افتادگی رحم چیست و چه نشانه‌هایی دارد؟

افتادگی رحم یعنی رحم از جای طبیعی خود پایین بیاید و به داخل واژن بیفتد. علت آن ضعیف شدن عضلات، رباط‌ها و بافت‌های کف لگن است که رحم را نگه می‌دارند.
این مشکل بیشتر در زنانی دیده می‌شود که زایمان طبیعی داشته‌اند، اما ممکن است برای هر زنی پیش بیاید. با بالا رفتن سن، به‌خصوص بعد از یائسگی، شایع‌تر می‌شود.
افتادگی رحم خطر جانی ندارد، اما می‌تواند کیفیت زندگی را پایین بیاورد. خبر خوب این است که قابل درمان است.
در این صفحه می‌خوانید افتادگی رحم چیست، چه نشانه‌هایی دارد، درجات آن در تصویر شماتیک چطور است و سونوگرافی چه نقشی دارد.
اگر پزشک زنان برای شما سونوگرافی نوشت، از صفحه نوبت سونوگرافی مرکز مناسب را پیدا کنید.

افتادگی رحم یک نوع «افتادگی اندام لگن» است. یعنی رحم از جای همیشگی خود به داخل کانال واژن می‌لغزد. علت آن ضعیف شدن یا آسیب عضلات و بافت‌های اطراف رحم است.
شدت آن از خفیف تا شدید فرق می‌کند. در حالت خفیف، رحم فقط کمی پایین آمده و ممکن است یک برآمدگی داخل واژن ایجاد کند. در حالت شدید، رحم ممکن است از دهانه واژن بیرون بیاید. درجات آن را در بخش بعد با تصویر شماتیک توضیح داده‌ایم.

چه کسانی دچار افتادگی رحم می‌شوند؟

هر زنی ممکن است دچار افتادگی رحم شود، اما این عوامل احتمال آن را بیشتر می‌کند:
یک یا چند زایمان طبیعی، به‌خصوص زایمان نوزاد درشت
یائسگی و بالا رفتن سن
سابقه خانوادگی افتادگی رحم
سابقه جراحی‌های لگن
اضافه‌وزن، سرفه مزمن، یبوست طولانی و زور زدن
بلند کردن مکرر اجسام سنگین
پی‌نوشت: بعد از یائسگی، بدن استروژن کمتری دارد. کمبود استروژن بعد از یائسگی یکی از عوامل افتادگی رحم است.

افتادگی رحم چقدر جدی است؟

افتادگی رحم خطر جانی ندارد، اما می‌تواند ناراحت‌کننده باشد. موارد خفیف ممکن است نیازی به درمان نداشته باشند. در موارد شدید، ادرار کردن یا اجابت مزاج ممکن است سخت شود. پزشکان معمولاً وقتی درمان را پیشنهاد می‌کنند که علائم آزاردهنده شده یا در زندگی روزمره اختلال ایجاد کند.
برای تشخیص و انتخاب درمان، با پزشک متخصص زنان مشورت کنید.

وقتی پزشک افتادگی را در معاینه می‌بیند، معمولاً به آن یک عدد از ۱ تا ۴ می‌دهد. عدد بالاتر یعنی افتادگی شدیدتر. تصویر شماتیک این بخش همین چهار درجه را نشان می‌دهد:
درجه ۱: رحم تا قسمت بالایی واژن پایین آمده است.
درجه ۲: رحم تا قسمت پایینی واژن پایین آمده است.
درجه ۳: رحم از دهانه واژن بیرون زده است.
درجه ۴: تمام رحم از دهانه واژن بیرون آمده است.
افتادگی ممکن است با زور زدن، سرفه یا ایستادن بیشتر دیده شود. برای همین پزشک گاهی شما را هم در حالت خوابیده و هم ایستاده معاینه می‌کند.
این تصویر فقط آموزشی است. درجه دقیق را پزشک در معاینه تعیین می‌کند و با مقایسه عکس نمی‌شود خود را تشخیص داد.

