اسکن تیروئید چیست و چگونه انجام می‌شود؟

اسکن تیروئید یک آزمایش پزشکی هسته‌ای است. مقدار کمی ماده رادیواکتیو خورده یا تزریق می‌شود و در غده تیروئید جمع می‌شود. سپس دوربین مخصوص از گردن تصویر می‌گیرد تا اندازه، شکل و کارکرد تیروئید بررسی شود.
اگر پزشک برای شما اسکن تیروئید نوشته، نگران نباشید؛ درخواست این آزمایش به‌تنهایی نشانه بیماری جدی نیست. اینجا می‌خوانید اسکن تیروئید چیست، برای چه انجام می‌شود، چه آمادگی‌ای لازم دارد و چطور انجام می‌شود.
برای پیدا کردن مرکز، نوبت پزشکی هسته‌ای تهران را آنلاین بگیرید.

در اسکن تیروئید، ماده‌ای به نام ردیاب جذب غده تیروئید می‌شود. دوربین گاما این ماده را می‌بیند و تصویری می‌سازد که هم شکل و محل غده و هم کارکرد آن را نشان می‌دهد؛ چیزی که سونوگرافی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد.
به این آزمایش پزشکی هسته‌ای، اسکن هسته‌ای تیروئید، اسکن ایزوتوپ تیروئید، گاما اسکن تیروئید یا سینتی‌گرافی تیروئید هم می‌گویند.
ردیاب دو نوع دارد: ید رادیواکتیو (خوراکی) یا ماده رادیواکتیو تزریقی؛ نوع آن را پزشک انتخاب می‌کند. اگر روی نسخه شما کلمه «تکنسیوم» نوشته شده، منظور نوع همین ردیاب است و مرکز آن را برایتان توضیح می‌دهد.
خود دوربین گاما اشعه‌ای نمی‌فرستد؛ فقط ماده داخل غده را می‌بیند. درمان با ید رادیواکتیو موضوع جداگانه‌ای است و با پزشک متخصص تصمیم گرفته می‌شود.
برای آشنایی با این رشته، مطلب پزشکی هسته‌ای چیست را بخوانید. آزمایش دیگری از این رشته را در مطلب اسکن استخوان چیست ببینید.

تست جذب ید تیروئید چیست؟

گاهی پزشک همراه اسکن، تست جذب ید تیروئید را هم درخواست می‌کند. در این تست، کمی ید رادیواکتیو را می‌خورید. بعد روی صندلی می‌نشینید و دستگاه کوچکی به نام پروب جلوی گردن شما قرار می‌گیرد. پروب اندازه می‌گیرد تیروئید چه مقدار از این ید را جذب کرده است. این تست فقط کارکرد غده را می‌سنجد و تصویری نمی‌گیرد. زمان اندازه‌گیری طبق دستور مرکز است.
تصویر: اسکن تیروئید طبیعی، Petros Perros، مجوز CC BY-SA 3.0، برش‌خورده، ویکی‌مدیا کامنز

پزشک اسکن تیروئید را برای بررسی کارکرد غده، تشخیص پرکاری تیروئید، بررسی ماهیت ندول، پیدا کردن التهاب یا توده و پیگیری بعد از درمان سرطان تیروئید درخواست می‌کند.
دلیل‌های رایج درخواست اسکن تیروئید این‌هاست:
بررسی اینکه غده تیروئید درست کار می‌کند یا نه
کمک به تشخیص پرکاری تیروئید؛ یعنی وقتی غده بیش از اندازه هورمون می‌سازد
بررسی ندولی که در غده پیدا شده است؛ برای آشنایی بیشتر، مطلب ندول تیروئید چیست را بخوانید
پیدا کردن توده یا التهاب در غده
بررسی اینکه سرطان تیروئید به بیرون از غده رسیده است یا نه؛ اسکن کل بدن معمولاً برای کسانی است که سرطان تیروئید دارند یا داشته‌اند
بررسی تغییرات غده بعد از درمان با دارو، جراحی، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی
درخواست اسکن تیروئید به معنی بیماری جدی نیست؛ پزشک می‌خواهد کارکرد غده را دقیق‌تر ببیند.

