سرطان کبد چیست؟ انواع، تشخیص و روش‌های درمان

سرطان کبد یعنی سلول‌های کبد یا سلول‌هایی که از جای دیگر بدن به کبد رسیده‌اند، بدون کنترل رشد می‌کنند و توده می‌سازند. کبد بزرگ‌ترین عضو داخلی شکم است و در سمت راست بالای شکم، زیر دنده‌ها قرار دارد. کارهای مهمی مثل ساختن پروتئین‌ها و پاک کردن مواد زائد خون را انجام می‌دهد.
سونوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی از روش‌های اصلی بررسی توده‌های کبد هستند. برای پیدا کردن مرکز از صفحه نوبت سونوگرافی یا نوبت سی تی اسکن کمک بگیرید.
سرطان کبد به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: سرطان اولیه کبد و سرطان ثانویه کبد. هر کدام از این انواع دارای زیرشاخه‌های خود هستند:
سرطان اولیه کبد: این نوع سرطان از سلول‌های کبد آغاز می‌شود و به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود:
کارسینوم هپاتوسلولار (Hepatocellular Carcinoma - HCC): شایع‌ترین نوع سرطان کبد است که از سلول‌های اصلی کبد (هپاتوسیت‌ها) منشاء می‌گیرد.
کلانژیوکارسینوما (Cholangiocarcinoma): این نوع سرطان از سلول‌های مجاری صفراوی داخل یا خارج کبد آغاز می‌شود. درباره آن در مقاله سرطان مجاری صفراوی بیشتر بخوانید.
هپاتوبلاستوما (Hepatoblastoma): نوع نادری از سرطان کبد است که بیشتر در کودکان دیده می‌شود.
سرطان ثانویه کبد (متاستازیک): این نوع سرطان از دیگر نقاط بدن شروع شده و به کبد گسترش می‌یابد. سرطان‌های ریه، پستان، روده بزرگ و پانکراس معمولاً به کبد متاستاز می‌دهند.

سرطان کبد تأثیرات گسترده‌ای بر بدن دارد و می‌تواند منجر به تغییرات و مشکلات جدی در سیستم‌های مختلف بدن شود. در مراحل اول ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد. وقتی علائم پیدا می‌شوند، این‌ها شایع‌ترند:
اختلال در عملکرد کبد
کاهش تولید پروتئین‌های ضروری: کبد مسئول تولید بسیاری از پروتئین‌های مهم مانند آلبومین و فاکتورهای انعقادی است. سرطان می‌تواند این تولید را مختل کند.
عدم توانایی در دفع سموم: کبد سموم را از بدن دفع می‌کند و سرطان می‌تواند این فرآیند را مختل کرده و منجر به تجمع سموم در بدن شود.
زردی (یرقان)
سرطان کبد می‌تواند باعث انسداد مجاری صفراوی شود که منجر به تجمع بیلی‌روبین در خون و زردی پوست و سفیدی چشم‌ها می‌شود. ادرار تیره، مدفوع کم‌رنگ و خارش هم ممکن است همراه آن باشد. زردی دلایل زیادی دارد و همیشه به معنی سرطان نیست؛ اگر زرد شده‌اید، زود به پزشک مراجعه کنید.
درد و ناراحتی
تومورهای کبد می‌توانند باعث درد در قسمت بالای شکم یا نزدیک شانه راست شوند. این درد ممکن است به دلیل فشار تومور بر روی سایر اعضای بدن یا گسترش سرطان به نواحی اطراف باشد.
تورم و احتباس مایعات
سرطان کبد می‌تواند باعث تجمع مایعات در شکم (آسیت) و تورم در ناحیه شکم شود.
کاهش اشتها و کاهش وزن
بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان کبد از کاهش اشتها و کاهش وزن بدون دلیل رنج می‌برند.
ضعف و خستگی
سرطان کبد می‌تواند منجر به ضعف عمومی و خستگی شدید شود.
گسترش سرطان به سایر قسمت‌های بدن (متاستاز)
سرطان کبد می‌تواند به سایر اعضای بدن مانند ریه‌ها، استخوان‌ها و غدد لنفاوی متاستاز دهد و مشکلات جدیدی را ایجاد کند.
اگر کبد خیلی آسیب ببیند، ممکن است کارش را از دست بدهد. درباره این وضعیت در مقاله نارسایی کبد چیست بخوانید.

