تنگی کانال نخاعی چیست؟ علائم و تشخیص

تنگی کانال نخاعی یعنی فضای داخل ستون فقرات، جایی که نخاع و عصب‌ها از آن رد می‌شوند، تنگ‌تر از حد عادی شده است. وقتی فضا کم شود، به نخاع یا ریشه‌های عصبی فشار می‌آید و ممکن است درد، بی‌حسی یا ضعف ایجاد کند.
این مشکل بیشتر در کمر و گردن دیده می‌شود و معمولاً آرام‌آرام و با بالا رفتن سن پیش می‌آید. بعضی افراد تنگی دارند ولی هیچ علامتی ندارند.
اگر پزشک برای بررسی آن تصویربرداری خواسته است، از صفحه نوبت ام آر آی ستون فقرات مرکز مناسب را پیدا کنید.

ستون فقرات ستونی بلند است که از استخوان سر شروع و تا دنبالچه (بخشی از لگن) امتداد می یابد و ساختاری از مهره ها (استخوان ها)، دیسک ها، مفاصل، بافت های نرم، اعصاب و نخاع را تشکیل می دهد که وظیفه حفظ تعادل، محافظت از نخاع و حمایت از بدن را هنگام راه رفتن و تغییر حرکت را به عهده دارد. در واقع ستون فقرات به فرد امکان انعطاف پذیری و حرکت می دهد.
ستون فقرات شامل ۳۳ مهره است که کانال نخاعی را تشکیل می دهند و شامل ۵ بخش اصلی هستند:
۱. Cervical spine یا ستون فقرات گردن: شامل ۷ مهره(C1-C7) است که در بالاترین قسمت ستون فقرات یعنی از جمجمه آغاز و تا بالای ستون فقرات قفسه سینه ادامه دارد.
۲. Thoracic spine یا ستون فقرات قفسه سینه: شامل ۱۲ مهره(T1-T12) که در قسمت میانی ستون فقرات یعنی از انتهای ستون فقرات گردن تا ابتدای ستون فقرات کمر کشیده شده اند و به علت وجود دنده ها نسبت به ستون فقرات کمری و گردنی خیلی انعطاف پذیری ندارد.
۳. Lumbar spine یا ستون فقرات کمر: شامل ۵ مهره که در پایین ستون فقرات قرار دارد و ستون فقرات را به لگن متصل می‌ کند.
۴. Sacrum یا خاجی: یک استخوان بزرگ و مثلث شکل است که در پایین ستون فقرات کمر قرار دارد و با استخوان ‌های لگن در ارتباط است.
۵. Coccyx یا دنبالچه: این استخوان که جزئی از لگن خاصره است شامل یک سری مهره‌های کوچک و متصل به هم هستند که در پایین ترین قسمت ستون فقرات و پایین استخوان خاجی قرار دارد.
بهتر است بدانید که ورزش‌ می‌ تواند ماهیچه‌ های اصلی را تقویت کند که از ستون فقرات بهتر حمایت کند و از صدمات و درد کمر جلوگیری ‌کند.

تنگی کانال نخاعی بر اساس محل آن نام‌گذاری می‌شود. دلیل اصلی آن اغلب تغییرات فرسایشی ستون فقرات با بالا رفتن سن است؛ مثلاً آرتروز (استئوآرتریت)، یعنی ساییدگی غضروف مفاصل بین مهره‌ها و رشد زائده‌های استخوانی کوچک که فضای کانال را تنگ می‌کنند.

تنگی کانال نخاعی کمر (Lumbar)

شایع‌ترین نوع است. ممکن است باعث درد کمر و درد، گرفتگی، بی‌حسی یا ضعف در باسن و پاها شود. این علائم معمولاً با ایستادن طولانی یا راه رفتن بیشتر و با نشستن یا کمی خم شدن به جلو بهتر می‌شوند.

تنگی کانال نخاعی گردن (Cervical)

ممکن است باعث درد گردن، بی‌حسی یا ضعف در دست و بازو، دست و پا چلفتی شدن (مثلاً سختی در بستن دکمه) و مشکل تعادل شود. چون در گردن خود نخاع تحت فشار است، این نوع می‌تواند جدی‌تر باشد. درباره آرتروز گردن در مطلب آرتروز گردن بخوانید.