پیش از اسکن تیروئید، بارداری، شیردهی، داروها، مکمل‌ها و استفاده اخیر از ماده حاجب یددار را به مرکز بگویید. ممکن است لازم باشد مدتی ناشتا باشید؛ دستور دقیق را مرکز می‌دهد.
پیش از نوبت، این موارد را به پزشک و مرکز بگویید:
بارداری یا احتمال آن، و شیردهی
همه داروهایی که مصرف می‌کنید، حتی ویتامین‌ها و داروهای گیاهی
هر نوع حساسیت، از جمله حساسیت به ید
بیماری اخیر
اگر اخیراً عکس رادیولوژی، سی تی اسکن، جراحی یا درمانی با ماده حاجب یددار داشته‌اید
بعضی خوراکی‌ها و داروها ید دارند و ممکن است روی نتیجه اثر بگذارند؛ مثل جلبک دریایی، بعضی شربت‌های سرفه، مولتی‌ویتامین‌ها و بعضی داروهای قلب. داروهای خود را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
ممکن است پزشک پیش از اسکن، آزمایش خون هورمون‌های تیروئید را بخواهد. برای آشنایی با نشانه‌های کم‌کاری غده، مطلب علائم کم کاری تیروئید را بخوانید.
شاید لازم باشد مدتی چیزی نخورید؛ مدت ناشتایی طبق دستور مرکز است. زیورآلات، به‌خصوص گردنبند، را در خانه بگذارید و لباس راحت و گشاد بپوشید.

ماده رادیواکتیو را می‌خورید یا در رگ دست تزریق می‌شود. بعد از مدتی که مرکز تعیین می‌کند، روی تخت دراز می‌کشید، سر را کمی عقب می‌برید و دوربین از چند زاویه از گردن تصویر می‌گیرد.
ممکن است از شما بخواهند لباس مخصوص بپوشید. مراحل کار معمولاً این‌طور است:

1. گرفتن ردیاب: ردیاب را به شکل مایع یا کپسول می‌خورید یا در رگ دست تزریق می‌شود. فاصله تا تصویربرداری را مرکز می‌گوید.
2. دراز کشیدن: روی تخت دراز می‌کشید و سر را کمی عقب می‌برید تا گردن کشیده شود.
3. تصویربرداری: دوربین گاما از چند زاویه از گردن تصویر می‌گیرد. در این مدت باید برای زمان‌های کوتاه بی‌حرکت بمانید.
4. تصویر بیشتر: گاهی تصویرهای بیشتری لازم می‌شود. این به معنی وجود مشکل نیست.

اگر تست جذب ید هم برای شما نوشته شده، اندازه‌گیری با پروب طبق دستور مرکز انجام می‌شود. شاید لازم باشد برای ادامه کار دوباره به مرکز بروید؛ زمان آن را مرکز می‌گوید.

اسکن تیروئید معمولاً درد ندارد. اگر ماده تزریقی باشد، فقط سوزن‌زدن کوتاهی حس می‌کنید. واکنش حساسیتی بسیار نادر و معمولاً خفیف است و بعد از آزمایش معمولاً می‌توانید به کارهای روزانه برگردید.
دراز کشیدن بی‌حرکت با گردن کشیده ممکن است کمی ناراحت‌کننده باشد. اگر ماده تزریق شود، شاید دستتان کمی سرد شود؛ گاهی جای تزریق کمی درد می‌گیرد یا قرمز می‌شود که زود خوب می‌شود.
بعد از آزمایش آب کافی بنوشید تا ماده زودتر از بدن خارج شود.

مقدار ماده رادیواکتیو در اسکن تیروئید کم است و بدن شما فقط اشعه کمی دریافت می‌کند. پزشک وقتی این آزمایش را درخواست می‌کند که فایده آن از خطرش بیشتر باشد.
بارداری: در بارداری معمولاً اسکن تیروئید انجام نمی‌شود؛ اگر باردارید یا احتمال آن هست، حتماً از قبل به پزشک بگویید. اگر هنگام بارداری ندول تیروئید دارید، مطلب گره تیروئید بارداری و زمان نمونه‌برداری را بخوانید.
شیردهی: اسکن تیروئید معمولاً برای مادران شیرده توصیه نمی‌شود. اگر شیر می‌دهید، پیش از نوبت به پزشک و مرکز بگویید تا تصمیم بگیرند.

سونوگرافی و اسکن تیروئید هر دو غده را بررسی می‌کنند، اما کارشان فرق دارد:
سونوگرافی تیروئید: با امواج صوتی و بدون اشعه انجام می‌شود و ساختار غده و ویژگی‌های ندول را نشان می‌دهد. برای خواندن گزارش آن، مطلب تفسیر سونوگرافی تیروئید را ببینید.
اسکن تیروئید: با ردیاب رادیواکتیو انجام می‌شود و نشان می‌دهد غده و ندول چطور کار می‌کنند.
کدام لازم است را پزشک تعیین می‌کند. گاهی پزشک بعد از این بررسی‌ها نمونه‌برداری را پیشنهاد می‌کند؛ مطلب نمونه برداری تیروئید چیست را بخوانید.
پت اسکن و سی تی اسکن آزمایش‌های دیگری‌اند و پزشک تصمیم می‌گیرد کدام لازم است؛ مطلب پت اسکن چیست را ببینید.
اگر پزشک سونوگرافی نوشته، نوبت سونوگرافی تیروئید تهران را آنلاین بگیرید.
تصویر: طرح مقایسه اسکن تیروئید و سونوگرافی تیروئید — طرح آموزشی ایران نوبت

پزشک متخصص پزشکی هسته‌ای تصویرها را بررسی می‌کند و گزارش را برای پزشک شما می‌فرستد. پزشک شما جواب را با شما در میان می‌گذارد.
ممکن است در گزارش عبارت‌هایی مثل «ندول گرم» یا «ندول سرد» ببینید. این‌ها فقط نحوه جذب ردیاب را توصیف می‌کنند و معنی آن را پزشک برایتان توضیح می‌دهد. از روی گزارش خودتان نتیجه‌گیری نکنید.

هزینه اسکن تیروئید برای همه یکسان نیست. این عوامل روی آن اثر دارند:
فقط اسکن، فقط تست جذب ید یا هر دو
اسکن گردن یا اسکن کل بدن
مرکزی که انتخاب می‌کنید
قبل از گرفتن نوبت، هزینه را از مرکز بپرسید.
منبع: رادیولوژی‌اینفو (انجمن رادیولوژی آمریکا و انجمن رادیولوژی آمریکای شمالی)، اسکن و جذب تیروئید

ایران نوبت صفحه جداگانه‌ای برای نوبت اسکن تیروئید ندارد؛ این آزمایش در مراکز پزشکی هسته‌ای انجام می‌شود. شهر خود را انتخاب کنید و نوبت را آنلاین بگیرید: نوبت پزشکی هسته‌ای تهران، نوبت پزشکی هسته‌ای تبریز، نوبت پزشکی هسته‌ای مشهد، نوبت پزشکی هسته‌ای اصفهان، نوبت پزشکی هسته‌ای شیراز و نوبت پزشکی هسته‌ای اهواز. همه مراکز را هم در صفحه نوبت پزشکی هسته‌ای می‌بینید.
هنگام گرفتن نوبت بگویید که اسکن تیروئید یا تست جذب ید برای شما نوشته شده، تا مرکز دستور آمادگی را به شما بدهد.