طرز خوابیدن با تنگی کانال نخاعی (قبل و بعد از عمل)

تنگی کانال نخاعی یعنی فضای داخل ستون فقرات، جایی که نخاع و ریشه‌های عصبی از آن عبور می‌کنند، تنگ‌تر از حالت عادی شده است. این تنگی بیشتر در کمر (تنگی کانال نخاعی کمری) و گردن (تنگی کانال نخاعی گردنی) دیده می‌شود و بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال رخ می‌دهد.
علت آن معمولاً تغییراتی است که با بالا رفتن سن در ستون فقرات ایجاد می‌شود؛ مثل زائده‌های استخوانی ناشی از آرتروز، بیرون‌زدگی دیسک و ضخیم شدن رباط‌ها.

تنگی کانال نخاعی چه علائمی دارد؟

در کمر: کمردرد، دردی که از باسن به پا می‌رود، سنگینی، بی‌حسی یا گزگز در باسن و پاها. این درد معمولاً با ایستادن طولانی و راه رفتن بدتر می‌شود و با خم شدن به جلو یا نشستن کمتر می‌شود.
در گردن: گردن‌درد، بی‌حسی یا ضعف در دست‌ها یا پاها، مشکل در تعادل و انجام کارهای ظریف مثل بستن دکمه.

چرا طرز خوابیدن مهم است؟

چون بسیاری از افراد مبتلا به تنگی کانال نخاعی کمری وقتی ران‌ها و زانوهایشان کمی خم است راحت‌ترند، وضعیت خواب می‌تواند روی درد شبانه و کیفیت خواب اثر بگذارد. هدف این است که ستون فقرات در وضعیت طبیعی و حمایت‌شده بماند و فشار روی کمر و گردن کم شود.
وضعیت خواب درمان تنگی کانال نخاعی نیست، اما کمک می‌کند راحت‌تر بخوابید. بهترین وضعیت، آن است که صبح با درد و خشکی کمتری بیدار شوید.
تشخیص تنگی کانال نخاعی با معاینه پزشک و تصویربرداری است. ام آر آی جزئیات نخاع، اعصاب و دیسک‌ها را نشان می‌دهد و پزشک بسته به شرایط ممکن است عکس ساده یا سی تی اسکن هم بخواهد. درباره علائم و درمان، مطلب تنگی کانال نخاعی را بخوانید.

خوابیدن به پهلو یکی از وضعیت‌هایی است که اغلب برای تنگی کانال نخاعی پیشنهاد می‌شود:
به پهلو بخوابید و زانوها را کمی خم کنید و کمی به سمت سینه بیاورید؛ لازم نیست کاملاً جمع شوید.
یک بالش بین زانوها بگذارید. این کار کمک می‌کند لگن، باسن و ستون فقرات در یک راستا بمانند و پای بالایی به جلو نچرخد. اگر راحت‌ترید، از بالش بلند (بالش بدن) استفاده کنید.
بالش زیر سر باید آن‌قدر ضخیم باشد که سر و گردن در امتداد ستون فقرات بمانند، نه به سمت تشک خم شوند و نه به سمت بالا.
اگر وسط خواب روی شکم می‌چرخید، یک بالش جلوی بدنتان بگذارید.

به کدام پهلو بخوابم؟

برای تنگی کانال نخاعی قانون خاصی درباره پهلوی چپ یا راست وجود ندارد. سمتی را انتخاب کنید که درد کمتری دارید و راحت‌تر می‌خوابید؛ عوض کردن پهلو در طول شب هم اشکالی ندارد.

خوابیدن به پشت (طاق‌باز) کمترین فشار را به ستون فقرات می‌آورد، به شرطی که درست انجام شود:
یک بالش زیر زانوها بگذارید. وقتی پاها کاملاً صاف باشند، گودی کمر ممکن است بیشتر شود؛ بالش زیر زانو به شل شدن عضلات کمر و حفظ انحنای طبیعی آن کمک می‌کند.
اگر حمایت بیشتری لازم دارید، یک حوله لوله‌شده کوچک زیر گودی کمر بگذارید.
بالش سر باید گردن را در امتداد سینه و کمر نگه دارد؛ نه خیلی بلند که چانه به سینه بچسبد و نه خیلی کوتاه که سر به عقب برود.
دست‌ها را قرینه نگه دارید؛ مثلاً هر دو کنار بدن، نه یکی بالای سر و یکی روی شکم.
اگر آپنه خواب یا خروپف شدید دارید، خوابیدن به پشت ممکن است آن را بدتر کند؛ درباره وضعیت خواب با پزشک مشورت کنید.

خوابیدن روی شکم (دمر) برای بیشتر افراد با درد کمر یا گردن بهترین انتخاب نیست. در این حالت معمولاً گودی کمر بیشتر می‌شود و برای نفس کشیدن باید سر را به یک طرف بچرخانید که به گردن فشار می‌آورد.
اگر فقط به این حالت خوابتان می‌برد و دردی ندارید:
یک بالش زیر لگن و پایین شکم بگذارید تا گودی کمر کمتر شود.
زیر سر از بالش خیلی نازک استفاده کنید یا اصلاً بالش نگذارید.
کم‌کم به خوابیدن به پهلو یا به پشت عادت کنید؛ گذاشتن بالش جلوی بدن کمک می‌کند روی شکم نچرخید.