تنگی کانال نخاعی پشتی یا سینه‌ای (Thoracic)

در بخش میانی ستون فقرات و کمتر شایع است. ممکن است درد پشت، بی‌حسی یا ضعف پاها و مشکل تعادل ایجاد کند.

طناب نخاعی بخشی از سیستم عصبی مرکزی است که از مغز به سمت پایین به سمت نخاع کمر کشیده شده و شامل ترکیبی از عصب‌ها در داخل کانال نخاع است. هرگونه آسیب یا تنگی در طناب نخاعی ممکن است باعث اختلال در ارتباط بین مغز و بدن شود.
طناب نخاعی چون حامل اطلاعات حسی و حرکتی است، یک نقش بسیار مهم در کنترل حرکت‌ های بدن و حفظ تعادل دارد. همچنین، طناب نخاعی مسئول ارسال پاسخ‌های تحریکات دردی به مغز است. هرگونه آسیب به طناب نخاعی ممکن است باعث اختلال در حس و حرکت، کمر درد، ضعف عضلانی و مشکلات تعادل شود.

تنگی کانال نخاع ممکن است به دلیل عوامل مختلفی ایجاد شود:
آرتروز (Osteoarthritis): ساییدگی غضروف مفاصل مهره‌ها و ایجاد زائده‌های استخوانی (خار استخوانی) که جای عصب‌ها را تنگ می‌کنند.
اسپوندیلوز (Spondylosis): نام کلی تغییرات فرسایشی در دیسک‌ها و مفاصل مهره‌ها با بالا رفتن سن.
بیرون‌زدگی دیسک (Disk Herniation): بخشی از دیسک بین مهره‌ها بیرون می‌زند و روی کانال یا عصب فشار می‌آورد.
ضخیم شدن رباط‌ها: رباط‌های داخل ستون فقرات با گذشت زمان سفت و ضخیم می‌شوند.
لغزش مهره (اسپوندیلولیستزیس): یک مهره روی مهره پایینی به جلو می‌لغزد.
علت‌های کمتر شایع: آسیب و شکستگی ستون فقرات، تومور، بیماری پاژه استخوان، یا کانالی که از تولد باریک بوده است.

علائم به محل و شدت تنگی بستگی دارد و معمولاً آرام‌آرام بیشتر می‌شود:
درد کمر یا گردن
درد، سوزش یا گرفتگی که به باسن و پا (یا به شانه و دست) کشیده می‌شود
بی‌حسی یا گزگز در باسن، پا یا دست
ضعف در پا یا دست
در تنگی کمر: بدتر شدن درد پا با ایستادن یا راه رفتن و بهتر شدن با نشستن یا خم شدن به جلو (مثلاً تکیه دادن به چرخ خرید)
در تنگی گردن: مشکل تعادل و دست و پا چلفتی شدن دست‌ها
نکته: این علائم در مشکلات دیگری مثل دیسک هم دیده می‌شود. فقط پزشک با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری می‌تواند علت را بگوید. درباره نشانه‌هایی که نباید با دیسک اشتباه گرفت، نشانه‌های خطر کمردرد را بخوانید.

اگر درد یا بی‌حسی شما چند هفته ادامه دارد، کم‌کم بیشتر می‌شود یا راه رفتن و کارهای روزانه را سخت کرده است، نوبت پزشک بگیرید.
این علائم اورژانسی است؛ همان روز به اورژانس بروید:
بی‌حسی تازه در ناحیه تناسلی، اطراف مقعد یا داخل ران‌ها
مشکل تازه در کنترل ادرار یا مدفوع
ضعف پا که سریع بیشتر می‌شود

تشخیص با صحبت و معاینه شروع می‌شود. پزشک درباره علائم و سابقه شما می‌پرسد و حس، قدرت عضلات، رفلکس‌ها و راه رفتن شما را بررسی می‌کند. بعد، اگر لازم باشد، تصویربرداری درخواست می‌کند تا محل و میزان تنگی دیده شود. گاهی آزمایش نوار عصب و عضله هم برای بررسی عملکرد عصب‌ها انجام می‌شود.

