عصب کشی دندان چیست؟ چرا لازم می‌شود و چه مراحلی دارد

عصب کشی دندان یا درمان ریشه یعنی دندان‌پزشک بافت ملتهب یا عفونی داخل دندان (پالپ) را برمی‌دارد، کانال‌های ریشه را تمیز و پر می‌کند و دندان را می‌بندد تا دندان طبیعی شما حفظ شود. اسم عصب کشی برای خیلی‌ها کمی ترسناک است. در این مقاله با زبان ساده می‌خوانید چرا عصب کشی لازم می‌شود، چطور انجام می‌شود، درد دارد یا نه و بعد از آن چه مراقبت‌هایی لازم است. اگر دندانتان اذیتتان می‌کند، می‌توانید از ایران نوبت نوبت دندان پزشکی تهران بگیرید.

عصب (پالپ) و کانال ریشه دندان چیست؟

زیر لایه سخت بیرونی دندان، یک بافت نرم به نام «پالپ» هست. پالپ عصب‌ها و رگ‌های خونی دندان را در خود دارد و به دندان غذا می‌رساند. پالپ از تاج دندان تا نوک ریشه ادامه دارد. مسیر باریکی که پالپ داخل ریشه طی می‌کند، «کانال ریشه» نام دارد. بعضی دندان‌ها یک کانال دارند و بعضی چند کانال.

هدف عصب کشی: حفظ دندان طبیعی

وقتی پالپ ملتهب یا عفونی شود، خودبه‌خود خوب نمی‌شود. عصب کشی این بافت آسیب‌دیده را برمی‌دارد، داخل دندان را تمیز می‌کند و آن را می‌بندد. به این ترتیب، به جای کشیدن دندان، دندان طبیعی شما در دهان می‌ماند و می‌توانید دوباره با آن غذا بجوید. تصویر: مراحل درمان ریشه — Blausen.com staff (BruceBlaus)، مجوز CC BY 3.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

عصب کشی معمولاً وقتی لازم است که پوسیدگی عمیق، شکستگی یا ضربه به عصب دندان رسیده و آن را ملتهب یا عفونی کرده باشد. تشخیص نهایی را دندان‌پزشک با معاینه و عکس دندان می‌گذارد. رایج‌ترین دلیل‌ها این‌هاست: پوسیدگی عمیقی که به پالپ رسیده است ترک یا شکستگی دندان ضربه به دندان، حتی اگر ترکی دیده نشود کارهای دندان‌پزشکی مکرر روی یک دندان التهاب یا عفونت پالپ و تشکیل آبسه (جمع شدن چرک در دندان یا لثه) بعضی نشانه‌ها ممکن است به مشکل پالپ اشاره کنند. البته هر کدام از آن‌ها دلیل دیگری هم می‌تواند داشته باشد: حساسیت به سرما یا گرما که بعد از خوردن هم ادامه دارد دندان‌درد، به‌خصوص هنگام جویدن یا فشار دادن ورم یا حساس شدن لثه، یا یک برجستگی کوچک شبیه جوش روی لثه تیره شدن رنگ دندان گاهی هم دندان عفونی اول هیچ علامتی ندارد. پس تشخیص با دندان‌پزشک است. اگر ورم و درد دارید، مراجعه را عقب نیندازید.

ابتدا دندان بی‌حس می‌شود، بعد دندان‌پزشک عصب آسیب‌دیده را خارج می‌کند، کانال‌ها را تمیز و ضدعفونی می‌کند و آن‌ها را پر و مهر و موم می‌کند. در پایان، دندان ترمیم یا روکش می‌شود. مراحل به زبان ساده این‌طور است: معاینه و عکس دندان: دندان‌پزشک دندان و استخوان اطراف آن را بررسی می‌کند. بی‌حسی موضعی: دندان و اطرافش بی‌حس می‌شود. شما بیدار هستید اما دردی حس نمی‌کنید. جدا کردن دندان: یک ورقه نازک لاستیکی دور دندان گذاشته می‌شود تا دندان تمیز و خشک بماند. باز کردن دندان: یک سوراخ کوچک روی دندان ایجاد می‌شود تا به پالپ برسند. برداشتن پالپ و تمیز کردن کانال‌ها: با ابزارهای خیلی ظریف، بافت آسیب‌دیده برداشته می‌شود و کانال‌ها تمیز و شکل‌دهی می‌شوند. پر کردن و بستن: کانال‌ها با ماده مخصوص پر می‌شوند و روی دندان بسته می‌شود؛ گاهی اول با پرکردگی موقت. ترمیم نهایی: بعداً دندان با پرکردگی دائمی یا روکش کامل می‌شود.

