ام آر سی پی (MRCP) چیست و مجاری صفراوی را چطور نشان می‌دهد؟

ام آر سی پی (MRCP) نوعی ام آر آی است که مجاری صفراوی، کیسه صفرا، پانکراس و مجرای پانکراس را با جزئیات نشان می‌دهد. این تصویربرداری بدون اشعه ایکس و بدون وارد کردن وسیله به بدن انجام می‌شود.
اگر پزشک برایتان MRCP نوشته، نگران نباشید. این آزمایش یک تصویربرداری بدون درد است، نه عمل جراحی. اینجا به زبان ساده می‌خوانید MRCP چیست، چطور انجام می‌شود، چه آمادگی‌ای دارد و با ERCP چه فرقی دارد.
برای انجام آن، می‌توانید نوبت MRCP تهران را آنلاین از ایران نوبت بگیرید.

MRCP مخفف «کلانژیوپانکراتوگرافی با تشدید مغناطیسی» است؛ یعنی تصویربرداری از مجاری صفراوی و پانکراس با دستگاه ام آر آی. مایع داخل مجاری در تصویر روشن دیده می‌شود و مسیر مجاری به‌خوبی پیدا است.
نام کامل انگلیسی آن Magnetic Resonance Cholangiopancreatography است.
MRCP نوع خاصی از ام آر آی است. مثل هر ام آر آی دیگر، با یک آهنربای قوی، امواج رادیویی و کامپیوتر تصویر می‌سازد و اشعه ایکس ندارد. اگر می‌خواهید با خود این روش بیشتر آشنا شوید، مقاله ام آر آی چیست را بخوانید.
فرق MRCP در تنظیمات تصویربرداری است. این تنظیمات کاری می‌کنند که مایع داخل مجاری صفراوی و مجرای پانکراس روشن دیده شود. به این ترتیب مسیر مجاری مثل یک نقشه پیدا می‌شود و رادیولوژیست می‌تواند سنگ، تنگی یا انسداد را در آن‌ها بررسی کند.
MRCP عمل جراحی نیست؛ یک تصویربرداری است.

مجاری صفراوی لوله‌های باریکی هستند که صفرا را از کبد به کیسه صفرا و دوازدهه، یعنی ابتدای روده کوچک، می‌برند. مجاری پانکراس هم شیره پانکراس را به دوازدهه می‌رسانند؛ مجاری کوچک پانکراس به مجرای اصلی آن می‌ریزند.
مجرای صفراوی مشترک و مجرای اصلی پانکراس، پیش از اینکه به دوازدهه بریزند، به هم می‌رسند. در تصویر زیر، مجرای سیستیک را هم می‌بینید که کیسه صفرا را به این مسیر وصل می‌کند. MRCP همین مسیرها را نشان می‌دهد.
تصویر: مجاری صفراوی و مجرای پانکراس؛ همان بخش‌هایی که MRCP نشان می‌دهد — طرح پایه: Vishnu2011، مالکیت عمومی، برچسب‌ها به فارسی برگردانده شده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

پزشک معمولاً برای بررسی سنگ صفرا، تنگی یا انسداد مجاری، التهاب پانکراس یا کیسه صفرا، کیست‌ها و توده‌های این ناحیه، یا درد شکمی بی‌دلیل، ام آر سی پی درخواست می‌کند.
پزشک بسته به علائم و معاینه شما ممکن است MRCP را برای بررسی این موارد بنویسد:
سنگ در کیسه صفرا یا مجاری صفراوی
تنگی یا انسداد مجاری صفراوی یا مجرای پانکراس
التهاب پانکراس یا کیسه صفرا
کیست‌های پانکراس یا مجاری صفراوی
بررسی توده‌های مجاری صفراوی یا پانکراس
درد شکمی که علتش معلوم نیست
درخواست MRCP به معنی وجود بیماری جدی نیست؛ پزشک می‌خواهد مجاری را دقیق‌تر ببیند.
MRCP تنها راه بررسی این ناحیه نیست و پزشک ممکن است از روش‌های دیگری مثل سونوگرافی یا سونوگرافی آندوسکوپی هم کمک بگیرد. برای آشنایی با سونوگرافی، مقاله سونوگرافی شکم و لگن را بخوانید. اگر سؤالتان درباره کیسه صفرا است، مقاله پولیپ کیسه صفرا هم برایتان مفید است.