چه چیزی باعث افتادگی رحم می شود؟

رحم شما در داخل لگن توسط گروهی از ماهیچه ها و رباط ها (عضلات کف لگن) در جای خود نگه داشته می شود. وقتی این ساختارها ضعیف می شوند، نمی توانند رحم شما را در موقعیت خود نگه دارند و شروع به افتادگی می کند. عوامل متعددی می توانند در ضعیف شدن عضلات لگن نقش داشته باشند، از جمله:
از دست دادن تون عضلانی در نتیجه یائسگی.
بارداری.
زایمان واژینال، به خصوص اگر نوزادان زیادی یا نوزادان بزرگ (بیش از 9 پوند) داشته باشید.
چاقی.
سرفه یا زور زدن مزمن.
یبوست مزمن.
بلند کردن مکرر سنگینی.

افتادگی رحم چه نشانه هایی دارد؟

اگر یک مورد خفیف افتادگی رحم دارید، ممکن است علائم واضحی نداشته باشید. اما همانطور که رحم شما بیشتر از موقعیت خود می لغزد، می تواند به سایر اندام های لگنی - مانند مثانه یا روده شما - فشار وارد کند و علائمی مانند:
احساس سنگینی، پری یا فشار در لگن شما.
درد در لگن، شکم یا کمر.
درد هنگام رابطه جنسی (مقاربت).
بافت رحمی که از دهانه واژن شما می افتد.
در قرار دادن تامپون یا سایر اپلیکاتورها در واژن مشکل دارید.
یبوست.
مشکلات دفع ادرار، از جمله نشت ادرار (بی اختیاری)، نیاز به ادرار مکرر (تکرر ادرار) یا میل ناگهانی برای ادرار کردن (فوریت ادرار).
هنگامی که برای مدت طولانی ایستاده اید یا راه می روید یا زمانی که سرفه و عطسه می کنید، علائم می تواند بدتر شود. در این موقعیت ها، جاذبه فشار مضاعفی بر عضلات لگن شما وارد می کند.

چه شرایطی با افتادگی رحم همراه است؟

زمانی که عضلات اطراف آن بیش از حد ضعیف می شوند، سایر اندام ها در ناحیه لگن شما می توانند از موقعیت خود خارج شوند. برخی از انواع دیگر افتادگی اندام لگن عبارتند از:
Cystocele: زمانی که مثانه به داخل یا خارج از واژن می افتد.
Rectocele: زمانی که رکتوم شما به داخل واژن یا خارج می شود.
Enterocele: زمانی که بخشی از روده کوچک شما به داخل واژن شما برآمده می شود.

آیا آناتومی در افتادگی رحم نقش دارد؟

بله، در برخی موارد، آناتومی رحم نیز می‌تواند نقشی در ایجاد افتادگی رحم داشته باشد. اما برای تشخیص دقیق و درمان مناسب، مشاوره با پزشک متخصص زنان و زایمان و آشنایی با آناتومی لگن زنان توصیه می‌شود.
آناتومی لگن زنان شامل ساختارهای مختلفی است که در ناحیه لگن قرار دارند و نقش مهمی در عملکرد و سلامت زنان دارند. برخی از ساختارهای کلیدی در آناتومی لگن زنان عبارتند از:
1. رحم: عضوی است که نقش مهمی در باروری و بارداری دارد. این عضو به عنوان محل رشد و تغذیه جنین و همچنین محل تولید و تخلیه خون قاعدگی عمل می‌کند.
2. تخمدان‌ها: تخمدان‌ها سازنده‌ی تخمک‌ها هستند و نقش اساسی در فرایند تولید هورمون‌های زنانه و تخمک‌گذاری دارند.
3. لوله‌های فالوپ: این لوله‌ها ارتباط بین تخمدان‌ها و رحم را برقرار می‌کنند و مکان مناسبی برای تخصیص تخمک به رحم هستند.
4. مثانه: مثانه عضوی است که در ذخیره کردن و تخلیه ادرار نقش دارد. مثانه در نزدیکی رحم قرار دارد.
5. روده بزرگ و کوچک: روده بزرگ و کوچک به طور معمول در نزدیکی لگن قرار دارند و نقش مهمی در فرایندهای گوارش و جذب مواد غذایی دارند.
6. عروق و اعصاب: لگن زنان شامل شبکه‌ای از عروق خونی و اعصاب است که به عضوهای مختلف لگن، از جمله رحم و تخمدان‌ها، خدمت می‌کنند.

