روکش دندان چیست و چه زمانی لازم است؟

روکش دندان یا کراون پوششی به شکل دندان است که روی دندان آسیب‌دیده قرار می‌گیرد و شکل، اندازه، استحکام و ظاهر آن را برمی‌گرداند. معمولاً بعد از عصب‌کشی، برای دندان شکسته یا پرکردگی بزرگ و روی ایمپلنت استفاده می‌شود.
اگر دندانپزشک برای شما روکش پیشنهاد کرده، نگران نباشید. روکش کمک می‌کند دندان طبیعی شما بیشتر بماند و کار با بی‌حسی انجام می‌شود. اینجا می‌خوانید روکش دندان چیست، چه انواعی دارد، مراحل کار چگونه است و از آن چطور مراقبت کنید.
برای معاینه، می‌توانید نوبت دندانپزشکی تهران را آنلاین بگیرید.

روکش دندان کلاهکی است که تمام بخش پیدای دندان را بالای لثه می‌پوشاند. برخلاف پرکردگی که فقط حفره را پر می‌کند و لمینت که فقط سطح جلو را می‌پوشاند، روکش دور تا دور دندان را می‌گیرد.
روکش مثل کلاهی اندازه روی دندان می‌نشیند. به آن «کراون» هم می‌گویند. برای اینکه روکش جا شود، دندانپزشک کمی از مینای دندان را می‌تراشد. بعد روکش با سیمان مخصوص دندانپزشکی روی دندان محکم می‌شود.
روکش شکل و اندازه دندان را برمی‌گرداند، دندان را محکم‌تر می‌کند و ظاهر آن را بهتر می‌کند. هدف اصلی روکش سالم نگه داشتن دندان است، اما به زیبایی لبخند شما هم کمک می‌کند.
روکش از جنس‌های مختلفی ساخته می‌شود؛ مثل فلز، پرسلن، سرامیک و رزین. در ادامه، انواع آن را می‌خوانید.
تصویر: طرح روکش دندان روی دندان تراش‌خورده — طرح آموزشی ایران نوبت

وقتی دندان پرکردگی بزرگ دارد، ضعیف یا شکسته است، عصب‌کشی شده، تغییر رنگ یا شکل نامناسب دارد یا باید پایه بریج شود، دندانپزشک ممکن است روکش پیشنهاد کند. روی ایمپلنت هم همیشه روکش قرار می‌گیرد.
این موارد از دلیل‌های رایج روکش دندان هستند:
دندانی که پرکردگی بزرگ دارد و بافت سالم کافی برای نگه داشتن پرکردگی ندارد
دندان ضعیفی که ممکن است بشکند، یا دندانی که شکسته یا ترک خورده است
دندانی که سائیده شده یا پوسیدگی آن را ضعیف کرده است
دندانی که عصب‌کشی شده است؛ برای آشنایی با این درمان، مقاله عصب کشی دندان چیست را بخوانید
دندانی که تغییر رنگ داده یا شکل نامناسبی دارد
دندانی که باید بریج دندان به آن وصل شود
اگر دندان خیلی پوسیده یا شکسته باشد، گاهی روکش نتیجه قابل اطمینانی ندارد و دندانپزشک راه دیگری مثل کشیدن دندان و ایمپلنت را پیشنهاد می‌کند. اینکه دندان شما روکش لازم دارد یا پرکردگی کافی است را دندانپزشک بعد از معاینه می‌گوید.

روکش دندان عصب کشی شده

در عصب‌کشی، بافت آسیب‌دیده داخل دندان برداشته و دندان پر می‌شود. بعد از آن، دندانپزشک دندان را با پرکردگی معمولی یا روکش می‌پوشاند تا از آسیب بیشتر محافظت شود. روکش کمک می‌کند دندان دوباره درست گاز بگیرد. تا روکش اصلی گذاشته نشده، با آن دندان گاز محکم نگیرید. اینکه دندان شما روکش لازم دارد یا نه را دندانپزشک تعیین می‌کند.

