عفونت مثانه چیست و چه علائمی دارد؟ برای عفونت مثانه چه باید کرد؟

عفونت مثانه یعنی میکروب، که معمولاً باکتری است، وارد مثانه شود و آن‌جا رشد کند. به آن «سیستیت» هم می‌گویند.
مثانه بخشی از دستگاه ادراری است. این دستگاه شامل کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و مجرای ادرار است. به عفونت هر بخش از آن، عفونت ادراری یا UTI می‌گویند.
بیشتر عفونت‌های ادراری در بخش پایینی، یعنی مثانه و مجرای ادرار، هستند. عفونت مثانه آزاردهنده است، اما اگر به کلیه برسد می‌تواند جدی شود.
خانم‌ها بیشتر از آقایان به عفونت ادراری مبتلا می‌شوند. در ادامه علائم عفونت مثانه در خانم‌ها و آقایان، نشانه‌های خطر و نقش آزمایش و سونوگرافی را ساده توضیح می‌دهیم.
اگر پزشک برای شما سونوگرافی نوشت، می‌توانید از صفحه نوبت سونوگرافی مرکز نزدیک خود را پیدا کنید.

علائم عفونت مثانه در خانم‌ها معمولاً سریع شروع می‌شود. این نشانه‌ها شایع‌ترند:
سوزش یا درد هنگام ادرار
نیاز فوری و مکرر به ادرار، حتی وقتی ادرار کمی دارید
ادرار کدر، خونی یا با بوی تند
درد یا احساس فشار در پایین شکم و وسط لگن، اطراف استخوان شرمگاهی
بیدار شدن بیشتر از همیشه در شب برای ادرار
چرا در خانم‌ها بیشتر است؟ مجرای ادرار در خانم‌ها کوتاه‌تر و به مقعد نزدیک‌تر است. پس باکتری راحت‌تر به مثانه می‌رسد.
بعضی شرایط خطر را بیشتر می‌کند. مثلاً شروع رابطه جنسی یا بیشتر شدن آن، استفاده از اسپرم‌کش یا دیافراگم، بارداری و یائسگی.
درد هنگام ادرار همیشه از مثانه نیست. عفونت واژن یا ناحیه بیرونی تناسلی هم می‌تواند همین حس را بدهد. برای همین گاهی آزمایش لازم است.
اگر باردارید و این علائم را دارید، همان موقع به پزشک خود بگویید و منتظر نمانید.
اگر می‌خواهید با علائم عفونت رحم هم آشنا شوید، مقاله علائم عفونت رحم چیست و با چه آزمایش‌هایی تشخیص داده می‌شود؟ را بخوانید.

عامل اصلی عفونت مثانه معمولاً باکتری است. شایع‌ترین آن باکتری E. coli است که به‌طور طبیعی در روده زندگی می‌کند. این باکتری از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود. گاهی عفونت از مثانه، از طریق حالب‌ها، به کلیه‌ها می‌رسد. به‌ندرت هم قارچ‌ها عامل عفونت مثانه هستند.
برخی عوامل احتمال عفونت مثانه را بیشتر می‌کنند، از جمله:
رابطه جنسی، به‌خصوص وقتی تازه شروع شده یا بیشتر شده است
نگه داشتن ادرار و تخلیه نکردن کامل مثانه
کم نوشیدن مایعات و یبوست
سنگ کلیه یا هر چیزی که جلوی جریان ادرار را بگیرد
بارداری و یائسگی
دیابت، ضعف سیستم ایمنی و استفاده از سوند ادراری

علائم عفونت مثانه در خانم‌ها و آقایان شبیه هم است:
سوزش یا درد هنگام ادرار
تکرر ادرار و احساس فوریت
ادرار کدر، خونی یا بدبو
احساس فشار یا ناراحتی در پایین شکم
احساس خستگی یا ضعف

نشانه‌های رسیدن عفونت به کلیه

اگر عفونت از مثانه بالا برود و به کلیه برسد، این علائم ممکن است اضافه شوند:
تب و لرز
تهوع یا استفراغ
درد کمر، پهلو یا کشاله ران
اگر این علائم را دارید، همان روز به پزشک مراجعه کنید. عفونت کلیه اگر زود درمان نشود، می‌تواند مشکل جدی ایجاد کند.
در سالمندان، عفونت ادراری ممکن است خودش را با گیجی یا تغییر رفتار نشان دهد. اگر در یکی از نزدیکانتان چنین تغییری دیدید، به پزشک بگویید.
شاید بخواهید درباره محل آپاندیس بیشتر بدانید؛ مقاله آپاندیس کجاست؟ سمت راست است یا چپ؟ را بخوانید.

