سونوگرافی داپلر چیست و چگونه انجام می‌شود؟

سونوگرافی داپلر نوعی سونوگرافی است که با امواج صوتی جریان خون را در سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌ها نشان می‌دهد. بدون اشعه و بدون درد است و برای بررسی لخته، تنگی رگ، واریس و خون‌رسانی اندام‌ها به کار می‌رود.
اگر پزشک برایتان سونوگرافی داپلر نوشته، شاید بخواهید بدانید این تصویربرداری چه چیزی را نشان می‌دهد و چطور انجام می‌شود. اینجا به زبان ساده می‌خوانید کالر داپلر چیست، برای چه انجام می‌شود و چه آمادگی‌ای لازم دارد.
برای انجام آن، می‌توانید نوبت سونوگرافی داپلر تهران را آنلاین از ایران نوبت بگیرید.

سونوگرافی معمولی شکل اندام‌ها را نشان می‌دهد، اما داپلر حرکت خون داخل رگ‌ها را هم بررسی می‌کند. پزشک با آن می‌بیند خون از رگ به‌خوبی عبور می‌کند یا جایی تنگ یا بسته شده است.
سونوگرافی داپلر هم مثل هر سونوگرافی دیگری با امواج صوتی کار می‌کند. روی پوست ژل زده می‌شود و پروب کوچکی روی آن حرکت می‌کند. امواج از پروب وارد بدن می‌شوند، برمی‌گردند و کامپیوتر از آن‌ها تصویر می‌سازد. این روش اشعه ندارد.
چون تصویر هم‌زمان با کار ساخته می‌شود، حرکت خون داخل رگ‌ها هم روی صفحه دیده می‌شود. سونوگرافی بافت‌های نرمی را هم نشان می‌دهد که در عکس رادیولوژی خوب دیده نمی‌شوند.
داپلر معمولاً بخشی از سونوگرافی عروق است. یعنی پزشک هم خود رگ را می‌بیند و هم جریان خون داخل سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌ها را بررسی می‌کند.
اگر می‌خواهید با خود سونوگرافی بیشتر آشنا شوید، مقاله سونوگرافی چیست را بخوانید.

کالر داپلر یا داپلر رنگی، جریان خون را با رنگ روی تصویر سونوگرافی نشان می‌دهد. رنگ‌ها به پزشک کمک می‌کنند جهت و سرعت جریان خون را راحت‌تر ببیند.
در کالر داپلر، کامپیوتر اندازه‌های داپلر را به رنگ تبدیل می‌کند. این رنگ‌ها روی تصویر سیاه و سفید سونوگرافی و داخل رگ دیده می‌شوند. به این ترتیب پزشک جاهایی را که جریان خون کم، زیاد یا قطع شده راحت‌تر پیدا می‌کند.
گاهی کنار تصویر رنگی، نموداری هم روی صفحه می‌بینید که جریان خون را به شکل منحنی نشان می‌دهد. به این نمودار داپلر طیفی می‌گویند. خواندن این رنگ‌ها و نمودارها کار پزشک است و لازم نیست شما معنی آن‌ها را بدانید.
عکس: Etan J. Tal، مجوز CC BY 3.0، برش‌خورده، ویکی‌مدیا کامنز

پزشک سونوگرافی داپلر را برای بررسی لخته خون، تنگی یا انسداد رگ، واریس، گشاد شدن سرخرگ و کم یا زیاد بودن خون‌رسانی به یک اندام درخواست می‌کند.
سونوگرافی داپلر به پزشک کمک می‌کند این موارد را بررسی کند:
تنگی یا انسداد رگ‌ها و رسوب‌هایی مثل پلاک در دیواره سرخرگ
لخته خون در سیاهرگ‌های بزرگ پا یا دست که به آن ترومبوز ورید عمقی یا DVT می‌گویند
رگ‌های واریسی
گشاد شدن غیرعادی سرخرگ که به آن آنوریسم می‌گویند
خون‌رسانی به اندام‌ها و بافت‌های بدن
نتیجه عمل‌هایی مثل پیوند رگ یا بای‌پس
کم یا قطع بودن خون‌رسانی به یک اندام، مثلاً بیضه یا تخمدان
جریان خون بیشتر از معمول که ممکن است نشانه عفونت باشد
ناهنجاری‌های مادرزادی رگ‌ها
نتیجه این بررسی به پزشک کمک می‌کند برای درمان برنامه‌ریزی کند؛ مثلاً ببیند روشی مثل آنژیوپلاستی برای شما مناسب است یا نه.
اگر پزشک به لخته خون شک دارد، مقاله تشخیص لخته خون با تصویربرداری برایتان مفید است. اگر رگ‌های پایتان برجسته شده، آیا واریس خطرناک است را هم بخوانید.

