فئوکروموسیتوم (فئوکروموسیتوما) چیست؟ از علائم تا درمان

فئوکروموسیتوم (به آن فئوکروموسیتوما هم می‌گویند) یک تومور نادر است که در مرکز غده فوق کلیه رشد می‌کند. غده‌های فوق کلیه دو غده کوچک بالای کلیه‌ها هستند.
این تومور هورمون‌هایی مثل آدرنالین و نورآدرنالین می‌سازد؛ همان هورمون‌هایی که موقع ترس یا استرس ضربان قلب و فشار خون را بالا می‌برند. وقتی این هورمون‌ها زیاد ساخته شوند، فشار خون و ضربان قلب بیش از حد بالا می‌رود.
بیشتر این تومورها سرطانی نیستند، اما چون فشار خون را خیلی بالا می‌برند، باید درمان شوند. اگر تومور مشابهی بیرون از غده فوق کلیه باشد، به آن پاراگانگلیوما می‌گویند.

علائم معمولاً به خاطر هورمون‌های اضافه است. ممکن است همیشگی باشند یا به شکل «حمله» بیایند و چند دقیقه طول بکشند. سه علامت کلاسیک، سردرد، تعریق شدید و تپش قلب هستند:
فشار خون بالا: شایع‌ترین علامت است و ممکن است با داروهای معمول خوب کنترل نشود.
سردرد: اغلب ناگهانی و شدید.
تعریق شدید: بدون دلیل روشن.
تپش قلب: ضربان تند، محکم یا نامنظم.
لرزش و رنگ‌پریدگی: لرزش دست‌ها و رنگ‌پریدگی صورت.
تنگی نفس و حالتی شبیه حمله پانیک: احساس ترس ناگهانی همراه با علائم بالا.
علائم کمتر شایع: اضطراب، یبوست و قند خون بالا.
این حمله‌ها گاهی با فعالیت بدنی، اضطراب، تغییر وضعیت بدن یا بعضی غذاها و داروها شروع می‌شوند. همین علائم در بیماری‌های شایع‌تری هم دیده می‌شوند؛ پس فقط پزشک می‌تواند علت را بگوید.

اگر فشار خون بالا دارید که با درمان کنترل نمی‌شود، یا حمله‌های تکراری سردرد، تعریق و تپش قلب دارید، نوبت پزشک بگیرید.
اگر در خانواده‌تان فئوکروموسیتوم، پاراگانگلیوما یا سندرم‌های ژنتیکی مرتبط وجود دارد، به پزشک بگویید.
اگر فشار خون خیلی بالا همراه با سردرد شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس، تاری دید یا گیجی دارید، همان موقع به اورژانس بروید.

اگر پزشک برای بررسی غده‌های فوق کلیه سی تی اسکن شکم خواسته است، از این دکمه مرکز مناسب را پیدا کنید. فهرست همه مراکز در صفحه نوبت سی تی اسکن است.

تشخیص معمولاً با آزمایش شروع می‌شود و بعد تصویربرداری محل تومور را نشان می‌دهد:

آزمایش خون و ادرار

در این آزمایش‌ها مقدار هورمون‌ها و موادی که از تجزیه آن‌ها ساخته می‌شود (متانفرین‌ها) اندازه‌گیری می‌شود. بعضی داروها و غذاها روی جواب اثر می‌گذارند؛ قبل از آزمایش بپرسید چه کاری لازم است و هیچ دارویی را خودتان قطع نکنید.

تصویربرداری

سی تی اسکن یا ام آر آی: اگر آزمایش‌ها نشان دهند هورمون زیاد است، پزشک با سی تی اسکن یا ام آر آی محل و اندازه تومور را بررسی می‌کند. فرق این دو را در مطلب سی تی اسکن یا ام آر آی بخوانید.
اسکن‌های پزشکی هسته‌ای: اگر تومور در سی تی یا ام آر آی پیدا نشود، یا احتمال چند تومور یا پخش شدن باشد، ممکن است اسکن‌های خاصی مثل MIBG یا پت اسکن انجام شود.

آزمایش ژنتیک

بخشی از این تومورها ارثی هستند. برای همین پزشک ممکن است مشاوره و آزمایش ژنتیک را پیشنهاد کند.

درمان اصلی، جراحی برای برداشتن تومور است. برنامه درمان را تیم پزشکی بر اساس اندازه، محل تومور و شرایط شما تعیین می‌کند.

آماده شدن برای جراحی با دارو

قبل از جراحی باید فشار خون و ضربان قلب کنترل شود، چون دستکاری تومور می‌تواند هورمون زیادی آزاد کند. معمولاً اول داروهای آلفابلوکر داده می‌شوند و بعد، در صورت نیاز، بتابلوکر اضافه می‌شود. نوع دارو، مقدار و مدت مصرف را فقط پزشک تعیین می‌کند.

جراحی

بیشتر وقت‌ها جراحی به روش لاپاروسکوپی (کم‌تهاجمی، با چند برش کوچک) انجام می‌شود و گاهی جراحی باز لازم است. معمولاً کل غده فوق کلیه درگیر برداشته می‌شود. اگر هر دو غده درگیر باشند، جراح درباره حفظ بخشی از غده با شما صحبت می‌کند.

اگر تومور سرطانی باشد

در موارد نادری که تومور سرطانی است یا پخش شده، درمان‌های دیگری مثل پرتودرمانی، درمان با مواد رادیواکتیو، شیمی‌درمانی یا داروهای هدفمند ممکن است به کار برود. این تصمیم با تیم تخصصی است.

پیگیری

بعد از درمان، آزمایش‌های منظم خون یا ادرار و گاهی تصویربرداری لازم است تا برگشت تومور زود دیده شود. فاصله پیگیری را پزشک تعیین می‌کند.

هیچ رژیم غذایی خاصی فئوکروموسیتوم را درمان نمی‌کند. اما چند نکته کلی می‌تواند به کنترل فشار خون و کم شدن حمله‌ها کمک کند:

محرک‌های خود را بشناسید

بعضی افراد با غذاهای سرشار از تیرامین (مثل پنیرهای کهنه، گوشت‌های عمل‌آوری‌شده و نوشیدنی‌های الکلی) حمله پیدا می‌کنند. اگر متوجه شدید غذایی حمله ایجاد می‌کند، به پزشک بگویید.

کافئین را محدود کنید

کافئین ممکن است ضربان قلب را بالا ببرد. درباره مقدار مجاز آن با پزشک صحبت کنید.

رژیم سالم برای قلب

غذای خانگی، میوه و سبزی، و کمتر کردن غذاهای فرآوری‌شده برای سلامت قلب و عروق خوب است.

قبل از جراحی دستور خاص را رعایت کنید

گاهی پزشک قبل از جراحی درباره نمک و مایعات دستور خاصی می‌دهد. فقط همان را انجام دهید.
برای برنامه غذایی شخصی، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.

فئوکروموسیتوم تومور نادری است که معمولاً سرطانی نیست، اما با ساختن هورمون زیاد، فشار خون را بالا می‌برد. سردرد، تعریق و تپش قلب حمله‌ای را جدی بگیرید و با پزشک در میان بگذارید. تشخیص با آزمایش و تصویربرداری است و درمان اصلی جراحی بعد از آماده شدن با دارو.
منابع
cancer.gov — PDQ
cancer.gov
mayoclinic
nhs.uk