عفونت مثانه در زنان بسیار شایع تر از مردان است و به دلیل وجود مجرای ادراری کوتاه تر، باکتری ها به راحتی می توانند به داخل مثانه نفوذ کنند و عفونت را ایجاد کنند. همچنین، فعالیت جنسی با رعایت نکردن بهداشت و فشار زیادی که در حین آن به دستگاه ادراری زنان وارد می شود نیز می تواند باعث افزایش خطر ابتلا به عفونت مثانه در زنان شود از دلایل دیگر می توان به کاهش استروژن در بدن که باعث تغییر سطح باکتری های واژن می شوند نیز اشاره کرد.

هنگامی که باکتری از طریق مجرای پیشاب به مجاری ادراری مردان وارد می شود موجب UTI یا التهاب مثانه می شود، به دلیل اینکه مردان مجاری ادراری بلندتری دارند کمتر از زنان دچار عفونت می شوند اما عواملی چون دیابت، پروستاتی که بزرگ شده باشد، سنگ کلیه و تنگی مجرا می تواند ابتلا به عفونت را در آن ها افزایش دهد. همچنین بیماری های مقاربتی هم می تواند احتمال ابتلا به عفونت را افزایش دهد.

اگر علائم عفونت مثانه دارید، با پزشک مشورت کنید. در این شرایط زودتر، ترجیحاً همان روز، به پزشک مراجعه کنید:
باردار هستید
آقا هستید
کودک یا فرد سالمند علائم دارد
دیابت یا ضعف سیستم ایمنی دارید، یا سوند ادراری دارید
تب دارید، احساس سرما و لرز می‌کنید، یا دمای بدنتان خیلی پایین است
درد پایین شکم یا درد کمر درست زیر دنده‌ها دارید
در ادرار خون می‌بینید
علائم سریع بدتر می‌شود یا با درمان بهتر نمی‌شود
عفونت ادراری مدام برمی‌گردد

چه زمانی اورژانسی است؟

اگر فرد گیج یا خواب‌آلود است یا به‌سختی حرف می‌زند، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
اگر تمایل دارید درباره فیستول مقعدی هم بدانید، مقاله فیستول مقعدی چیست و چه علائمی دارد؟ را بخوانید.

پزشک معمولاً اول درباره علائم شما می‌پرسد و معاینه می‌کند. بعد ممکن است این بررسی‌ها را بخواهد:
آزمایش ادرار: نمونه ادرار را برای وجود خون و گلبول سفید بررسی می‌کنند. گلبول سفید نشان می‌دهد بدن با عفونت می‌جنگد.
کشت ادرار: نوع باکتری را مشخص می‌کند و به پزشک کمک می‌کند داروی مناسب را انتخاب کند. جواب آن معمولاً چند روز طول می‌کشد.
آزمایش خون: وقتی پزشک به عفونت جدی‌تر، مثل عفونت کلیه، شک دارد.
تصویربرداری: اگر عفونت تکرار شود، پزشک ممکن است سونوگرافی، سی تی اسکن یا ام آر آی بخواهد تا علتی مثل سنگ کلیه را پیدا کند.
سیستوسکوپی: در عفونت‌های تکراری، پزشک ممکن است با یک لوله باریک دوربین‌دار داخل مجرای ادرار و مثانه را ببیند.
اگر پزشک سی تی اسکن خواسته است، مقاله سی تی اسکن کلیه را بخوانید. درباره سنگ کلیه هم مطلب تشخیص سنگ کلیه با سونوگرافی را آماده کرده‌ایم.

جواب کوتاه: معمولاً نه، دست‌کم نه به‌عنوان قدم اول. تشخیص عفونت مثانه بیشتر بر اساس علائم شما و آزمایش ادرار است.
تصویربرداری مثل سونوگرافی، ساختار کلیه‌ها، حالب‌ها و مثانه را نشان می‌دهد. پزشک در این شرایط ممکن است سونوگرافی یا سی تی اسکن بخواهد:
عفونت با درمان خوب نمی‌شود
در مدت کوتاهی چند بار عفونت ادراری گرفته‌اید
درد، تب و لرز دارید
هدف این است که علتی مثل سنگ یا مشکل ساختاری در مجاری ادراری پیدا شود.
اینکه سونوگرافی لازم است یا نه را پزشک تعیین می‌کند. پس اگر علائم دارید، اول با پزشک مشورت کنید.
اگر سونوگرافی برایتان نوشته شد، مطلب علائمی که نیاز به سونوگرافی لگن دارند و راهنمای آمادگی قبل از سونوگرافی‌های مختلف به شما کمک می‌کند.