ام آر آی (MRI): روش رایج برای دیدن تنگی است، چون نخاع، عصب‌ها، دیسک‌ها و رباط‌ها را خوب نشان می‌دهد. ام آر آی اشعه ندارد. پزشک بر اساس علائم شما و تصویر، تصمیم می‌گیرد تنگی واقعاً علت مشکل است یا نه؛ چون گاهی تنگی در تصویر هست ولی علامتی ایجاد نمی‌کند. صفحه نوبت ام آر آی همه مراکز را نشان می‌دهد.
سی تی اسکن (CT): استخوان‌ها را بهتر نشان می‌دهد. اگر ام آر آی ممکن نباشد (مثلاً بعضی وسایل فلزی یا ضربان‌ساز)، پزشک ممکن است سی تی اسکن را، گاهی همراه با تزریق ماده حاجب در کانال (میلوگرافی)، بخواهد.
عکس رادیولوژی ساده: تغییرات استخوانی، خار استخوانی و لغزش مهره را نشان می‌دهد، اما عصب‌ها را نشان نمی‌دهد.
فرق این روش‌ها را در سی تی اسکن یا ام آر آی بخوانید.

درمان به شدت علائم و محل تنگی بستگی دارد. بیشتر افراد اول با روش‌های غیرجراحی درمان می‌شوند.

درمان‌های غیر جراحی

فیزیوتراپی و ورزش‌های مخصوص برای قوی کردن عضلات، بهتر شدن تعادل و انعطاف
داروهای ضددرد و ضدالتهاب طبق نظر پزشک
تزریق کورتون در اطراف عصب برای کم کردن موقت درد و التهاب، در صورت صلاحدید پزشک
تغییر فعالیت‌ها و وضعیت بدن؛ نکات خواب را در طرز خوابیدن با تنگی کانال نخاعی ببینید

درمان‌های جراحی

اگر علائم شدید باشد، با درمان‌های غیرجراحی بهتر نشود، یا ضعف و مشکلات عصبی پیشرفت کند، جراح ممکن است عمل را پیشنهاد کند. نوع عمل به محل و علت تنگی بستگی دارد:
لامینکتومی: برداشتن بخشی از استخوان پشت مهره (لامینا) تا فضای کانال باز شود.
لامینوتومی و فورامینوتومی: برداشتن بخش کوچک‌تری از استخوان یا باز کردن سوراخ‌هایی که ریشه عصب از آن‌ها خارج می‌شود.
دیسکتومی: برداشتن قسمتی از دیسک که روی عصب فشار آورده است.
فیوژن (جوش دادن مهره‌ها): اگر ستون فقرات ناپایدار باشد، مثلاً در لغزش مهره، مهره‌ها به هم جوش داده می‌شوند.
یک نکته: کایفوپلاستی درمان تنگی کانال نخاعی نیست. کایفوپلاستی روشی برای شکستگی فشاری مهره است که در آن با یک بالون کوچک فضا ایجاد و سیمان استخوانی تزریق می‌شود. فقط اگر پزشک برای شکستگی مهره آن را پیشنهاد کند مطرح است.

همیشه نمی‌توان جلوی تنگی کانال نخاعی را گرفت، چون بیشتر به تغییرات طبیعی سن مربوط است. این مشکل بیشتر در میانسالی و سالمندی دیده می‌شود، اما در افراد جوان‌تر هم ممکن است رخ دهد. این عادت‌ها به سلامت ستون فقرات کمک می‌کنند:
ورزش منظم مثل پیاده‌روی، شنا و دوچرخه ثابت
تقویت عضلات شکم و کمر
حفظ وزن مناسب
رعایت وضعیت درست بدن هنگام نشستن و بلند کردن اجسام
کنار گذاشتن سیگار

تنگی کانال نخاعی یعنی تنگ شدن فضای عبور نخاع و عصب‌ها، بیشتر در کمر و گردن. علائم معمولاً آرام شروع می‌شوند و بیشتر افراد با درمان‌های غیرجراحی بهتر می‌شوند. تشخیص با معاینه و، اگر پزشک لازم بداند، ام آر آی است. بی‌حسی ناحیه تناسلی یا مشکل تازه در کنترل ادرار و مدفوع اورژانسی است.
منابع
clevelandclinic
hopkinsmedicine
mayoclinic
radiologyinfo — kyphoplasty