تشک مناسب

تشکی انتخاب کنید که زیر بدن شما فرو نرود و از ستون فقرات حمایت کند. تشک خیلی نرم یا خیلی سفت ممکن است درد را بیشتر کند؛ معیار اصلی این است که صبح با درد و خشکی کمتری بیدار شوید. لازم نیست برند خاصی بخرید.

بالش مناسب

یک بالش مناسب زیر سر کافی است؛ روی هم گذاشتن چند بالش ممکن است گردن را خم کند.
بالش بین زانو (برای خواب به پهلو) و بالش زیر زانو (برای خواب به پشت) دو کمک ساده و ارزان هستند.

اگر تنگی کانال نخاعی گردن دارید

خوابیدن به پشت یا به پهلو معمولاً برای گردن بهتر از دمر است. ارتفاع بالش را طوری تنظیم کنید که سر در وضعیت طبیعی بماند؛ نه چانه به سمت سقف برود و نه به سمت سینه. اگر بی‌حسی یا ضعف دست‌ها شبانه بیشتر می‌شود، به پزشک بگویید.

بعد از جراحی تنگی کانال نخاعی، چه در کمر و چه در گردن، طرز خوابیدن به نوع جراحی (مثلاً برداشتن بخشی از مهره برای باز کردن کانال، یا جوش دادن مهره‌ها) و شرایط شما بستگی دارد. برای همین وضعیت خواب، نوع بالش، استفاده از کمربند یا گردن‌بند طبی و نحوه بلند شدن از تخت را فقط طبق دستور جراح و فیزیوتراپ خودتان انجام دهید.
قبل از ترخیص این سؤال‌ها را از تیم درمان بپرسید:
به پهلو، به پشت یا روی شکم خوابیدن تا چه زمانی مجاز است؟
آیا گذاشتن بالش بین زانو یا زیر زانو برای من مناسب است؟
آیا باید کمربند یا گردن‌بند طبی را در خواب هم ببندم؟
درست‌ترین روش بلند شدن از تخت و دراز کشیدن چیست؟
کدام علائم یعنی باید فوراً تماس بگیرم؟
اگر بعد از عمل تب، قرمزی یا ترشح از محل زخم، ضعف یا بی‌حسی تازه در دست یا پا، یا مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع پیدا کردید، فوراً به تیم جراحی خبر دهید یا به اورژانس بروید.

اگر کمردرد یا گردن‌درد تازه دارید، یا گزگز و ضعف در دست‌ها یا پاها پیدا کرده‌اید، به پزشک مراجعه کنید. اگر درمان‌ها اثر نکرده و درد هنوز خواب شما را به هم می‌زند، درباره گزینه‌های دیگر مثل فیزیوتراپی با پزشک مشورت کنید.
این علائم اورژانسی است؛ همان روز به اورژانس بروید: بی‌حسی تازه یا رو به بدتر شدن در اطراف ناحیه تناسلی، باسن، داخل ران‌ها یا مقعد، مشکل تازه در شروع یا کنترل ادرار، نشت ادرار یا مدفوع، یا ضعف سریع و رو به بدتر شدن پاها. این علائم ممکن است نشانه فشار شدید روی اعصاب انتهای نخاع باشد و نیاز به بررسی فوری دارد. درباره علائم خطر کمردرد در مطلب نشانه‌های خطر کمردرد بیشتر بخوانید.
اگر پزشک برای بررسی تنگی کانال نخاعی ام آر آی درخواست کرده است، می‌توانید از صفحه نوبت ام آر آی ستون فقرات یا نوبت ام آر آی مرکز مناسب را پیدا کنید. فرق ام آر آی و سی تی اسکن را در مطلب سی تی اسکن یا ام آر آی و خواندن گزارش را در تفسیر ام آر آی کمر ببینید.

اگر تنگی کانال نخاعی دارید، خوابیدن به پهلو با زانوهای کمی خم و بالش بین زانوها، یا خوابیدن به پشت با بالش زیر زانوها، برای بسیاری از افراد راحت‌تر است. بهتر است تا جای ممکن روی شکم نخوابید و تشک و بالشی انتخاب کنید که ستون فقرات را در وضعیت طبیعی نگه دارد.
اگر جراحی کرده‌اید، وضعیت خواب را فقط طبق دستور جراح و فیزیوتراپ تنظیم کنید. وضعیت خواب جای درمان را نمی‌گیرد؛ برای درد ادامه‌دار یا علائم عصبی تازه با پزشک مشورت کنید.
منابع: Cleveland Clinic (Spinal Stenosis؛ Best Sleeping Positions for Pain؛ Why Is My Back Pain Worse in the Morning؛ Low Back Pain Coping Tips)، Mayo Clinic (Sleeping positions that reduce back pain)، Merck Manual (Lumbar Spinal Stenosis)، British Association of Spine Surgeons (Cauda Equina Syndrome)، theadvancedspinecenter