سونوگرافی داپلر را می‌شود برای رگ‌های بخش‌های مختلف بدن انجام داد. ناحیه بررسی را پزشک شما تعیین می‌کند.

داپلر عروق پا (اندام تحتانی)

در داپلر سیاهرگ‌های پا، پزشک دنبال لخته خون می‌گردد و رگ‌های واریسی را بررسی می‌کند. در داپلر سرخرگ‌های پا، تنگی یا انسداد رگ‌ها دیده می‌شود. همین بررسی برای رگ‌های دست هم انجام می‌شود؛ مثلاً برای پیدا کردن لخته خون سیاهرگ‌ها.
عکس: Mikael Häggström، مجوز CC0، ویکی‌مدیا کامنز

داپلر کاروتید (عروق گردن)

سرخرگ‌های کاروتید در دو طرف گردن قرار دارند و خون را به مغز می‌رسانند. داپلر کاروتید نشان می‌دهد این رگ‌ها تنگ شده‌اند یا پلاک در دیواره آن‌ها جمع شده است یا نه. برای بخش عمیق‌تر آن، شاید پزشک روش دیگری بخواهد.

داپلر کلیه و عروق شکم

با سونوگرافی داپلر می‌شود جریان خون کلیه‌ها و رگ‌های بزرگ شکم، مثل آئورت شکمی، را بررسی کرد. این بررسی نشان می‌دهد خون‌رسانی به اندام کافی است یا جایی از رگ تنگ شده است. لازم بودن این بررسی را پزشک شما تعیین می‌کند.

داپلر بارداری

پزشک گاهی در دوران بارداری سونوگرافی داپلر را برای بررسی جریان خون جنین و جفت درخواست می‌کند. این نوع داپلر نکته‌ها و اصطلاحات خاص خودش را دارد که پزشک توضیح می‌دهد. برای آشنایی با اصطلاحات گزارش، تفسیر سونوگرافی داپلر بارداری را بخوانید.

داپلر رحم و تخمدان

این نوع سونوگرافی داپلر جریان خون رحم و تخمدان‌ها را بررسی می‌کند و پزشک زنان آن را درخواست می‌کند. یکی از کاربردهای آن، دیدن کم یا قطع بودن جریان خون تخمدان است. پزشک نتیجه را توضیح می‌دهد. جزئیات را در سونوگرافی داپلر رحم بخوانید.

روی پوست ژل زده می‌شود و پروب سونوگرافی روی ناحیه حرکت می‌کند. شما دراز می‌کشید یا می‌نشینید و ممکن است لازم باشد حالت بدنتان را عوض کنید. در پایان ژل را پاک می‌کنید.
مراحل کار معمولاً این‌طور است:

1. ممکن است لازم باشد لباستان را عوض کنید و گان بپوشید. گاهی کافی است لباس را از روی ناحیه کنار بزنید.
2. روی تخت دراز می‌کشید یا می‌نشینید.
3. روی پوست ناحیه ژل زده می‌شود.
4. پروب روی ناحیه حرکت داده می‌شود و تصویر رگ‌ها روی صفحه دیده می‌شود.
5. گاهی دستگاه جریان خون را به صدا تبدیل می‌کند و ممکن است همراه با ضربان قلب صدایی بشنوید.
6. شاید از شما بخواهند حالت بدنتان را عوض کنید.
7. در پایان، ژل را با دستمال پاک می‌کنید و لباستان را می‌پوشید.

ممکن است نور اتاق را کم کنند تا تصویر روی صفحه بهتر دیده شود. گاهی هم کار برای ثبت اندازه‌ها روی صفحه کمی متوقف می‌شود. مدت انجام را مرکز می‌گوید.