روکش روی ایمپلنت

ایمپلنت پایه‌ای است که جای ریشه دندان از دست‌رفته را در فک می‌گیرد. روکش همان بخش پیدای دندان است که روی ایمپلنت قرار می‌گیرد و شکل دندان طبیعی را به آن می‌دهد. برای آشنایی با مراحل کار، مقاله ایمپلنت دندان چیست را بخوانید.

رایج‌ترین انواع روکش دندان سرامیکی (پرسلن)، زیرکونیا، متال‌سرامیک، فلزی یا طلا و روکش موقت رزینی هستند. هر کدام از نظر ظاهر و مقاومت مزیت خودش را دارد و دندانپزشک بر اساس محل دندان انتخاب می‌کند.
جنس روکش روی ظاهر، مقاومت و مقدار تراش دندان اثر دارد.
عکس‌ها: Zel00005 و Nizil Shah، مجوز CC BY-SA 4.0، برش‌خورده، ویکی‌مدیا کامنز و ویکی‌مدیا کامنز

روکش سرامیکی یا تمام‌سرامیک (پرسلن)

این روکش‌ها بیشتر از هر نوع دیگری شبیه مینای طبیعی دندان دیده می‌شوند. اگر به فلز حساسیت دارید هم گزینه خوبی هستند.

روکش زیرکونیا

زیرکونیا یکی از رایج‌ترین جنس‌های روکش سرامیکی است. این روکش بسیار محکم است و فشار بیشتری از سرامیک‌های دیگر را تحمل می‌کند. به مینای دندان روبه‌رو هم آسیب کمتری می‌زند. مناسب بودن آن را دندانپزشک می‌گوید.

روکش متال‌سرامیک (PFM)

داخل این روکش فلز است و روی آن پرسلن همرنگ دندان قرار دارد. استحکام فلز و ظاهر طبیعی پرسلن را با هم دارد و رنگ آن را با دندان‌های شما هماهنگ می‌کنند. برای دندان جلو و عقب به کار می‌رود. ممکن است لایه پرسلن به‌مرور بپرد و فلز زیر آن پیدا شود.

روکش فلزی و طلا

این روکش‌ها از فلزهایی مثل طلا ساخته می‌شوند. به‌ندرت می‌پرند یا می‌شکنند و فقط کمی از مینای دندان تراشیده می‌شود. عیب اصلی آن‌ها رنگ فلزی است؛ برای همین بیشتر برای دندان‌های آسیای عقب که دیده نمی‌شوند مناسب‌اند.

روکش موقت (رزینی)

روکش رزینی ارزان‌تر است، اما شکننده‌تر است و راحت‌تر می‌شکند. برای همین اغلب برای روکش موقت به کار می‌رود که تا آماده شدن روکش اصلی روی دندان می‌ماند.

نوع	ظاهر	مقاومت	کاربرد رایج
سرامیکی (پرسلن)	طبیعی‌ترین ظاهر	کمتر از زیرکونیا	وقتی ظاهر مهم است
زیرکونیا	همرنگ دندان	بسیار محکم	به تشخیص دندانپزشک
متال‌سرامیک (PFM)	همرنگ دندان	محکم	دندان جلو و عقب
فلزی و طلا	رنگ فلزی	بسیار محکم	دندان‌های آسیای عقب
موقت (رزینی)	همرنگ دندان	شکننده	تا آماده شدن روکش اصلی

روکش سرامیکی و زیرکونیا ظاهر طبیعی‌تری دارند و برای دندان جلو مناسب‌ترند؛ روکش متال‌سرامیک و فلزی که معمولاً «معمولی» گفته می‌شوند، استحکام بالایی دارند. هیچ نوعی برای همه بهتر نیست و انتخاب با دندانپزشک است.
در صحبت روزمره، منظور از «روکش معمولی» اغلب روکش متال‌سرامیک یا فلزی است. این روکش‌ها محکم‌اند، اما روکش فلزی همرنگ دندان نیست و در متال‌سرامیک ممکن است لایه پرسلن بپرد. روکش سرامیکی و زیرکونیا همرنگ دندان‌اند و ظاهر طبیعی‌تری دارند.
هیچ روکشی برای همه بهتر نیست؛ جنس روکش را دندانپزشک بر اساس محل دندان، فشار جویدن، دندان‌قروچه، ظاهر و هزینه پیشنهاد می‌کند. اگر بین دو نوع روکش مردد هستید، سؤال‌هایتان را بپرسید؛ انتخاب با دندانپزشک است.