عوامل مختلفی می‌توانند خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش دهند، از جمله:
ابتلا به هپاتیت B و C
مصرف الکل به مقدار زیاد
سیروز کبدی
چاقی و دیابت

تشخیص سرطان کبد معمولاً شامل ترکیبی از ارزیابی‌های بالینی، آزمایش‌های تصویربرداری، آزمایش‌های خونی و در برخی موارد بیوپسی است. در زیر به روش‌های مختلف تشخیص سرطان کبد اشاره شده است:
1. ارزیابی بالینی
معاینه فیزیکی: پزشک ممکن است با معاینه فیزیکی و بررسی علائم بیمار مانند زردی پوست، تورم شکم و احساس توده در ناحیه شکم به وجود سرطان مشکوک شود.
2. آزمایش‌های تصویربرداری
سونوگرافی (اولتراسوند): یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی که از امواج صوتی برای ایجاد تصاویر از کبد استفاده می‌کند. سونوگرافی می‌تواند توده‌ها یا ناهنجاری‌های کبد را نشان دهد.
سی‌تی اسکن (CT Scan): این روش تصویربرداری از اشعه ایکس برای ایجاد تصاویر مقطعی دقیق از کبد و تشخیص توده‌های سرطانی استفاده می‌کند.
ام‌آر‌آی (MRI): از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی برای ایجاد تصاویر دقیق از کبد استفاده می‌کند. ام‌آر‌آی می‌تواند جزئیات بیشتری از بافت‌های نرم نشان دهد. درباره ام آر آی کبد و فرق سی تی اسکن و ام آر آی بیشتر بخوانید.
آنژیوگرافی: یک روش تصویربرداری که از اشعه ایکس و ماده حاجب برای مشاهده عروق خونی در کبد استفاده می‌کند. این روش می‌تواند به تشخیص توده‌های سرطانی کمک کند.
3. آزمایش‌های خونی
آلفافیتوپروتئین (AFP): این پروتئین در خون برخی از بیماران مبتلا به سرطان کبد افزایش می‌یابد. آزمایش سطح AFP می‌تواند به تشخیص و مانیتورینگ بیماری کمک کند.
آزمایش‌های عملکرد کبد: این آزمایش‌ها برای ارزیابی عملکرد کبد و بررسی میزان آسیب به کبد استفاده می‌شوند.
4. بیوپسی
بیوپسی کبد: در این روش، نمونه کوچکی از بافت کبد با استفاده از یک سوزن برداشته می‌شود و تحت میکروسکوپ برای بررسی سلول‌های سرطانی مورد تحلیل قرار می‌گیرد. گاهی برای تشخیص قطعی به بیوپسی نیاز است. اما در سرطان کبد، گاهی تصویربرداری مثل سی تی اسکن یا ام آر آی به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری کافی است؛ اینکه بیوپسی لازم است یا نه را تیم پزشکی تعیین می‌کند. بیوپسی خطر کمی برای خونریزی، کبودی و عفونت دارد. برای نمونه‌برداری از صفحه نوبت نمونه برداری استفاده کنید.
5. لاپاروسکوپی
لاپاروسکوپی: یک روش جراحی کم‌تهاجمی که به پزشک اجازه می‌دهد با استفاده از یک دوربین کوچک و ابزارهای جراحی از طریق یک برش کوچک در شکم به مشاهده مستقیم کبد و برداشتن نمونه‌های بافتی بپردازد.
6. فیبرواسکن
فیبرواسکن: این دستگاه از امواج فراصوت برای اندازه‌گیری سفتی کبد استفاده می‌کند و می‌تواند به تشخیص فیبروز و سیروز کمک کند که از عوامل خطر سرطان کبد هستند.
پیگیری و مدیریت
بعد از تشخیص، پزشک مرحله سرطان را مشخص می‌کند؛ یعنی اندازه و محل توده و اینکه پخش شده یا نه. برای این کار از سی تی اسکن، ام آر آی و گاهی اسکن استخوان استفاده می‌شود. مرحله بیماری مهم‌ترین عامل در انتخاب درمان است. علاوه بر این، مانیتورینگ منظم و بررسی مداوم برای تشخیص به موقع عود بیماری یا پاسخ به درمان از اهمیت بالایی برخوردار است.

