش وزن، تغذیه و فعالیت بدنی صحبت کنید. تشخیص زودهنگام و تغییر سبک زندگی بیشترین کمک را به کبد شما می‌کند.
منابع:
NIDDK
NHS
FDA
healthdirect