افتادگی فقط مخصوص رحم نیست. عضلات کف لگن، مثانه و روده را هم نگه می‌دارند. اگر ضعیف شوند، رحم، مثانه یا روده ممکن است به داخل واژن برآمده شوند.
ممکن است هم‌زمان بیش از یک نوع افتادگی داشته باشید؛ مثلاً افتادگی رحم و مثانه با هم.
به پایین آمدن مثانه و دیواره جلویی واژن «سیستوسل» یا افتادگی دیواره قدامی واژن می‌گویند.
افتادگی می‌تواند روی ادرار اثر بگذارد. این علائم را به پزشک بگویید:
حس اینکه مثانه کامل خالی نمی‌شود
تکرر ادرار
نشت کمی ادرار هنگام سرفه، عطسه یا ورزش
عفونت‌های ادراری تکراری
اگر سوزش ادرار یا ادرار کدر دارید، مقاله عفونت مثانه چیست و چه علائمی دارد؟ را بخوانید.
نوع و شدت افتادگی را پزشک زنان در معاینه مشخص می‌کند.

معاینه لگن؛ قدم اصلی تشخیص

تشخیص افتادگی رحم معمولاً با شرح حال و معاینه لگن است. پزشک درباره علائم شما می‌پرسد و با وسیله‌ای به نام اسپکولوم داخل واژن را نگاه می‌کند.
ممکن است از شما بخواهد سرفه کنید، زور بزنید یا طوری رفتار کنید که انگار ادرار را نگه داشته‌اید. این کار نشان می‌دهد رحم چقدر پایین می‌آید و عضلات کف لگن چقدر قوی هستند.
معاینه ممکن است در حالت خوابیده یا ایستاده انجام شود. اگر راحت‌ترید، می‌توانید بخواهید یک همراه یا پرستار در اتاق باشد.

نقش سونوگرافی در بررسی افتادگی رحم

وقتی افتادگی در معاینه دیده شود، معمولاً برای اثبات آن تصویربرداری لازم نیست.
پزشک ممکن است بررسی کند مثانه شما بعد از ادرار چقدر خالی می‌شود. سونوگرافی یکی از راه‌های اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده در مثانه است.
اگر علائم شما با معاینه توضیح داده نشود، یا مشکلات دیگری مثل بی‌اختیاری، درد یا مشکل اجابت مزاج داشته باشید، پزشک ممکن است بررسی‌های بیشتری بخواهد.
اینکه سونوگرافی لازم است و از چه نوعی باشد را پزشک زنان تعیین می‌کند. برای آشنایی بیشتر، مطلب علائمی که نیاز به سونوگرافی لگن دارند، مقاله سونوگرافی واژینال چیست؟ و راهنمای سونوگرافی رحم و تخمدان و تفسیر گزارش آن را بخوانید.