در دندان‌های جلو، ظاهر روکش اهمیت بیشتری دارد. برای همین معمولاً روکش همرنگ دندان انتخاب می‌شود و رنگ آن را با دندان‌های کناری هماهنگ می‌کنند.
بلیچینگ رنگ روکش را تغییر نمی‌دهد. پس اگر می‌خواهید دندان‌هایتان را سفید کنید، پیش از ساخت روکش با دندانپزشک مشورت کنید. مقاله بلیچینگ دندان را بخوانید.
لمینت فقط سطح جلویی دندان را می‌پوشاند، اما روکش کل دندان را می‌پوشاند. مقاله لمینت دندان چیست فرق این دو را بیشتر توضیح می‌دهد.

معمولاً در جلسه اول دندان بی‌حس، تراش و قالب‌گیری می‌شود و روکش موقت می‌گیرید. در جلسه بعد روکش اصلی امتحان و چسبانده می‌شود. بعضی مراکز روکش را با طراحی دیجیتال همان روز می‌سازند.
مراحل کار معمولاً این‌طور است:

1. معاینه: دندانپزشک دندان را معاینه می‌کند و اگر لازم بداند، عکس دندان می‌خواهد (مقاله عکس OPG دندان چیست را ببینید).
2. بی‌حسی: دندان بی‌حس می‌شود. اگر هنگام کار درد حس کردید، بگویید تا بی‌حسی بیشتری بگیرید.
3. تراش دندان: کمی از مینای دندان برداشته می‌شود تا جای روکش باز شود. اگر بافت دندان کم باشد، با مواد پرکردگی بازسازی می‌شود.
4. قالب‌گیری: با مواد خمیری یا اسکنر دیجیتال از دندان قالب گرفته می‌شود و به لابراتوار می‌رود.
5. روکش موقت: تا آماده شدن روکش اصلی، یک روکش موقت گذاشته می‌شود.
6. جلسه دوم: روکش موقت برداشته، شکل، رنگ و اندازه روکش اصلی بررسی و روکش با سیمان مخصوص چسبانده می‌شود.

برای روکش معمولاً دو نوبت مراجعه لازم است. بعضی مراکز روکش را با قالب دیجیتال در خود مطب و در یک نوبت می‌سازند؛ اما این روش برای همه مناسب نیست. زمان انجام را مرکز می‌گوید.

با بی‌حسی موضعی، تراش و گذاشتن روکش دردناک نیست. بعد از آن کمی حساسیت به سرما و گرما طبیعی است و کم‌کم کم می‌شود. اگر درد شدید یا ناراحتی هنگام گاز گرفتن داشتید، به دندانپزشک خبر دهید.
بعد از گذاشتن روکش، ممکن است لثه اطراف دندان کمی دردناک یا حساس باشد که معمولاً زود بهتر می‌شود. بیشتر افراد می‌توانند بلافاصله به کارهای روزمره برگردند. روکش نباید درد داشته باشد؛ دردی که شب شما را بیدار نگه دارد طبیعی نیست. برای مسکن، طبق نظر دندانپزشک عمل کنید.

بعد از گذاشتن روکش، تا وقتی بی‌حسی دهان کاملاً از بین نرود چیزی نجوید تا ناخواسته لب یا گونه را گاز نگیرید. بیشتر افراد همان روز به کار و زندگی عادی برمی‌گردند، اما لثه اطراف دندان ممکن است چند روز کمی حساس باشد و حساسیت به سرما و گرما گاهی تا یکی‌دو هفته بماند.
با روکش موقت این نکته‌ها را رعایت کنید:
سمت دیگر دهان را بجوید.
از خوراکی‌های چسبناک مثل تافی، کارامل و آدامس دوری کنید.
نخ دندان را به‌جای کشیدن به بالا، آرام از بغل بیرون بکشید تا روکش موقت کنده نشود.
یخ، آجیل خیلی سفت، دانه‌های سفت ذرت بوداده و خوراکی‌های خیلی چسبناک را چه با روکش موقت و چه با روکش اصلی گاز نزنید. ساخت روکش در لابراتوار معمولاً دو تا سه هفته، و گاهی بیشتر، طول می‌کشد؛ بعضی مراکز روکش را در همان نوبت می‌سازند. برای مسکن، طبق نظر دندانپزشک یا داروساز عمل کنید.
اگر بعد از عصب کشی دندان روکش برایتان پیشنهاد شده، آن مطلب را هم ببینید. اگر روکش برای نگه داشتن بریج دندان است، می‌توانید با آن صفحه هم آشنا شوید.

