ندول تیروئید چیست؟ اندازه نرمال ندول در سونوگرافی، ندول ایزواکو و هیپواکو و TI-RADS به زبان ساده

ندول تیروئید یک گره یا توده کوچک داخل غده تیروئید است. تیروئید غده‌ای کوچک در پایین گردن، درست بالای استخوان جناغ است.
ندول ممکن است جامد باشد، پر از مایع باشد (کیست) یا ترکیبی از هر دو.
خبر خوب این است که بیشتر ندول‌های تیروئید جدی نیستند و علامتی ندارند. فقط تعداد کمی از آن‌ها سرطانی‌اند.
خیلی‌ها اصلاً نمی‌دانند ندول دارند، تا اینکه در یک معاینه معمولی یا در تصویربرداری‌ای که برای دلیل دیگری انجام شده، پیدا می‌شود.
بهترین راه برای دیدن ویژگی‌های ندول، سونوگرافی تیروئید است. برای پیدا کردن مرکز می‌توانید از نوبت سونوگرافی تیروئید استفاده کنید.

در گزارش سونوگرافی، کلمه «اکو» به روشنی یا تیرگی ندول در تصویر اشاره دارد. این روشنی را با بافت سالم تیروئید اطراف مقایسه می‌کنند:
ایزواکو (Isoechoic): یعنی ندول تقریباً هم‌رنگ بافت اطراف تیروئید دیده می‌شود.
هیپواکو (Hypoechoic): یعنی ندول تیره‌تر از بافت اطراف است.
خیلی هیپواکو (Very hypoechoic): یعنی ندول حتی از عضلات جلوی گردن هم تیره‌تر است.
هایپراکو (Hyperechoic): یعنی ندول روشن‌تر از بافت اطراف است.
در سیستم امتیازدهی ACR TI-RADS، ندول ایزواکو یا هایپراکو امتیاز کمتری می‌گیرد و هیپواکو امتیاز بیشتری. یعنی تیره‌تر بودن کمی مشکوک‌تر حساب می‌شود.
اما اکو فقط یکی از چند ویژگی است. ایزواکو بودن به‌تنهایی یعنی «حتماً خوش‌خیم» نیست و هیپواکو بودن هم به‌تنهایی یعنی «سرطان» نیست. پزشک همه ویژگی‌ها را با هم می‌بیند.

این پرتکرارترین سؤال است. جواب ساده این است: برای ندول تیروئید یک «اندازه نرمال» واحد وجود ندارد.
اندازه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد ندول خوش‌خیم است یا بدخیم. یک ندول بزرگ می‌تواند کاملاً بی‌خطر باشد و یک ندول کوچک ممکن است ویژگی‌های مشکوکی داشته باشد.
پس اندازه کجا مهم است؟ اندازه کنار ظاهر ندول در سونوگرافی (یعنی دسته TI-RADS) کمک می‌کند پزشک تصمیم بگیرد ندول فقط پیگیری شود، نمونه‌برداری شود یا اصلاً کاری لازم نباشد.
یک نکته دیگر: ندول خیلی بزرگ، حتی اگر خوش‌خیم باشد، ممکن است دیده یا لمس شود، یا روی نای و مری فشار بیاورد و باعث سختی نفس کشیدن یا بلعیدن شود.
اگر در گردن خود تورم دیدید، به‌خصوص اگر نفس کشیدن یا بلعیدن را سخت کرده، زود به پزشک مراجعه کنید.

در سونوگرافی، رادیولوژیست ندول را از چند جهت بررسی می‌کند. در ACR TI-RADS این ویژگی‌ها امتیاز می‌گیرند:
ترکیب ندول: کیستی (پر از مایع) یا اسفنجی، کمترین امتیاز را دارد. جامد بودن امتیاز بیشتری دارد.
اکو: همان ایزواکو، هیپواکو یا هایپراکو که بالاتر گفتیم.
شکل: ندولی که «بلندتر از پهنا» باشد (taller-than-wide) مشکوک‌تر حساب می‌شود.
حاشیه: حاشیه صاف بهتر است. حاشیه نامنظم یا گسترش به بیرون تیروئید امتیاز بیشتری می‌گیرد.
نقاط روشن داخل ندول: بعضی کلسیفیکاسیون‌ها، به‌خصوص نقاط ریز و روشن، امتیاز بیشتری دارند.
جمع این امتیازها دسته TI-RADS را تعیین می‌کند. یعنی پزشک بیشتر به «ظاهر» ندول نگاه می‌کند تا فقط به عدد اندازه.

TI-RADS یک روش نمره‌دهی برای ظاهر ندول در سونوگرافی است. در نسخه ACR TI-RADS، ندول‌ها از TR1 (خوش‌خیم) تا TR5 (خیلی مشکوک) دسته‌بندی می‌شوند.
پیشنهاد نمونه‌برداری یا پیگیری بر اساس دسته TI-RADS به همراه بزرگ‌ترین قطر ندول داده می‌شود. جدول زیر خلاصه همان راهنمای ACR TI-RADS است:

دسته ACR TI-RADS	معنی ساده	پیشنهاد نمونه‌برداری (FNA) از این اندازه به بالا	پیشنهاد پیگیری با سونوگرافی از این اندازه به بالا
TR1	خوش‌خیم	لازم نیست	لازم نیست
TR2	غیرمشکوک	لازم نیست	لازم نیست
TR3	کمی مشکوک	۲٫۵ سانتی‌متر	۱٫۵ سانتی‌متر
TR4	نسبتاً مشکوک	۱٫۵ سانتی‌متر	۱ سانتی‌متر
TR5	خیلی مشکوک	۱ سانتی‌متر	۰٫۵ سانتی‌متر

منبع: ACR TI-RADS (کالج رادیولوژی آمریکا). برای ندول‌های کوچک‌تر از این اندازه‌ها، طبق این راهنما معمولاً نمونه‌برداری یا پیگیری لازم نیست، مگر پزشک تشخیص دیگری بدهد. راهنماهای دیگر مثل راهنمای انجمن تیروئید آمریکا (ATA) و راهنمای اروپایی (EU-TIRADS) آستانه‌های متفاوتی دارند.
این جدول برای آشنایی است و تصمیم نهایی با پزشک شماست. پزشک سابقه شما، علائم، آزمایش‌ها و تغییر اندازه ندول در طول زمان را هم در نظر می‌گیرد.
برای آشنایی با بقیه اصطلاحات برگه جواب، مقاله تفسیر سونوگرافی تیروئید را بخوانید.

اگر دسته TI-RADS و اندازه ندول به حدی برسد که در راهنما آمده، یا پزشک به دلیل دیگری مشکوک شود، ممکن است نمونه‌برداری با سوزن ظریف (FNA) پیشنهاد شود.
در این روش با کمک سونوگرافی، با یک سوزن نازک مقدار کمی از سلول‌های ندول برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. فقط همین بررسی می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم بودن را مشخص کند.
اگر ندول در دوره پیگیری بزرگ‌تر شود، ممکن است اندازه جدیدش تصمیم را تغییر دهد؛ یعنی ندولی که قبلاً نیاز به نمونه‌برداری نداشت، ممکن است بعداً داشته باشد.
برای اینکه بدانید نمونه‌برداری تیروئید چطور انجام می‌شود، مقاله نمونه برداری تیروئید چیست را ببینید.

ندول تیروئید در زنان شایع‌تر است و با افزایش سن هم بیشتر دیده می‌شود. اما اگر مردی ندول داشته باشد، احتمال سرطانی بودن آن کمی بیشتر است.
سابقه خانوادگی سرطان تیروئید یا غدد درون‌ریز، و قرار گرفتن در معرض اشعه در کودکی (مثلاً پرتودرمانی سر و گردن) خطر سرطان تیروئید را بیشتر می‌کند. این موارد را به پزشک بگویید.
بعضی ندول‌ها هورمون تیروئید اضافه می‌سازند و علائم پرکاری تیروئید می‌دهند، مثل کاهش وزن بی‌دلیل، تعریق زیاد، لرزش دست، عصبی بودن و تپش قلب. اگر این علائم را دارید، به پزشک مراجعه کنید.

ندول تیروئید بسیار شایع است و بیشتر ندول‌ها خوش‌خیم‌اند. برای ندول «اندازه نرمال» واحدی وجود ندارد و اندازه به‌تنهایی خوش‌خیم یا بدخیم بودن را نشان نمی‌دهد.
ظاهر ندول در سونوگرافی (ترکیب، اکو، شکل، حاشیه و نقاط روشن) و دسته TI-RADS، کنار اندازه، مسیر پیگیری یا نمونه‌برداری را مشخص می‌کند. تصمیم نهایی با پزشک شماست.
برای سونوگرافی تیروئید یا پیگیری ندول، از نوبت سونوگرافی تیروئید در ایران نوبت استفاده کنید.
اعتبار تصاویر: کاور — Senior Airman David C. Danford، نیروی هوایی آمریکا، مالکیت عمومی، ویکی‌مدیا کامنز؛ سونوگرافی ندول تیروئید — Cerevisae، CC BY-SA 4.0، ویکی‌مدیا کامنز