سی تی آنژیو (سی تی آنژیوگرافی) چیست و چگونه انجام می‌شود؟

سی تی آنژیو (سی تی آنژیوگرافی یا CTA) یک نوع سی‌تی اسکن است که رگ‌های خونی را نشان می‌دهد. یعنی همزمان با گرفتن تصویر، یک ماده حاجب از راه رگ دست به داخل خون تزریق می‌شود.
این ماده داخل رگ‌ها پخش می‌شود و آن‌ها را در تصویر روشن و واضح می‌کند. به همین دلیل پزشک می‌تواند تنگی، گشادی یا لخته داخل رگ را ببیند.
فرق اصلی آن با سی‌تی ساده همین است. در سی‌تی ساده بیشتر بافت‌ها و اندام‌ها دیده می‌شوند، اما در سی تی آنژیو تمرکز روی خود رگ‌ها و مسیر خون است.
اگر پزشک برایتان سی تی آنژیو نوشته، می‌توانید از صفحه نوبت سی تی آنژیوگرافی مرکز مناسب را پیدا کنید.

در آنژیوگرافی معمولی (کاتتری)، پزشک یک لوله باریک به نام کاتتر را از یک برش کوچک در کشاله ران یا دست وارد رگ می‌کند. بعد ماده حاجب را از داخل همین لوله تزریق می‌کند و با اشعه ایکس عکس می‌گیرد.
در سی تی آنژیو لوله‌ای تا قلب یا مغز جلو نمی‌رود. فقط یک سوزن و لوله کوچک داخل رگ دست گذاشته می‌شود و بقیه کار را دستگاه سی‌تی انجام می‌دهد.
سی تی آنژیو سریع است و به بیهوشی یا آرام‌بخش نیاز ندارد.
در مقایسه با آنژیوگرافی کاتتری، تهاجمی نیست و ممکن است عارضه کمتری داشته باشد.
آنژیوگرافی کاتتری این مزیت را دارد که پزشک در همان جلسه می‌تواند بعضی درمان‌ها مثل باز کردن رگ را هم انجام دهد.
انتخاب بین این دو با پزشک شماست. گاهی سی تی آنژیو اول انجام می‌شود و اگر لازم باشد، پزشک بعداً آنژیوگرافی کاتتری را پیشنهاد می‌کند.

با سی تی آنژیو می‌شود رگ‌های بخش‌های مختلف بدن را دید. پزشک بر اساس علائم شما ناحیه را انتخاب می‌کند.

سی تی آنژیو مغز و گردن

برای دیدن گشادی رگ (آنوریسم)، رگ‌های درهم و غیرطبیعی در مغز، و پلاک یا تنگی در شریان کاروتید گردن. تنگی کاروتید می‌تواند جریان خون مغز را کم کند و خطر سکته را بالا ببرد.

سی تی آنژیو ریه

برای پیدا کردن لخته در رگ‌های ریه (آمبولی ریه). این لخته‌ها گاهی از رگ‌های پا جدا می‌شوند و به ریه می‌رسند.

سی تی آنژیو قلب

برای دیدن عروق کرونر و بررسی وسعت و شدت تنگی آن‌ها. اگر می‌خواهید بدانید برگه جواب سی تی قلب چه می‌گوید، مقاله سی تی آنژیو قلب و تفسیر جواب آن را بخوانید.

کلیه، آئورت و پاها

برای بررسی رگ‌های کلیه (مثلاً قبل از پیوند کلیه)، گشادی یا پارگی دیواره آئورت در قفسه سینه و شکم، و تنگی رگ‌های پا که ممکن است به باز کردن رگ یا جراحی نیاز داشته باشد.
سی تی آنژیو همچنین برای دیدن آسیب رگ‌ها بعد از تصادف، رگ‌هایی که به یک تومور خون می‌رسانند، و بررسی رگ قبل یا بعد از جراحی و گذاشتن استنت به کار می‌رود.

آمادگی ساده است، اما چند نکته را باید حتماً قبل از روز آزمایش به پزشک یا مرکز بگویید:
حساسیت قبلی به ماده حاجب: اگر قبلاً بعد از تزریق ماده حاجب واکنش داشته‌اید، بگویید. ممکن است پزشک قبل از آزمایش دارویی برای کم کردن احتمال حساسیت تجویز کند یا روش دیگری پیشنهاد دهد.
بیماری کلیه: اگر کلیه‌هایتان ضعیف است، اطلاع دهید. گاهی قبل از تزریق، آزمایش عملکرد کلیه خواسته می‌شود.
دیابت: اگر دیابت دارید یا داروی دیابت مصرف می‌کنید، قبل از تزریق به پزشک بگویید. ممکن است احتیاط‌های بیشتری لازم باشد. داروی خود را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
بارداری و شیردهی: اگر احتمال بارداری دارید یا شیر می‌دهید، حتماً از قبل بگویید تا پزشک درباره ادامه کار تصمیم بگیرد.
بیماری‌ها و داروها: بیماری‌های اخیر و داروهایی که مصرف می‌کنید را هم بگویید.
ناشتایی: معمولاً از شما می‌خواهند چند ساعت قبل از آزمایش چیزی نخورید. مدت دقیق ناشتایی و اینکه چه چیزهایی مجاز است را مرکز تصویربرداری به شما می‌گوید. برای سی تی آنژیو قلب گاهی درباره کافئین و ورزش قبل از آزمایش هم دستور جداگانه می‌دهند.
لباس راحت بپوشید و زیورآلات را در خانه بگذارید. ممکن است از شما بخواهند گان بیمارستانی بپوشید.