MRCP روی خود مجاری تمرکز دارد و مسیر آن‌ها را نشان می‌دهد. اما ام آر آی کبد یا شکم، بافت خود اندام‌ها را گسترده‌تر بررسی می‌کند. برای آشنایی با این دو، مقاله‌های ام آر آی کبد و ام آر آی شکم و لگن را بخوانید.
گاهی پزشک، اگر لازم بداند، MRCP را همراه یک ام آر آی معمولی شکم یا کبد در همان نوبت درخواست می‌کند. اینکه کدام لازم است را پزشک روی نسخه مشخص می‌کند.
روی سایت ایران نوبت، این خدمت با نام «ام آر آی کبد (MRCP)» آمده است؛ اگر روی نسخه شما MRCP نوشته شده، همین خدمت را انتخاب کنید.

شما روی تخت دستگاه دراز می‌کشید، تخت وارد دستگاه می‌شود و باید بی‌حرکت بمانید و طبق راهنمایی تکنسین نفس خود را چند بار نگه دارید. خود تصویربرداری دردی ندارد.
مراحل معمول این‌هاست:

1. اشیای فلزی را درمی‌آورید و اگر مرکز بخواهد، لباس مخصوص می‌پوشید.
2. روی تخت دستگاه به پشت دراز می‌کشید. ممکن است وسیله‌ای به نام کویل روی شکمتان گذاشته شود که به گرفتن تصویر کمک می‌کند.
3. تخت آرام وارد دستگاه می‌شود. دستگاه صداهای بلند و ضربه‌مانندی دارد؛ مرکز ممکن است به شما گوش‌گیر یا هدفون بدهد.
4. تکنسین از شما می‌خواهد چند بار برای مدت کوتاهی نفس خود را نگه دارید و کاملاً بی‌حرکت بمانید. این کار برای واضح شدن تصویرها مهم است.
5. اگر پزشک تزریق نوشته باشد، ماده حاجب از راه رگ تزریق می‌شود.

این آزمایش را تکنسین رادیولوژی انجام می‌دهد. او در تمام مدت از اتاق کناری شما را می‌بیند و می‌توانید با او صحبت کنید.
خود تصویربرداری دردی ندارد. مدت انجام آن را مرکز موقع نوبت به شما می‌گوید.
نمونه تصویر MRCP؛ مایع داخل کیسه صفرا و مجاری روشن دیده می‌شود — تصویر: Hellerhoff، مجوز CC BY-SA 4.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

آمادگی ام آر سی پی را مرکز تصویربرداری اعلام می‌کند؛ قوانین خوردن و آشامیدن بین مراکز فرق دارد. زیورآلات و اشیای فلزی را همراه نبرید و درباره ایمپلنت، بارداری، حساسیت و بیماری کلیه به مرکز اطلاع دهید.
چند نکته ساده که کار را راحت‌تر می‌کند:
اگر مرکز گفته ناشتا باشید، دقیقاً طبق همان دستور عمل کنید.
داروهایی را که معمولاً مصرف می‌کنید مثل قبل بخورید، مگر اینکه به شما گفته شود این کار را نکنید.
زیورآلات را در خانه بگذارید و لباس راحت بپوشید.
بعضی مراکز قبل از آزمایش یک نوشیدنی مخصوص می‌دهند؛ اگر مرکز چنین چیزی گفت، طبق راهنمایی خودش عمل کنید.
اگر جراحی اخیر داشته‌اید، این را هم از قبل به مرکز بگویید.
اگر از فضای بسته می‌ترسید، پیش از آزمایش با پزشک صحبت کنید.
برای نکته‌های عمومی‌تر، مقاله آمادگی قبل از ام آر آی را بخوانید.

ام آر سی پی معمولاً بدون تزریق هم مجاری را نشان می‌دهد، چون مایع داخل مجاری تصویر را می‌سازد. گاهی پزشک، به‌خصوص وقتی MRCP همراه ام آر آی شکم یا کبد انجام می‌شود، تزریق ماده حاجب را هم اضافه می‌کند.
گاهی هم پزشک برای دیدن جزئیات بیشتر، تزریق را لازم می‌داند. اینکه شما به تزریق نیاز دارید یا نه، طبق نظر پزشک و مرکز مشخص می‌شود.
اگر تزریق برنامه‌ریزی شده باشد، قبل از آن وضعیت کلیه‌های شما بررسی می‌شود. واکنش حساسیتی به ماده حاجب کم پیش می‌آید و معمولاً خفیف است. برای آشنایی بیشتر، مقاله‌های ام آر آی با تزریق و ماده حاجب چیست را بخوانید. اگر تزریق داشتید، نکته‌های مراقبت بعد از تزریق هم به کارتان می‌آید.