درمان عفونت مثانه را پزشک تعیین می‌کند. معمولاً آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود. نوع دارو، مقدار و مدت مصرف آن به نوع باکتری و سابقه پزشکی شما بستگی دارد.
گاهی پزشک پیشنهاد می‌کند کمی صبر کنید تا ببینید علائم خودبه‌خود بهتر می‌شود یا نه.
اگر دارو برایتان نوشته شد، دوره آن را کامل کنید، حتی اگر زودتر حالتان بهتر شد. خودسرانه آنتی‌بیوتیک مصرف نکنید.
تا وقتی درمان اثر کند، این کارها به راحتی شما کمک می‌کند:
1. به اندازه کافی آب بنوشید.
2. تا خوب شدن عفونت، قهوه، الکل و نوشیدنی‌های کافئین‌دار یا مرکبات را کنار بگذارید؛ این‌ها مثانه را تحریک می‌کنند.
3. یک کیسه گرم، نه داغ، روی پایین شکم بگذارید تا فشار و ناراحتی کمتر شود.
4. اگر علائم بدتر شد یا بهتر نشد، دوباره به پزشک خبر دهید.

برای پیشگیری از عفونت باید به نکاتی توجه کرد:
از جمله نوشیدن آب و مایعات کافی برای افزایش ادرار و شستشوی مثانه
نگه نداشتن ادرار و دفع سریع آن برای جلوگیری از تجمع باکتری
رعایت بهداشت فردی شامل ششستشوی منظم و دقیق قسمت های حساس
استفاده از لوازم شخصی تمیز
تغذیه سالم برای تقویت سیستم ایمنی بدن و کاهش خطر ابتلا به عفونت‌های باکتریایی

بیشتر عفونت‌های ادراری جدی نیستند و با درمان به‌موقع زود بهتر می‌شوند.
علائم عفونت مثانه در خانم‌ها و آقایان بیشتر سوزش، تکرر ادرار و ادرار کدر یا خونی است. خانم‌ها به‌خاطر کوتاه‌تر بودن مجرای ادرار بیشتر درگیر می‌شوند.
اگر تب، لرز یا درد پهلو دارید، یا باردارید، منتظر نمانید و همان روز به پزشک مراجعه کنید.
اگر پزشک تصویربرداری خواست، می‌توانید از طریق ایران نوبت وقت بگیرید.
منبع:
NIDDK
NHS
ACOG
mayoclinic
my.clevelandclinic

عفونت مثانه بیشتر وقت‌ها به خاطر باکتری است و به‌ندرت قارچ عامل آن است. معمولاً باکتری‌های مدفوع از راه مجرای ادرار وارد مجاری ادراری می‌شوند. خالی کردن مثانه یکی از راه‌هایی است که بدن تعداد باکتری‌ها را متعادل نگه می‌دارد.

عفونت مثانه در بارداری احتمال بیشتری دارد که به کلیه‌ها برسد؛ برای همین ممکن است پزشک شما در بارداری ادرارتان را از نظر باکتری آزمایش کند. اگر باردار هستید، قبل از مصرف هر مکمل یا محصولی برای پیشگیری با پزشک صحبت کنید.

عفونت ادراری در کودکان ممکن است علاوه بر علائم معمول این نشانه‌ها را هم داشته باشد: تب (اگر گردن، کمر یا شکم کودک را لمس کنید، گرم‌تر از همیشه است)؛ حال عمومی بد، مثلاً نوزاد یا کودک کم‌سن بی‌قرار است و درست شیر نمی‌خورد، غذا نمی‌خورد یا آب نمی‌نوشد؛ خیس کردن رختخواب یا خیس کردن خود؛ و استفراغ. اگر فکر می‌کنید کودک شما عفونت ادراری دارد، زود با پزشک صحبت کنید. اگر کودک شما گیج یا خواب‌آلود است یا به سختی حرف می‌زند، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. یبوست در کودکان می‌تواند خطر عفونت ادراری را بیشتر کند.

عفونت مثانه ممکن است به یک یا هر دو کلیه برسد. اگر تب و لرز، تهوع یا استفراغ، یا درد کمر، پهلو یا کشاله ران دارید، زود درمان بگیرید؛ عفونت کلیه اگر زود درمان نشود ممکن است درد شدید و مشکلات جدی ایجاد کند. عفونت کلیه اگر درمان نشود می‌تواند به سپسیس برسد.