همه چیز درباره کیست درموئید؛ کیست درموئید تخمدان چیست و خطرناک است؟

کیست درموئید کیسه‌ای بسته زیر پوست یا داخل بدن است که داخل آن بافت‌هایی شبیه پوست وجود دارد؛ مثل مو، غدد عرق و چربی، و گاهی دندان، استخوان یا بافت عصبی. محتوای آن اغلب ماده‌ای زرد و چرب است.
این کیست‌ها بیشتر در سر و گردن، به‌خصوص کنار انتهای بیرونی ابرو، دیده می‌شوند. تخمدان‌ها و ستون فقرات هم از محل‌های دیگر آن هستند. به نوع تخمدانی آن «کیست مویی تخمدان» هم می‌گویند.
کیست درموئید معمولاً خوش‌خیم است و آهسته رشد می‌کند، اما خودبه‌خود از بین نمی‌رود. تنها راه برداشتن آن جراحی است؛ هرچند همه این کیست‌ها فوراً به جراحی نیاز ندارند و تصمیم با پزشک است.
اگر پزشک برای بررسی تخمدان‌ها سونوگرافی لگن نوشته است، از صفحه نوبت سونوگرافی لگن مرکز مناسب را پیدا کنید.

کیست درموئید تخمدان، که به آن کیست مویی تخمدان یا «تراتوم کیستیک بالغ» هم می‌گویند، توده‌ای معمولاً خوش‌خیم در تخمدان است.
این کیست از سلول‌های زایا ساخته می‌شود؛ سلول‌هایی که می‌توانند به بافت‌های مختلف تبدیل شوند. مطالعات ژنتیکی نشان داده که این کیست از یک تخمک بارور نشده شکل می‌گیرد. برای همین ممکن است داخل آن مو، چربی، مواد شبیه پوست، غدد عرق و حتی دندان یا استخوان دیده شود.
کیست درموئید به خاطر چرخه قاعدگی ایجاد نمی‌شود و از این نظر با کیست‌های معمول تخمدان فرق دارد. اگر می‌خواهید درباره انواع دیگر کیست تخمدان بدانید، مطلب کیست تخمدان چیست؟ را بخوانید.
بیشتر این کیست‌ها علامتی ندارند و اغلب اتفاقی در سونوگرافی لگن پیدا می‌شوند؛ گاهی حتی در سونوگرافی‌های دوران بارداری.

بیشتر کیست‌های درموئید تخمدان خوش‌خیم‌اند و تا وقتی کوچک باشند، معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کنند. نگرانی اصلی وقتی است که کیست بزرگ شود:
پیچ خوردگی تخمدان: کیست بزرگ ممکن است باعث شود تخمدان دور خودش بپیچد و خون‌رسانی آن قطع شود. این وضعیت اورژانسی است. درباره آن در مطلب پیچ خوردگی تخمدان بیشتر بخوانید.
پاره شدن کیست: کمتر پیش می‌آید، اما ممکن است باعث درد و التهاب در شکم شود.
فشار روی اعضای اطراف: احساس سنگینی یا ناراحتی در لگن.
هرچه کیست بزرگ‌تر باشد، احتمال این عوارض بیشتر است. برای همین پزشک ممکن است کیست‌های کوچک را با سونوگرافی پیگیری کند.

آیا کیست درموئید بدخیم می‌شود؟

کیست درموئید تقریباً همیشه خوش‌خیم است و بدخیم شدن آن بسیار نادر است. پیگیری منظم با پزشک زنان کمک می‌کند هر تغییری زود دیده شود.

چه زمانی فوراً به اورژانس بروید؟

اگر درد شدید و ناگهانی در شکم یا لگن، تهوع و استفراغ، سرگیجه یا تب دارید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

کیست‌های درموئید را بر اساس محل ایجادشان دسته‌بندی می‌کنند. بیشتر آن‌ها در سر و گردن هستند و شایع‌ترین نوع، کیست کنار چشم (پری‌اوربیتال) است. کیست تخمدان و کیست ستون فقرات هم از انواع شایع‌اند و انواع دیگر نادرتر هستند.

کیست درموئید پری‌اوربیتال (Periorbital Dermoid Cyst)

کنار چشم و معمولاً نزدیک انتهای بیرونی ابرو ایجاد می‌شود و از زمان تولد وجود دارد. ممکن است سال‌ها کوچک بماند و مشکلی برای دید ایجاد نکند. معمولاً با جراحی برداشته می‌شود، چون ممکن است عفونی شود یا بشکند.

کیست درموئید تخمدان (Ovarian Dermoid Cyst)

داخل یا روی تخمدان رشد می‌کند. بیشتر وقت‌ها علامتی ندارد و درد معمولاً وقتی پیش می‌آید که کیست بزرگ شود، بپیچد یا پاره شود. در بخش‌های قبل درباره آن توضیح دادیم.

کیست درموئید ستون فقرات (Spinal Dermoid Cyst)

روی ستون فقرات یا نزدیک نخاع ایجاد می‌شود و آهسته رشد می‌کند. اگر به نخاع یا اعصاب فشار بیاورد، ممکن است ضعف پاها، مشکل در راه رفتن یا بی‌اختیاری ادرار ایجاد کند.

انواع نادرتر

جمجمه (Cranial): زیر پوست سر یا داخل جمجمه.
اپی‌بولبار (Epibulbar): روی سطح سفیدی چشم؛ چشم‌پزشک درباره درمان آن تصمیم می‌گیرد.
اوربیتال (Orbital): در حدقه چشم و اطراف استخوان‌های آن.
بینی و سینوس (Nasal): در بینی یا سینوس‌ها.

دلیل ایجاد کیست درموئید به نوع آن بستگی دارد:

کیست‌های پوستی و اطراف چشم

این کیست‌ها مادرزادی‌اند. در دوران جنینی، وقتی لایه‌های پوست به‌درستی کنار هم رشد نمی‌کنند، سلول‌های پوست، غدد و مو ممکن است در کیسه‌ای زیر پوست گیر بیفتند. این سلول‌ها به ترشح و رشد ادامه می‌دهند و کیست کم‌کم بزرگ می‌شود.

کیست تخمدان

کیست درموئید تخمدان از سلول‌های زایای تخمدان ساخته می‌شود و طبق مطالعات ژنتیکی، از یک تخمک بارور نشده شکل می‌گیرد. چون این سلول‌ها می‌توانند به انواع بافت تبدیل شوند، داخل کیست ممکن است مو، چربی یا دندان باشد.

ستون فقرات یا نخاعی

یکی از دلایل اصلی این نوع کیست دیسرافیسم ستون فقرات (ناهنجاری مادرزادی) است که زمانی اتفاق می افتد که در اوایل رشد و تکامل جنین بخشی از لوله عصبی (مجموعه ای از سلول هایی که به مغز و نخاع تبدیل می شوند) به صورت کامل بسته نشده باشد و این روزنه ای که در طناب عصبی وجود دارد باعث کیست روی ستون فقرات می شود.

کیست درموئید اغلب علامتی ندارد. اگر علامتی پیدا شود، معمولاً به محل و اندازه کیست بستگی دارد:
کیست‌های پوستی و اطراف چشم: برآمدگی بدون درد زیر پوست که گاهی کمی زرد به نظر می‌رسد. اگر عفونی شود، قرمز، متورم و دردناک می‌شود.
کیست تخمدان: بیشتر وقت‌ها بی‌علامت است. اگر بزرگ شود، ممکن است احساس فشار، سنگینی یا درد در لگن ایجاد کند. درد شدید و ناگهانی می‌تواند نشانه پیچ خوردگی یا پارگی باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد.
کیست‌های نخاعی: اگر به نخاع و اعصاب فشار بیاورد، ممکن است ضعف یا بی‌حسی دست و پا، مشکل در راه رفتن یا بی‌اختیاری ادرار ایجاد کند.