چگونه می توان افتادگی رحم را درمان کرد؟

گزینه های جراحی و غیرجراحی برای درمان افتادگی رحم وجود دارد. پزشکان طرح درمان این اختلال را بر اساس شدت افتادگی، سلامت عمومی، سن و اینکه آیا فرد در آینده فرزند می‌خواهید یا نه انتخاب می‌کنند. هیچ درمانی تضمینی نیست، اما احتمال اینکه علائم با درمان بهتر شود خوب است. گزینه های درمانی می تواند شامل موارد زیر باشد:
گزینه های غیر جراحی:
ورزش: تمرینات ورزشی می توانند به تقویت عضلات کف لگن کمک کنند. البته شایان ذکر است در موارد خفیف افتادگی رحم این مورد کاربرد دارد.
برای تمرین کگل، عضلاتی را که با آن جلوی ادرار را می‌گیرید سفت کنید، چند ثانیه نگه دارید و بعد شل کنید. هنگام تمرین نفستان را حبس نکنید و عضلات شکم، ران یا باسن را سفت نکنید. روش و تعداد درست را از پزشک یا فیزیوتراپیست کف لگن بپرسید.
پساری واژن: پساری وسیله ای لاستیکی یا انعطاف پذیر وعموما به شکل دونات یا حلقوی مانند است، که در اطراف یا زیر قسمت تحتانی رحم شما (دهانه رحم) قرار می گیرد. این دستگاه به نگه داشتن رحم و نگه داشتن آن در جای خود کمک می کند.
رژیم غذایی و سبک زندگی: تغییر در رژیم غذایی و سبک زندگی شما ممکن است در تسکین علائمی مانند یبوست مفید باشد. افزایش مصرف آب و فیبر ممکن است دفعات دفع مدفوع را کاهش دهد. حفظ وزن مناسب برای تیپ بدنی شما فشار کمتری بر عضلات لگن شما هنگام ایستادن یا راه رفتن وارد می کند.
گزینه های جراحی:
هیسترکتومی و ترمیم افتادگی رحم: افتادگی رحم ممکن است با برداشتن رحم در یک روش جراحی به نام هیسترکتومی درمان شود. این ممکن است از طریق یک برش (برش) ایجاد شده در واژن (هیسترکتومی واژینال) یا از طریق شکم شما (هیسترکتومی شکمی) انجام شود. هیسترکتومی یک جراحی بزرگ است و برداشتن رحم به این معنی است که دیگر امکان بارداری وجود ندارد.
ترمیم افتادگی بدون هیسترکتومی: این روش شامل بازگرداندن رحم به موقعیت طبیعی خود است. تعلیق رحم ممکن است با چسباندن مجدد رباط های لگنی به قسمت پایینی رحم برای نگه داشتن آن در جای خود انجام شود. بسته به تکنیکی که ارائه دهنده شما استفاده می کند، جراحی می تواند از طریق واژن یا از طریق شکم انجام شود.

اگر افتادگی رحم درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟

بستگی به شدت پرولاپس دارد. در موارد خفیف که کیفیت زندگی شما تحت تاثیر قرار نمی گیرد، ممکن است پزشکان طرح درمان خاصی را توصیه نکند. افتادگی رحم می تواند سایر اندام ها در ناحیه لگن بدن شما (مانند مثانه و روده) را تحت تاثیر قرار دهد. پزشکان معمولاً زمانی که افتادگی رحم آزاردهنده می شود، درمان را توصیه می کنند.

چگونه می‌توانم خطر افتادگی رحم را کاهش دهم؟

همیشه نمی‌شود جلوی افتادگی رحم را گرفت، اما این کارها خطر آن را کمتر می‌کند:
1. تمرین‌های کف لگن (کگل) را منظم انجام دهید.
2. وزن خود را در حد سالم نگه دارید و ورزش منظم داشته باشید.
3. سرفه مزمن را درمان کنید و اگر سیگار می‌کشید، آن را ترک کنید.
4. با فیبر بیشتر، آب کافی و پیاده‌روی، جلوی یبوست و زور زدن را بگیرید.
5. اجسام سنگین را با روش درست بلند کنید و تا جای ممکن بار سنگین بلند نکنید.

بعد از بارداری و زایمان چه کنیم؟

بارداری و زایمان طبیعی از علت‌های اصلی ضعف کف لگن هستند. بعد از زایمان، درباره زمان و نوع تمرین‌های کف لگن با پزشک یا ماما مشورت کنید.

افتادگی رحم یعنی پایین آمدن رحم به داخل واژن به‌خاطر ضعف کف لگن. در موارد خفیف ممکن است علامتی نداشته باشد، اما در موارد شدیدتر حس سنگینی، برآمدگی در واژن و مشکلات ادرار یا اجابت مزاج ایجاد می‌کند.
پزشک معمولاً با معاینه لگن افتادگی را تشخیص می‌دهد و شدت آن را از درجه ۱ تا ۴ تعیین می‌کند. درمان، از ورزش کف لگن و پساری تا جراحی، به شدت علائم و شرایط شما بستگی دارد.
اگر برآمدگی در واژن حس می‌کنید یا علائم بالا را دارید، به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید.
اینجا می‌توانید درباره عکس رنگی رحم چیست؟ اطلاعات کسب کنید.
منبع:
my.clevelandclinic
NHS
ACOG
MedlinePlus
hopkinsmedicine