از روکش مثل دندان طبیعی مراقبت کنید: هر روز مسواک و نخ دندان، پرهیز از جویدن یخ و خوراکی خیلی سفت یا چسبناک و معاینه منظم. روکش دندان چقدر عمر می‌کند؟ با مراقبت درست، میانگین عمر روکش معمولاً پنج تا پانزده سال است.
برای اینکه روکش شما سالم بماند:
با خمیردندان فلورایددار و مسواک نرم مسواک بزنید و بین دندان‌ها را نخ بکشید.
دهان‌شویه ضدباکتری هم کمک می‌کند.
یخ، آجیل خیلی سفت، دانه‌های سفت ذرت بوداده و خوراکی‌های خیلی چسبناک مثل تافی و کارامل را گاز نزنید؛ این خوراکی‌ها ممکن است به روکش آسیب بزنند یا آن را از جا دربیاورند.
اگر روکش موقت دارید، از همین خوراکی‌ها دوری کنید.
اگر دندان‌قروچه دارید، درباره محافظ دندان (نایت‌گارد) از دندانپزشک بپرسید.
برای جرم‌گیری و معاینه منظم به دندانپزشک سر بزنید.
دندان زیر روکش هنوز ممکن است پوسیده شود؛ اگر روکش خوب جا نیفتاده باشد، میکروب‌ها زیر آن جمع می‌شوند. دوام روکش به جنس آن، محل دندان، عادت‌هایی مثل دندان‌قروچه و بهداشت دهان بستگی دارد و بعضی روکش‌ها بیشتر از این میانگین هم دوام می‌آورند.

چه زمانی به دندانپزشک مراجعه کنید؟

اگر هر کدام از این موارد را داشتید، با دندانپزشک تماس بگیرید:
روکشی که لق شده یا افتاده است؛ روکش افتاده را نگه دارید و با خود ببرید
ترک یا لب‌پریدگی روکش
لبه تیزی که زبان یا لثه را اذیت می‌کند
بوی بد یا مزه بد در دهان
دردی که شب شما را بیدار نگه می‌دارد

هزینه روکش دندان برای همه یکسان نیست. این عوامل روی آن اثر دارند:
جنس روکش
تعداد نوبت‌های مراجعه
نیاز به عصب‌کشی یا بازسازی دندان پیش از روکش
ساخت روکش در لابراتوار یا در یک نوبت
مرکزی که انتخاب می‌کنید
هزینه را از مرکز بپرسید.
منابع: کلیولند کلینیک، روکش دندان، انجمن دندانپزشکی آمریکا، روکش، کلیولند کلینیک، اورژانس‌های دندان، انجمن دندانپزشکی آمریکا، سفید کردن دندان، انجمن دندانپزشکی آمریکا، عصب‌کشی، کلیولند کلینیک، عصب‌کشی

برای شروع، دندانپزشک دندان شما را معاینه می‌کند و می‌گوید روکش لازم است یا راه دیگری مناسب‌تر است. اگر عکس دندان لازم باشد، آن را هم درخواست می‌کند. در ایران نوبت می‌توانید شهرتان را انتخاب کنید و نوبت خود را آنلاین بگیرید:
نوبت دندانپزشکی تهران
نوبت دندانپزشکی مشهد
نوبت دندانپزشکی اصفهان
نوبت دندانپزشکی شیراز
نوبت دندانپزشکی کرج
نوبت دندانپزشکی اهواز
نوبت دندانپزشکی تبریز
اگر روکش موقت دارید و جدا شده یا روکشتان لق شده، زودتر نوبت بگیرید.