درمان سرطان کبد به مرحله بیماری، نوع آن، سن، وضعیت کلی سلامت، عملکرد کبد و نظر خود شما بستگی دارد. معمولاً یک تیم از پزشکان (متخصص کبد، جراح، انکولوژیست و رادیوتراپیست) با هم تصمیم می‌گیرند.
جراحی
برداشتن توده و کمی از بافت سالم اطراف آن. معمولاً وقتی پیشنهاد می‌شود که توده کوچک باشد و کبد خوب کار کند.
پیوند کبد
کبد بیمار برداشته و کبد سالم اهداکننده جایگزین می‌شود. این روش فقط برای گروه کوچکی از افراد با سرطان کبد در مراحل اولیه مناسب است، نه برای مراحل پیشرفته.
درمان‌های موضعی
درمان‌هایی که مستقیم به توده داده می‌شوند؛ مثل از بین بردن توده با گرما (ابلیشن با امواج رادیویی یا مایکروویو) یا سرما، تزریق الکل به داخل توده، رساندن داروی شیمی‌درمانی مستقیم به کبد از راه رگ (کمورمبولیزاسیون) یا گذاشتن ذرات حاوی پرتو در کبد. این روش‌ها اغلب با راهنمایی سونوگرافی یا سی تی اسکن انجام می‌شوند.
رادیوتراپی
پرتو پرانرژی به توده تابانده می‌شود. وقتی درمان‌های دیگر ممکن نیستند یا جواب نداده‌اند گزینه است و در سرطان پیشرفته به کنترل علائم کمک می‌کند.
دارودرمانی (درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی و شیمی‌درمانی)
بیشتر برای سرطان پیشرفته کبد استفاده می‌شوند. نوع دارو را فقط تیم درمان انتخاب می‌کند.
مراقبت حمایتی (تسکینی)
تمرکز آن بر کم کردن درد و علائم است و همزمان با درمان‌های دیگر هم انجام می‌شود.

این سؤال خیلی پرسیده می‌شود و جواب صادقانه آن «بستگی دارد» است. پاسخ به سه چیز بستگی دارد:
نوع سرطان: آیا از خود کبد شروع شده (مثل کارسینوم هپاتوسلولار یا کلانژیوکارسینوما) یا از عضو دیگری به کبد رسیده (متاستاز کبدی)؟
مرحله بیماری: اندازه و تعداد توده‌ها و اینکه به بیرون از کبد پخش شده یا نه.
عملکرد کبد و سلامت کلی: مثلاً اینکه کبد سیروز دارد یا نه.

سرطان اولیه کبد

اگر سرطان زود پیدا شود و بتوان آن را با جراحی برداشت یا شرایط پیوند کبد وجود داشته باشد، بهترین شانس درمان وجود دارد. وقتی سرطان به بخش‌های دور بدن پخش شده باشد، دیگر نمی‌توان آن را به طور کامل با جراحی برداشت و هدف درمان، کنترل بیماری و بهتر کردن کیفیت زندگی است.

متاستاز کبد

متاستاز کبدی یعنی سرطانی که از عضو دیگری مثل روده بزرگ، پستان یا ریه شروع شده و به کبد رسیده است. درمان آن به محل شروع سرطان، محل و مقدار درگیری کبد بستگی دارد و ممکن است شامل دارودرمانی، ابلیشن یا جراحی باشد. در بیشتر موارد هدف، کند کردن بیماری، کم کردن علائم و طولانی‌تر کردن عمر است؛ گاهی هم درمان می‌تواند همه توده‌های کبد را از بین ببرد.
هیچ سایت یا مقاله‌ای نمی‌تواند برای شما «درمان قطعی» را وعده دهد. بهترین کار این است که از پزشک خود درباره نوع و مرحله سرطان و هدف درمان سؤال کنید.

پیشگیری از سرطان کبد می‌تواند از طریق تغییرات در سبک زندگی و رعایت نکات بهداشتی انجام شود. برخی از راهکارهای مؤثر عبارتند از:
واکسیناسیون هپاتیت B (یکی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه)
کاهش مصرف الکل
حفظ وزن سالم (جلوگیری از چاقی و کنترل دیابت)
معاینات منظم پزشکی (انجام چکاپ‌های منظم و آزمایش‌های دوره‌ای)

سرطان کبد یک بیماری جدی است و نوع آن (اولیه یا متاستاز)، مرحله و عملکرد کبد مسیر درمان را تعیین می‌کنند. شناختن علائم و عوامل خطر، واکسن هپاتیت B، کم کردن الکل و حفظ وزن سالم خطر آن را کمتر می‌کند و معاینه منظم به تشخیص زودتر کمک می‌کند.
اگر جواب سونوگرافی یا سی تی اسکن شما توده کبد را نشان داده، آن را با پزشک خود بررسی کنید. برای فهم بهتر جواب هم می‌توانید از تفسیر آنلاین تصاویر پزشکی کمک بگیرید.

منابع
Mayo Clinic — Liver cancer
NCI — Liver cancer treatment
Cleveland Clinic — Liver metastases
cancer.org