پزشک اول درباره علائم شما می‌پرسد و معاینه می‌کند. کیست‌های پوستی و اطراف چشم اغلب با معاینه تشخیص داده می‌شوند. برای انواع داخلی، تصویربرداری لازم است:

سونوگرافی شکمی (لگن از روی شکم)

پروب روی پوست شکم قرار می‌گیرد و رحم و تخمدان‌ها دیده می‌شوند. معمولاً اولین بررسی برای توده‌های تخمدان است. اگر می‌خواهید بدانید چه علائمی نیاز به سونوگرافی لگن دارند، مطلب علائمی که نیاز به سونوگرافی لگن دارند را بخوانید.

سونوگرافی واژینال

پروب باریکی وارد واژن می‌شود و چون به تخمدان‌ها نزدیک‌تر است، تصویر واضح‌تری می‌دهد. کیست درموئید در سونوگرافی ظاهر نسبتاً مشخصی دارد که به پزشک در تشخیص کمک می‌کند. برای آشنایی با آمادگی‌ها، مطلب سونوگرافی واژینال چیست؟ را ببینید. فهرست مراکز هم در صفحه نوبت سونوگرافی واژینال آمده است.

ام آر آی و سی تی اسکن

اگر سونوگرافی کافی نباشد، پزشک ممکن است ام آر آی بخواهد. برای کیست‌های سر، چشم و ستون فقرات، ام آر آی یا سی تی اسکن نشان می‌دهد کیست چقدر به اعصاب، رگ‌ها یا استخوان نزدیک است. برای نوبت می‌توانید از صفحه‌های نوبت ام آر آی و نوبت سی تی اسکن استفاده کنید.
اینکه کدام روش برای شما لازم است را پزشک تعیین می‌کند.

کیست درموئید خودبه‌خود یا با دارو از بین نمی‌رود و تنها راه برداشتن آن جراحی است. اما این به معنای جراحی فوری برای همه نیست.

کیست درموئید تخمدان

اگر کیست کوچک است و علامتی ندارد، به‌خصوص در کودکان و زنان در سن باروری، پیگیری با سونوگرافی‌های دوره‌ای انتخابی مطمئن است. اگر کیست علامت داشته باشد، بزرگ باشد یا رشد کند، پزشک ممکن است جراحی را پیشنهاد کند.
در جراحی معمولاً فقط کیست برداشته می‌شود و بافت سالم تخمدان حفظ می‌شود. گاهی، بسته به سن و شرایط، برداشتن کل تخمدان لازم می‌شود. اگر برنامه بارداری دارید، قبل از جراحی درباره اثر آن بر باروری با پزشک صحبت کنید. کیست ممکن است بعد از جراحی دوباره ایجاد شود؛ پس پیگیری را فراموش نکنید.

کیست‌های پوستی، چشم و ستون فقرات

کیست‌های اطراف چشم و پوست معمولاً با یک جراحی کوچک برداشته می‌شوند. اگر کیست به ستون فقرات، نخاع یا رگ‌های مهم نزدیک باشد، جراحی پیچیده‌تر است و جراح مغز و اعصاب درباره آن تصمیم می‌گیرد. در نوزادان، زمان جراحی را پزشک با توجه به سن و شرایط بیهوشی تعیین می‌کند.
تصمیم درباره پیگیری یا جراحی کیست تخمدان با پزشک زنان است.

کیست درموئید کیسه‌ای معمولاً خوش‌خیم است که داخل آن بافت‌هایی مثل مو، چربی و گاهی دندان وجود دارد. بیشتر در اطراف چشم و پوست سر و گردن دیده می‌شود و به نوع تخمدانی آن کیست مویی تخمدان می‌گویند.
کیست درموئید تخمدان اغلب بی‌علامت است و در سونوگرافی شکمی یا واژینال پیدا می‌شود. کیست‌های کوچک و بی‌علامت را می‌توان با سونوگرافی پیگیری کرد و در صورت نیاز با جراحی برداشت. درد شدید و ناگهانی لگن را جدی بگیرید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
منابع:
ISUOG
my.clevelandclinic
my.clevelandclinic (ovarian)
cincinnatichildrens
healthline