روند کار معمولاً این‌طور است:
روی تخت دستگاه سی‌تی دراز می‌کشید و کارشناس شما را در وضعیت درست قرار می‌دهد.
یک لوله کوچک (آنژیوکت) داخل رگ دست یا بازوی شما گذاشته می‌شود.
کارشناس به اتاق کناری می‌رود، اما از پشت شیشه شما را می‌بیند و با بلندگو با شما حرف می‌زند.
هنگام تزریق ماده حاجب ممکن است در بدن احساس گرما کنید و برای مدت کوتاهی طعم فلزی در دهانتان حس کنید. این حس‌ها طبیعی‌اند و زود می‌روند.
تخت آرام از داخل حلقه دستگاه رد می‌شود. ممکن است از شما بخواهند چند لحظه نفس خود را نگه دارید.
خود اسکن درد ندارد. فقط صدای چرخیدن دستگاه را می‌شنوید.
اگر هنگام تزریق در محل سوزن درد، سوزش یا گزگز داشتید، فوراً به کارشناس بگویید.
بعد از تمام شدن کار، لوله از دستتان خارج می‌شود و در بیشتر موارد می‌توانید به کارهای روزانه برگردید. گاهی توصیه می‌کنند بعد از آزمایش آب بیشتری بنوشید.

سی تی آنژیو چقدر طول می‌کشد؟

خود اسکن معمولاً کوتاه است و به ناحیه‌ای که بررسی می‌شود بستگی دارد. اما زمان حضور شما در مرکز بیشتر از خود اسکن است. پذیرش، گذاشتن آنژیوکت، آماده شدن و گاهی صبر کردن تا کارشناس مطمئن شود تصاویر کیفیت خوبی دارند، همه وقت می‌گیرد. بهتر است زمان تقریبی را هنگام گرفتن نوبت از خود مرکز بپرسید تا برنامه روزتان را راحت‌تر بچینید.

بیشتر افراد سی تی آنژیو را بدون هیچ مشکلی انجام می‌دهند. با این حال بهتر است عوارض احتمالی را بشناسید:
اشعه: سی‌تی از اشعه ایکس استفاده می‌کند. مقدار آن کم است و مرکز سعی می‌کند کمترین مقدار لازم را به کار ببرد. همیشه یک احتمال خیلی کم آسیب از اشعه وجود دارد، اما فایده یک تشخیص درست معمولاً از آن بیشتر است. بعد از اسکن هیچ اشعه‌ای در بدن شما باقی نمی‌ماند.
حساسیت به ماده حاجب: واکنش به ماده حاجب کم پیش می‌آید و واکنش شدید نادر است. مراکز تصویربرداری برای کنترل این واکنش‌ها آماده‌اند.
کلیه: در کسانی که از قبل کلیه ضعیفی دارند، ماده حاجب یددار ممکن است عملکرد کلیه را بدتر کند. در افرادی که کلیه سالم یا کمی ضعیف دارند، معمولاً بی‌خطر است.
نشت ماده حاجب در محل تزریق: اگر مقدار زیادی ماده حاجب از رگ بیرون بزند و زیر پوست پخش شود، ممکن است پوست و رگ‌ها و عصب‌های آن ناحیه را اذیت کند. برای همین هر درد یا گزگز را فوراً بگویید.
اگر بعد از آزمایش تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، یا کهیر گسترده داشتید، فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
برای اطلاعات بیشتر درباره خود ماده حاجب و مراقبت‌های بعد از تزریق، مقاله مراقبت بعد از تزریق ماده حاجب را ببینید.

تصاویر را رادیولوژیست بررسی می‌کند. او پزشکی است که برای خواندن تصویرهای پزشکی آموزش دیده. گزارش رسمی برای پزشکی که آزمایش را نوشته فرستاده می‌شود.
گاهی برای بررسی بیشتر، آزمایش تکمیلی لازم است. این لزوماً به معنی وجود مشکل جدی نیست؛ پزشک دلیلش را برایتان توضیح می‌دهد.
اگر جواب را گرفته‌اید و می‌خواهید زودتر توضیح ساده‌ای بشنوید، تفسیر آنلاین تصاویر پزشکی یک گزینه کمکی است. اما تصمیم درمانی همیشه با پزشک معالج شماست.

سی تی آنژیو یک سی‌تی اسکن با تزریق ماده حاجب است که رگ‌های مغز، گردن، ریه، قلب، کلیه و پاها را نشان می‌دهد. سریع است، بیهوشی نمی‌خواهد و از آنژیوگرافی کاتتری کم‌تهاجمی‌تر است.
قبل از آزمایش، حساسیت، بیماری کلیه، دیابت و بارداری را حتماً بگویید و دستور ناشتایی مرکز را دنبال کنید.
برای پیدا کردن مرکز می‌توانید از نوبت سی تی آنژیوگرافی یا نوبت سی تی اسکن در ایران نوبت استفاده کنید.

اعتبار تصاویر: کاور — Goleisureintl، CC BY 4.0، ویکی‌مدیا کامنز؛ سی تی آنژیو سر — Mikael Häggström، CC0، ویکی‌مدیا کامنز؛ سی تی آنژیو ریه — Rvahudson، CC BY-SA 4.0، ویکی‌مدیا کامنز