ام آر آی با رعایت نکته‌های ایمنی برای بیشتر افراد کم‌خطر است. این سه موضوع را از قبل به مرکز بگویید:

فلز و وسایل کاشتنی

میدان مغناطیسی دستگاه برای بدن ضرری ندارد، اما ممکن است روی کار بعضی وسایل پزشکی کاشته‌شده اثر بگذارد یا تصویرها را مخدوش کند. بیشتر ایمپلنت‌های ارتوپدی (وسایل ترمیم استخوان و مفصل) مشکلی ایجاد نمی‌کنند. با این حال، هر وسیله کاشتنی یا تکه فلزی را که در بدن دارید، حتماً به تکنسین بگویید.

بارداری

اگر باردار هستید یا احتمال بارداری می‌دهید، به پزشک و مرکز بگویید. اطلاعات فعلی شواهد قانع‌کننده‌ای از آسیب ام آر آی بدون تزریق به جنین نشان نمی‌دهد. با این حال، اگر آزمایش فوری نباشد، ممکن است پزشک آن را به بعد از زایمان موکول کند. ماده حاجب هم معمولاً در بارداری استفاده نمی‌شود. مقاله ام آر آی و بارداری را هم ببینید.

ترس از فضای بسته

اگر از فضای بسته می‌ترسید، از قبل به پزشک بگویید؛ ممکن است یک آرام‌بخش ملایم به شما پیشنهاد شود. اگر آرام‌بخش گرفتید، یک همراه داشته باشید که شما را به خانه برساند. درباره فرق ام آر آی باز و بسته هم می‌توانید بخوانید، اما اینکه برای MRCP چه دستگاهی مناسب است را مرکز می‌گوید.

MRCP و ERCP هر دو مجاری صفراوی و پانکراس را بررسی می‌کنند، اما کارشان یکی نیست. MRCP یک تصویربرداری تشخیصی با دستگاه ام آر آی است؛ چیزی وارد بدن نمی‌شود، جز تزریق رگی در صورت نیاز، و اشعه ایکس ندارد.
ERCP روشی تهاجمی است. پزشک با آرام‌بخش، لوله باریک و انعطاف‌پذیری به نام آندوسکوپ را از راه دهان تا روده می‌برد، ماده رنگی را داخل مجاری می‌فرستد و با اشعه ایکس تصویر می‌گیرد. مزیت ERCP این است که اگر سنگ یا تنگی پیدا شود، پزشک می‌تواند در همان زمان سنگ را بیرون بیاورد، تنگی را باز کند یا نمونه بردارد.
به همین دلیل وقتی فقط تشخیص لازم است، معمولاً روش‌های غیرتهاجمی مثل MRCP انتخاب می‌شوند و ERCP بیشتر وقتی به کار می‌رود که احتمال درمان هم وجود دارد. MRCP خطرهای مربوط به ERCP را ندارد. اینکه کدام روش برای شما لازم است را پزشک معالج تصمیم می‌گیرد.

تصویرهای MRCP را رادیولوژیست، یعنی پزشک متخصص تصویربرداری، بررسی می‌کند. او گزارش را برای پزشکی می‌فرستد که آزمایش را درخواست کرده است و پزشک شما جواب را برایتان توضیح می‌دهد. بعضی مراکز امکان دیدن گزارش به‌صورت آنلاین را هم دارند؛ این را از خود مرکز بپرسید.
وضوح تصویرها به بی‌حرکت ماندن و نگه داشتن درست نفس بستگی دارد. حرکت بدن، نگه نداشتن نفس یا فلز نزدیک ناحیه تصویربرداری می‌تواند تصویر را کمتر واضح کند. برای همین، راهنمایی‌های تکنسین را با دقت گوش کنید.

برای گرفتن نوبت، در صفحه شهرتان خدمت «ام آر آی کبد (MRCP)» را انتخاب کنید. می‌توانید مراکز را در صفحه نوبت MRCP ببینید یا مستقیم شهرتان را انتخاب کنید:
نوبت MRCP تهران
نوبت ام آر سی پی شیراز
نوبت MRCP اهواز
نوبت MRCP اصفهان
موقع نوبت گرفتن، نسخه پزشک را آماده داشته باشید. اگر فلز یا وسیله کاشتنی در بدن دارید، باردار هستید یا بیماری کلیه دارید، این را هم به مرکز بگویید. اینکه مرکز تزریق یا آرام‌بخش دارد و از چه دستگاهی استفاده می‌کند را از خود مرکز بپرسید. هزینه را از مرکز بپرسید.

عکس کاور: اتاق دستگاه ام آر آی — liz west، مجوز CC BY 2.0، برش‌خورده و چند برچسب محو شده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز