آنژیوگرافی چشم چیست و چگونه انجام می‌شود؟

آنژیوگرافی چشم یا فلورسین آنژیوگرافی آزمایشی است که در آن یک رنگ مخصوص در رگ دست تزریق می‌شود و دوربین ویژه‌ای از رگ‌های شبکیه عکس می‌گیرد. پزشک با این عکس‌ها مشکلات شبکیه را دقیق‌تر می‌بیند.
اگر چشم‌پزشک این آزمایش را برایتان نوشته، نگران نباشید. این آزمایش رایج است و برای دیدن رگ‌های پشت چشم انجام می‌شود.
در این مقاله می‌خوانید این آزمایش چطور انجام می‌شود و قبل و بعد از آن چه کنید.
برای معاینه یا گرفتن وقت چشم‌پزشک، می‌توانید نوبت چشم پزشکی تهران را آنلاین از ایران نوبت بگیرید.

در این آزمایش، رنگ زردرنگی که فلورسین نام دارد از راه رگ به چشم می‌رسد و رگ‌های شبکیه را روشن می‌کند. دوربین از این رگ‌ها عکس می‌گیرد تا نشتی یا انسداد دیده شود.
شبکیه لایه نازکی در پشت چشم است که نور را می‌گیرد و تصویر را برای مغز می‌فرستد. رگ‌های ریزی به شبکیه خون می‌رسانند و سالم بودن آن‌ها برای دید خوب مهم است. اگر می‌خواهید بیشتر درباره این لایه بدانید، مقاله شبکیه چشم چیست را بخوانید.
در این آزمایش، رنگ از رگ دست وارد جریان خون می‌شود و بعد به رگ‌های چشم می‌رسد. وقتی رنگ به رگ‌های شبکیه می‌رسد، آن‌ها روشن دیده می‌شوند و دوربین مخصوص از آن‌ها عکس می‌گیرد. پزشک در این عکس‌ها می‌بیند رگ‌ها کجا نشتی دارند، کجا بسته شده‌اند یا کجا رگ غیرعادی رشد کرده است.

آنژیوگرافی با ایندوسیانین گرین (ICG)

گاهی پزشک به جای فلورسین یا همراه آن، رنگ دیگری به نام ایندوسیانین گرین را انتخاب می‌کند. این رنگ کمک می‌کند رگ‌های لایه عمیق‌تر چشم، یعنی مشیمیه، بهتر دیده شوند. مشیمیه لایه پر از رگی است که زیر شبکیه قرار دارد. روش انجام آن شبیه آنژیوگرافی معمولی است و انتخاب نوع رنگ با چشم‌پزشک است.
تصویر: نمونه آنژیوگرافی فلورسین از شبکیه چشم — Mekhahertz، CC BY-SA 3.0، در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

پزشک آنژیوگرافی چشم را برای بررسی ورم ماکولا، رتینوپاتی دیابتی، دژنراسیون ماکولا، انسداد رگ‌های شبکیه و پیگیری درمان این بیماری‌ها درخواست می‌کند.
این آزمایش به پزشک کمک می‌کند این مشکلات را بهتر پیدا کند یا پیگیری کند:
ورم ماکولا: یعنی جمع شدن مایع و ورم در مرکز شبکیه که دید را تار یا کج می‌کند.
رتینوپاتی دیابتی: یعنی آسیب رگ‌های شبکیه به خاطر دیابت.
دژنراسیون ماکولا: یعنی فرسودگی مرکز شبکیه که بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود.
انسداد رگ‌های شبکیه: یعنی بسته شدن یکی از رگ‌های شبکیه.
چین خوردگی شبکیه (ماکولار پاکر): یعنی ایجاد چین روی مرکز شبکیه.
برخی تومورهای چشم: در موارد خاص و فقط طبق نظر چشم‌پزشک.
پزشک گاهی از این آزمایش برای دیدن تغییرات بیماری در طول زمان و مشخص کردن جای دقیق درمان هم استفاده می‌کند.
درخواست این آزمایش به معنی بیماری جدی نیست. خیلی وقت‌ها پزشک فقط می‌خواهد تصویر دقیق‌تری داشته باشد.

قبل از آنژیوگرافی چشم به پزشک بگویید آیا حساسیت دارید، باردار هستید یا شیر می‌دهید یا بیماری کلیه دارید. عینک آفتابی و یک همراه بیاورید، چون بعد از آن نباید رانندگی کنید.
قبل از آزمایش این موارد را با پزشک یا کادر مرکز در میان بگذارید:
اگر قبلاً به رنگ تزریقی یا دارویی حساسیت داشته‌اید.
اگر باردار هستید یا شیر می‌دهید.
اگر بیماری کلیه دارید.
داروهایی که مصرف می‌کنید.
بهتر است فهرست داروهایتان را روی کاغذ بنویسید و همراه ببرید تا چیزی از قلم نیفتد.
در این موارد حتماً قبل از آزمایش به پزشک بگویید تا او تصمیم بگیرد.
عینک آفتابی همراه داشته باشید، یک همراه بیاورید و تا وقتی اثر قطره نرفته رانندگی نکنید. درباره غذا خوردن یا نخوردن قبل از آزمایش هم اگر مرکز دستور خاصی داد، طبق دستور مرکز عمل کنید.

اول قطره گشادکننده مردمک در چشم شما ریخته می‌شود. بعد رنگ در رگ دست تزریق می‌شود و دوربین در حالی که رنگ از رگ‌های چشم عبور می‌کند، چند عکس پشت سر هم می‌گیرد.
مراحل آزمایش معمولاً این‌طور است:
یک. قطره گشادکننده در چشم شما ریخته می‌شود تا مردمک باز شود و پشت چشم بهتر دیده شود.
دو. جلوی دوربین مخصوص می‌نشینید و چانه و پیشانی خود را روی تکیه‌گاه دستگاه می‌گذارید تا سرتان ثابت بماند.
سه. رنگ زردرنگ در رگ دست شما تزریق می‌شود.
چهار. وقتی رنگ از رگ‌های چشم عبور می‌کند، دوربین چند عکس پشت سر هم با فلاش می‌گیرد. در این مدت سعی کنید طبق راهنمایی کادر، به نقطه‌ای که می‌گویند نگاه کنید.
بیشتر این آزمایش در مطب یا مرکز چشم‌پزشکی انجام می‌شود و نیازی به بستری شدن نیست. بعد از گرفتن عکس‌ها، سوزن برداشته می‌شود و کمی روی جای تزریق را فشار می‌دهند.
آزمایش معمولاً زمان زیادی نمی‌گیرد؛ زمان دقیق را مرکز می‌گوید.

آنژیوگرافی چشم معمولاً درد ندارد و فقط سوزن تزریق را کمی حس می‌کنید. نور فلاش دوربین ممکن است اذیت‌کننده باشد.
تنها چیزی که بیشتر افراد حس می‌کنند، فرو رفتن سوزن در رگ دست است؛ مثل یک آزمایش خون ساده.
اگر رنگ موقع تزریق کمی به بیرون رگ نشت کند، ممکن است پوست آن قسمت بسوزد. این سوزش زود از بین می‌رود.
اگر از سوزن می‌ترسید یا نور زیاد اذیت‌تان می‌کند، قبل از شروع به کادر بگویید تا آرام‌تر همراهتان باشند. نفس آرام کشیدن هم کمک می‌کند.

بعد از آنژیوگرافی چشم ممکن است پوست شما کمی زرد و ادرارتان پررنگ‌تر شود. این حالت موقت است. حالت تهوع هم ممکن است پیش بیاید. اگر خارش، کهیر یا تنگی نفس داشتید، فوراً به کادر درمان بگویید.
عوارض رایج معمولاً موقت هستند:
پوست ممکن است تا مدتی کمی زرد به نظر برسد، چون رنگ در همه رگ‌های بدن می‌چرخد.
ادرار ممکن است تا مدتی زرد تیره یا نارنجی شود، چون کلیه‌ها رنگ را از خون بیرون می‌کنند.
دید شما ممکن است برای مدت کوتاهی تیره یا رنگی به نظر برسد.
بعضی افراد حالت تهوع پیدا می‌کنند.
حساسیت به رنگ نادر است و بیشتر با خارش یا کهیر خودش را نشان می‌دهد. خیلی به‌ندرت ممکن است مشکل جدی‌تری پیش بیاید.
بعد از آزمایش، به خاطر قطره، دید شما تا مدتی تار است و به نور حساس‌تر هستید. عینک آفتابی بزنید و رانندگی نکنید. نوشیدن آب را هم طبق نظر پزشک انجام دهید.

او سی تی آنژیوگرافی یا OCTA روش دیگری برای دیدن رگ‌های شبکیه است که به تزریق رنگ نیاز ندارد. درباره خود دستگاه، مقاله او سی تی چشم چیست را ببینید.
آنژیوگرافی فلورسین با رنگ انجام می‌شود و می‌تواند نشتی رگ‌ها را نشان دهد. OCTA بدون سوزن است و تصویر لایه‌لایه رگ‌ها را می‌دهد. هر کدام اطلاعات خاص خودش را دارد و گاهی هر دو با هم استفاده می‌شوند.
کدام آزمایش لازم است را پزشک تعیین می‌کند.
سی تی آنژیوگرافی هم آزمایش کاملاً متفاوتی برای رگ‌های بدن است؛ اگر کنجکاو هستید، سی تی آنژیوگرافی چیست را بخوانید.

عکس‌های آنژیوگرافی را چشم‌پزشک بررسی می‌کند. او این عکس‌ها را کنار معاینه و سابقه بیماری شما می‌گذارد و بعد درباره تشخیص یا درمان صحبت می‌کند.
خودتان سعی نکنید از روی عکس‌ها نتیجه بگیرید؛ روشن بودن یک قسمت همیشه به معنی مشکل نیست. سؤال‌هایتان را بنویسید و در جلسه بعد از پزشک بپرسید. اگر قبلاً آنژیوگرافی یا او سی تی انجام داده‌اید، جواب‌های قبلی را هم همراه ببرید تا پزشک بتواند مقایسه کند.

هزینه این آزمایش به چند چیز بستگی دارد: اینکه فقط فلورسین انجام شود یا آنژیوگرافی با ایندوسیانین گرین هم اضافه شود، اینکه یک چشم بررسی شود یا هر دو چشم، و اینکه به کدام مرکز مراجعه کنید. هزینه را از مرکز بپرسید.

در ایران نوبت صفحه جداگانه‌ای برای نوبت آنژیوگرافی چشم وجود ندارد. راه درست این است که اول به چشم‌پزشک مراجعه کنید تا اگر لازم بود، آزمایش را برایتان درخواست کند.
برای گرفتن وقت چشم‌پزشک، شهر خود را انتخاب کنید: نوبت چشم پزشکی مشهد، نوبت چشم پزشکی تبریز، نوبت چشم پزشکی شیراز، نوبت چشم پزشکی اصفهان و نوبت چشم پزشکی اهواز.
موقع مراجعه، جواب آزمایش‌ها و عینک فعلی خود را همراه داشته باشید و بیماری‌هایی مثل دیابت را به پزشک بگویید.
اگر ساکن تهران هستید، از دکمه زیر شروع کنید.

منابع: آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (فلورسین آنژیوگرافی)، آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (ایندوسیانین گرین)، مدلاین پلاس