هیدروسل بیضه (آب آوردن بیضه) چیست؟ علائم، تشخیص و روش‌های درمان

هیدروسل یعنی جمع شدن مایع شفاف در کیسه نازکی که دور بیضه است. به همین دلیل به آن «آب آوردن بیضه» هم می‌گویند. نتیجه آن تورم یک یا هر دو طرف کیسه بیضه است که ممکن است حسی شبیه یک بادکنک پر از آب داشته باشد.
هیدروسل معمولاً بی‌درد است، اما اگر بزرگ باشد ممکن است احساس سنگینی یا ناراحتی هنگام نشستن و راه رفتن ایجاد کند. این مشکل در نوزادان خیلی شایع‌تر است، اما در نوجوانان و بزرگسالان هم دیده می‌شود. در بسیاری از افراد هیدروسل جدی نیست و خودش برطرف می‌شود.
مایع ممکن است فقط دور بیضه جمع شود، یا در طول طناب اسپرماتیک (هیدروسل کورد) که پایین‌تر توضیح داده‌ایم.
رایج‌ترین تصویربرداری برای بررسی هیدروسل، سونوگرافی است. برای پیدا کردن مرکز از صفحه نوبت سونوگرافی کمک بگیرید.

«هیدروسل خفیف» (در گزارش‌های انگلیسی mild hydrocele) یک تشخیص جداگانه نیست. این عبارت معمولاً در جواب سونوگرافی می‌آید و یعنی مقدار کمی مایع اضافه دور بیضه دیده شده است.
هیدروسل کوچک و بی‌علامت معمولاً خطری ندارد و در بسیاری از موارد خودش از بین می‌رود.
پزشک ممکن است فقط پیگیری و معاینه دوباره را توصیه کند.
اگر تورم بزرگ‌تر شد، درد گرفت، یا اندازه آن در طول روز تغییر می‌کند، دوباره به پزشک مراجعه کنید.
معنی دقیق جواب سونوگرافی شما را پزشک با توجه به معاینه و بقیه گزارش توضیح می‌دهد. برای آشنایی با خود این آزمایش، مقاله سونوگرافی بیضه چیست را بخوانید.

علت هیدروسل به سن و شرایط فرد بستگی دارد:

علت‌های هیدروسل در نوزادان

کامل بسته نشدن یک مجرای مادرزادی: در دوران جنینی، بیضه‌ها از شکم از راه کانالی به نام «پروسسوس واژینالیس» به کیسه بیضه پایین می‌آیند. این کانال باید بعد از آن بسته شود. اگر کامل بسته نشود، مایع شکم می‌تواند به کیسه بیضه برسد. گاهی هم کانال بسته می‌شود اما مقداری مایع در کیسه بیضه باقی می‌ماند.

علت‌های هیدروسل در نوجوانان و بزرگسالان

التهاب یا عفونت: التهاب یا عفونت بیضه یا اپیدیدیم (لوله پیچ‌خورده پشت بیضه که اسپرم را حمل می‌کند) می‌تواند باعث جمع شدن مایع شود؛ مثلاً در اپیدیدیمیت یا اورکیت.
آسیب یا ضربه: ضربه به بیضه می‌تواند باعث جمع شدن مایع دور آن شود.
جراحی‌های قبلی: جراحی در ناحیه کشاله ران یا کیسه بیضه گاهی باعث هیدروسل می‌شود.
تومورها: به‌ندرت، تومور بیضه یا ناحیه اطراف آن می‌تواند باعث هیدروسل شود. به همین دلیل بررسی پزشک مهم است.
انسداد لنفاوی: انسداد در سیستم لنفاوی هم می‌تواند باعث جمع شدن مایع شود.

سایر علل

بیماری‌های کلی بدن: بیماری‌هایی مثل نارسایی قلبی یا بیماری‌های کبدی می‌توانند باعث جمع شدن مایع در بدن، از جمله کیسه بیضه، شوند.

هیدروسل در نوزادان پسر شایع است و معمولاً از بدو تولد وجود دارد. علت آن همان کانالی است که بیضه از آن پایین آمده و کامل بسته نشده است.
خبر خوب این است که در بیشتر نوزادان هیدروسل بدون درمان و معمولاً در سال اول زندگی برطرف می‌شود. بدن کودک معمولاً تا دو سالگی مایع را جذب می‌کند. پزشک کودک را در معاینه‌های دوره‌ای بررسی می‌کند.
چه زمانی کودک را زودتر پیش پزشک ببرید؟
اگر تورم یا توده‌ای در کیسه بیضه یا درست بالای آن، در کشاله ران، می‌بینید.
اگر کودک درد دارد، بی‌قرار است یا تهوع و استفراغ دارد.
اگر کودک کمتر از همیشه غذا می‌خورد.
اگر تورم در طول روز بزرگ و کوچک می‌شود، ممکن است هیدروسل از نوع ارتباطی باشد و پزشک احتمال فتق را هم بررسی می‌کند. درباره فتق در کودکان در مقاله علائم و درمان فتق بیضه در کودکان بیشتر بخوانید.

هیدروسل ارتباطی

در این نوع، کانال بین شکم و کیسه بیضه باز مانده است. یعنی مایع شکم می‌تواند رفت و آمد کند. برای همین اندازه تورم در طول روز تغییر می‌کند؛ مثلاً صبح کوچک‌تر و آخر روز بزرگ‌تر است. این نوع می‌تواند با فتق کشاله ران همراه باشد.

هیدروسل غیرارتباطی

در این نوع، کانال بسته شده اما مایع اضافه دور بیضه باقی مانده است. اندازه آن معمولاً ثابت می‌ماند یا خیلی آرام بزرگ می‌شود. ممکن است از تولد باشد یا سال‌ها بعد بدون دلیل مشخص ایجاد شود.

طناب اسپرماتیک (اسپرماتیک کورد) چیست؟

طناب اسپرماتیک دسته‌ای از بافت‌هاست که بیضه را در جای خود نگه می‌دارد و رگ‌ها، اعصاب و مجرای انتقال اسپرم از داخل آن عبور می‌کنند.

هیدروسل کورد

گاهی مایع به جای اطراف بیضه، در طول همین طناب اسپرماتیک و بالاتر از بیضه جمع می‌شود. به این حالت هیدروسل کورد می‌گویند. سونوگرافی کمک می‌کند محل دقیق مایع و تفاوت آن با فتق مشخص شود.

تشخیص هیدروسل معمولاً با معاینه انجام می‌شود و تصویربرداری برای تأیید آن است:

معاینه فیزیکی

پزشک درباره علائم می‌پرسد و کیسه بیضه را معاینه می‌کند. ممکن است روی کشاله ران فشار بیاورد یا از شما بخواهد سرفه کنید تا ببیند تورم تغییر می‌کند یا نه. این کار به تشخیص فتق هم کمک می‌کند.

تست تاباندن نور (ترانس‌ایلومینیشن)

پزشک نور کوچکی را پشت کیسه بیضه می‌گیرد. اگر هیدروسل باشد، نور از مایع شفاف عبور می‌کند؛ اما از توده سفت عبور نمی‌کند.

سونوگرافی

سونوگرافی رایج‌ترین تصویربرداری برای تأیید هیدروسل است. با امواج صوتی، مقدار و محل مایع را نشان می‌دهد و به پزشک کمک می‌کند مشکلات دیگر مثل فتق، التهاب یا تومور را بررسی کند. درباره آن در مقاله سونوگرافی بیضه بیشتر بخوانید.

آزمایش خون و ادرار

اگر پزشک به عفونت شک کند، ممکن است آزمایش خون یا ادرار بخواهد.

سی تی اسکن یا ام آر آی

به‌ندرت و در موارد پیچیده، پزشک ممکن است تصویربرداری‌های دیگر را هم درخواست کند.

درمان هیدروسل به اندازه آن، علائم، سن و علت آن بستگی دارد. بیشتر هیدروسل‌ها به درمان نیاز ندارند.

نظارت و پیگیری

نوزادان: هیدروسل در نوزادان معمولاً خودش و بدون درمان، اغلب در سال اول زندگی، برطرف می‌شود. پزشک در معاینه‌های دوره‌ای آن را پیگیری می‌کند.
بزرگسالان: اگر هیدروسل کوچک و بی‌علامت است، پزشک ممکن است فقط پیگیری را توصیه کند تا ببیند خودش برطرف می‌شود یا نه.

درمان‌های غیرجراحی

آسپیراسیون (کشیدن مایع با سوزن): پزشک مایع را با سوزن و سرنگ خارج می‌کند. این کار معمولاً راه‌حل موقت است و مایع ممکن است دوباره جمع شود. گاهی همراه آن ماده‌ای تزریق می‌شود تا احتمال برگشت کمتر شود.

درمان جراحی (هیدروسلکتومی)

اگر هیدروسل خودش برطرف نشود، بزرگ یا آزاردهنده باشد، جراحی تنها راه اصلاح آن است. جراح کیسه پر از مایع را برمی‌دارد. در هیدروسل ارتباطی، راه باز بین شکم و کیسه بیضه را هم می‌بندد. این جراحی نسبتاً ایمن است و بیشتر افراد بعد از چند روز به کارهای معمول برمی‌گردند، هرچند بهبودی کامل ممکن است چند هفته طول بکشد.

دارو

هیچ دارویی هیدروسل را کوچک نمی‌کند. اگر هیدروسل به خاطر عفونت (مثلاً اپیدیدیمیت) باشد، پزشک عفونت را درمان می‌کند.

مراقبت در خانه

لباس زیر حمایتی: می‌تواند ناراحتی را کمتر کند.
محافظت از بیضه: در ورزش‌های پربرخورد از محافظ مناسب استفاده کنید تا از ضربه پیشگیری شود.

مشاوره با پزشک

قبل از تصمیم‌گیری درباره درمان، با پزشک خود مشورت کنید تا بهترین روش برای شرایط شما انتخاب شود.

هیدروسل و فتق

در هر دو، کیسه بیضه یا کشاله ران متورم می‌شود. اما در هیدروسل، مایع دور بیضه جمع شده است. در فتق کشاله ران، بخشی از روده یا چربی شکم از کانال کشاله ران بیرون زده است. فتق می‌تواند دردناک و گاهی خطرناک باشد. در هیدروسل ارتباطی، چون راه بین شکم و کیسه بیضه باز است، احتمال فتق هم وجود دارد. پزشک با معاینه و سونوگرافی این دو را از هم جدا می‌کند.

هیدروسل و واریکوسل

هیدروسل یعنی مایع دور بیضه. واریکوسل یعنی رگ‌های داخل طناب اسپرماتیک گشاد و متورم شده‌اند. سونوگرافی بیضه، به‌خصوص با داپلر، این دو را از هم جدا می‌کند.

چه زمانی فوری به اورژانس بروید؟

هیدروسل معمولاً بی‌درد است. پس اگر این علائم را دارید، منتظر نمانید و فوراً به اورژانس بروید:
درد ناگهانی و شدید در بیضه
درد بیضه همراه با تهوع، استفراغ یا درد شکم
درد بیضه‌ای که بیشتر از یک ساعت طول کشیده یا در حال استراحت هم ادامه دارد
قرمزی، گرمی و تورم دردناک کیسه بیضه یا تب
درد ناگهانی و شدید بیضه ممکن است نشانه پیچ خوردگی بیضه باشد که باید هرچه زودتر در بیمارستان درمان شود.

هیدروسل یا آب آوردن بیضه یعنی جمع شدن مایع در کیسه اطراف بیضه. معمولاً بی‌درد است و خطر جدی ندارد. در نوزادان شایع‌تر است و بیشتر وقت‌ها خودش برطرف می‌شود. در بزرگسالان ممکن است به دلیل التهاب یا ضربه ایجاد شود و اگر خودش خوب نشود، با جراحی درمان می‌شود. هیدروسل معمولاً باعث ناباروری نمی‌شود. با این حال، هر تورم بیضه را باید پزشک بررسی کند و درد ناگهانی و شدید بیضه یعنی مراجعه فوری.

منابع
clevelandclinic
nhs.uk
healthline