سونوگرافی داپلر معمولاً آمادگی خاصی ندارد. گاهی، مثلاً برای عروق شکم، ناشتا بودن لازم است. لباس راحت بپوشید، زیورآلات همراه نیاورید و دستور مرکز را دقیق انجام دهید.
بیشتر وقت‌ها برای سونوگرافی داپلر کار خاصی لازم نیست. اگر مرکز ناشتا بودن را خواسته، دقیقاً همان کاری را انجام دهید که گفته است. لباسی بپوشید که کنار زدن آن از روی ناحیه آسان باشد. اگر دوست دارید کسی هنگام سونوگرافی کنارتان باشد، این را به مرکز بگویید. اگر درباره آمادگی سؤالی دارید، پیش از مراجعه با مرکز تماس بگیرید. برای نکته‌های کلی‌تر، مقاله آمادگی سونوگرافی را بخوانید.

سونوگرافی داپلر بدون اشعه است و وقتی درست انجام شود عارضه شناخته‌شده‌ای ندارد. معمولاً درد ندارد؛ فقط اگر جایی از قبل دردناک باشد، فشار پروب ممکن است کمی ناراحت‌کننده باشد.
سونوگرافی داپلر بیشتر وقت‌ها بدون سوزن و تزریق انجام می‌شود. اگر هنگام کار جایی درد گرفت، به کسی که سونوگرافی را انجام می‌دهد بگویید تا کمکتان کند. امواج صوتی سونوگرافی ایمن هستند و این روش اشعه ایکس ندارد. کنترل کار در دست شماست و هر وقت خواستید، می‌توانید بخواهید سونوگرافی متوقف شود.

سونوگرافی داپلر روش مفیدی است، اما محدودیت‌هایی هم دارد:
رگ‌های عمقی بدن سخت‌تر از رگ‌های نزدیک پوست دیده می‌شوند.
بررسی رگ‌های کوچک سخت‌تر از رگ‌های بزرگ است.
رسوب کلسیم در دیواره سرخرگ ممکن است جلوی امواج را بگیرد.
کیفیت تصویر به مهارت و تجربه کسی که سونوگرافی را انجام می‌دهد بستگی زیادی دارد.
اگر سونوگرافی نتواند به سؤال پزشک جواب بدهد، ممکن است سی تی اسکن یا ام آر آی بخواهد. برای آشنایی با یکی از این روش‌ها، مقاله سی تی آنژیوگرافی چیست را بخوانید.

تصاویر سونوگرافی داپلر را رادیولوژیست بررسی می‌کند؛ یعنی پزشکی که برای خواندن تصویرهای پزشکی آموزش دیده است. او گزارش امضاشده را برای پزشکی می‌فرستد که سونوگرافی را درخواست کرده و پزشک شما نتیجه را برایتان توضیح می‌دهد. گاهی هم رادیولوژیست بعد از سونوگرافی درباره نتیجه با خودتان صحبت می‌کند. گاهی سونوگرافی دوباره یا تصویربرداری دیگری لازم می‌شود؛ اگر این‌طور باشد، پزشک دلیلش را توضیح می‌دهد.

هزینه سونوگرافی داپلر برای همه یکسان نیست. این عوامل روی آن اثر دارند:
ناحیه‌ای که بررسی می‌شود
بررسی یک رگ یا چند رگ
مرکزی که انتخاب می‌کنید
انجام سونوگرافی معمولی همراه با داپلر
اگر پزشک چند ناحیه را با هم خواسته، هنگام گرفتن نوبت این را بگویید. هزینه را پیش از مراجعه از مرکز بپرسید.

در ایران نوبت می‌توانید مرکز سونوگرافی داپلر شهر خودتان را پیدا کنید و آنلاین نوبت بگیرید. اگر پزشک برایتان درخواست نوشته، آن را همراه داشته باشید. شهرتان را انتخاب کنید:
نوبت سونوگرافی داپلر تهران
نوبت سونوگرافی داپلر شیراز
نوبت سونوگرافی داپلر اهواز
نوبت سونوگرافی داپلر کرج
نوبت سونوگرافی داپلر رشت
نوبت سونوگرافی داپلر اصفهان
نوبت سونوگرافی داپلر تبریز
در صفحه هر شهر، فهرست مراکز را می‌بینید و زمان خالی را انتخاب می‌کنید. اگر شهرتان در این فهرست نیست، همه مراکز را در صفحه نوبت سونوگرافی داپلر ببینید. اگر سونوگرافی‌های دیگری هم لازم دارید، می‌توانید از صفحه مراکز نوبت سونوگرافی تهران مرکز مناسب را انتخاب کنید.