عکس دندان قبل و حین درمان

عکس دندان کمک می‌کند دندان‌پزشک ریشه‌ها و استخوان اطراف را ببیند. گاهی برای دید کلی‌تر از عکس پانورامیک استفاده می‌شود؛ برای آشنایی بیشتر، مقاله عکس OPG دندان چیست را بخوانید. در موارد پیچیده‌تر، مثلاً وقتی کانال اضافه، شک به شکستگی ریشه یا عفونت ماندگار وجود دارد، دندان‌پزشک ممکن است تصویر سه‌بعدی بخواهد. درباره این روش در مقاله سی تی اسکن دندان (CBCT) چیست توضیح داده‌ایم.

عصب کشی با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و معمولاً حسی شبیه یک پرکردگی معمولی دارد. ممکن است چند روز کمی حساسیت داشته باشید؛ برای مسکن طبق نظر دندان‌پزشک عمل کنید. در طول کار ممکن است کمی فشار حس کنید. اگر جایی درد گرفت، به دندان‌پزشک بگویید تا کمکتان کند. خیلی‌ها بعد از درمان، دیگر آن درد قبلی را ندارند. بعد از درمان، تا مدتی که بی‌حسی از بین برود، فک و صورتتان ممکن است بی‌حس باشد. اطراف دندان هم شاید کمی ورم یا درد داشته باشد که معمولاً کم‌کم بهتر می‌شود. اگر درد بیشتر شد یا ضربان‌دار بود، با دندان‌پزشک تماس بگیرید.

مدت درمان برای همه یکسان نیست. به نوع دندان، تعداد کانال‌ها و میزان عفونت بستگی دارد. بعضی دندان‌ها در یک جلسه درمان می‌شوند و بعضی چند جلسه لازم دارند. ممکن است بین جلسه‌ها یک پرکردگی موقت روی دندان بماند. دندان‌پزشک بعد از معاینه به شما می‌گوید درمان شما چقدر طول می‌کشد.

بعد از عصب کشی، چند کار ساده به بهبود دندان کمک می‌کند: تا وقتی ترمیم نهایی یا روکش گذاشته نشده، با آن دندان چیزهای سفت نجوید. چند روز غذای نرم‌تر بهتر است. مراقب باشید ضربه‌ای به دهانتان نخورد. مسواک و نخ دندان را مثل همیشه ادامه دهید. به جلسه‌های پیگیری بروید. اگر سیگار می‌کشید، بدانید که سیگار بهبود را کند می‌کند. چرا روکش؟ دندان عصب‌کشی‌شده، به‌خصوص اگر آسیب زیادی دیده باشد، ممکن است شکننده‌تر شود. برای همین دندان‌پزشک اغلب برای محافظت از آن، روکش را پیشنهاد می‌کند. تصمیم نهایی با دندان‌پزشک شماست. اگر بعد از درمان درد بیشتر شد، ورم پیدا کردید یا درد ضربان‌دار داشتید، با دندان‌پزشک تماس بگیرید. تصویر: عصب کشی با ورقه لاستیکی محافظ — Ruth Holcomb، نیروی هوایی آمریکا، مالکیت عمومی، ویکی‌مدیا کامنز

گاهی بعد از عصب کشی، عفونت دوباره برمی‌گردد یا بخشی از کانال‌ها کامل درمان نشده است. در این حالت ممکن است دندان دوباره درد بگیرد یا لثه ورم کند. در این حالت ممکن است دندان‌پزشک عصب کشی مجدد را پیشنهاد کند. یعنی دندان‌پزشک دندان را باز می‌کند، کانال‌ها را دوباره تمیز و پر می‌کند. اگر درمان دوباره ممکن نباشد، راه‌های دیگری هست. تصمیم را دندان‌پزشک بعد از بررسی می‌گیرد.

اگر باردار هستید یا فکر می‌کنید باردارید، قبل از هر کاری به دندان‌پزشک بگویید. زمان درمان، عکس دندان و نوع بی‌حسی را تیم درمان با توجه به شرایط شما تعیین می‌کند. درد و عفونت دندان را هم نادیده نگیرید و زود با دندان‌پزشک مشورت کنید.

هر وقت ممکن باشد، نگه داشتن دندان طبیعی معمولاً بهترین انتخاب است. عصب کشی دقیقاً برای همین است. اگر دندان آن‌قدر آسیب دیده باشد که نشود نگهش داشت، ممکن است لازم باشد کشیده شود. برای جایگزین کردن دندان از دست‌رفته، یکی از راه‌ها ایمپلنت است. برای آشنایی، مقاله ایمپلنت دندان چیست را بخوانید.

اگر دندان‌درد، حساسیت ماندگار یا ورم لثه دارید، زودتر به دندان‌پزشک سر بزنید. هرچه زودتر درمان شود، شانس نگه داشتن دندان بیشتر است. در ایران نوبت می‌توانید مراکز دندان‌پزشکی را ببینید و از نوبت دندان پزشکی آنلاین استفاده کنید: اگر دندان‌پزشک برایتان سی‌تی دندان نوشته است، از اینجا هم می‌توانید نوبت بگیرید: