علائم سکته مغزی چیست؟ سکته مغزی چه نشانه هایی دارد؟

سکته مغزی وقتی اتفاق می‌افتد که خون‌رسانی به بخشی از مغز ناگهان قطع یا خیلی کم شود. سلول‌های مغز بدون خون و اکسیژن تازه زود آسیب می‌بینند و اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، آسیب ممکن است دائمی شود.
سکته مغزی دو نوع اصلی دارد:
سکته ایسکمیک: یک لخته خون، رگی را که به مغز خون می‌رساند می‌بندد.
سکته هموراژیک (خونریزی‌دهنده): رگی در مغز پاره می‌شود و خونریزی رخ می‌دهد.
علائم سکته معمولاً ناگهانی شروع می‌شوند و در سکته مغزی هر دقیقه مهم است؛ هرچه درمان زودتر شروع شود، آسیب مغز کمتر می‌شود. اگر فقط یک نکته از این مقاله در ذهنتان بماند، کادر زیر باشد.

علائم سکته مغزی معمولاً یک‌دفعه شروع می‌شوند. مهم‌ترین آن‌ها این‌ها هستند:
بی‌حسی یا ضعف ناگهانی صورت، دست یا پا، به‌خصوص در یک طرف بدن
گیجی ناگهانی، مشکل در صحبت کردن یا فهمیدن حرف دیگران
مشکل ناگهانی در دیدن با یک یا هر دو چشم؛ مثل تاری دید یا دوبینی
مشکل ناگهانی در راه رفتن، سرگیجه، از دست دادن تعادل یا هماهنگی
سردرد ناگهانی و شدید بدون علت مشخص
بعضی افراد حالت تهوع و استفراغ، فراموشی یا مشکل در پیدا کردن کلمات هم دارند.
کلمه کلیدی «ناگهانی» است. اگر یکی از این نشانه‌ها یک‌دفعه شروع شد، منتظر بهتر شدن نمانید و با ۱۱۵ تماس بگیرید.

علائم سکته مغزی در جوانان

علائم سکته در جوانان همان علائم بالاست. مشکل این است که جوان‌ها و اطرافیانشان کمتر به سکته فکر می‌کنند و ممکن است علائم را جدی نگیرند. گاهی هم علائم میگرن همراه با اورا (مثل جرقه‌های نورانی یا بی‌حسی) شبیه سکته است و تشخیص را سخت‌تر می‌کند. سکته در هر سنی ممکن است رخ دهد؛ پس در هر سنی این علائم را جدی بگیرید.

علائم سکته مغزی در سالمندان

در سالمندان هم علائم اصلی همان‌هاست. احتمال سکته با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود؛ پس اگر سالمندی ناگهان دچار گیجی، زمین خوردن، اختلال در صحبت یا ضعف یک طرف بدن شد، آن را به «پیری» یا «خستگی» نسبت ندهید و فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.

خیلی‌ها به «حمله ایسکمیک گذرا» یا TIA، «سکته خفیف» یا «مینی‌استروک» می‌گویند. در TIA خون‌رسانی به بخشی از مغز برای مدت کوتاهی قطع می‌شود و علائمی درست شبیه سکته ایجاد می‌کند: افتادگی صورت، ضعف یا بی‌حسی دست و پا، و اختلال در گفتار یا دید.
تفاوت TIA با سکته کامل در مدت علائم است: اثر آن از چند دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشد و ظرف ۲۴ ساعت کاملاً برطرف می‌شود.

اگر علائم خودش خوب شد، باز هم باید به اورژانس رفت؟

بله. در دقایق اول هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید این یک TIA است یا یک سکته کامل. پس با ۱۱۵ تماس بگیرید؛ حتی اگر علائم تا رسیدن آمبولانس از بین رفت، باید در بیمارستان بررسی شوید.

سکته مغزی خفیف خوب می‌شود؟

علائم TIA خودبه‌خود برطرف می‌شود، اما خطر از بین نرفته است. TIA هشداری است که ممکن است در آینده نزدیک یک سکته کامل رخ دهد. به همین دلیل پزشک علت آن را بررسی می‌کند و برای پیشگیری از سکته بعدی، درمان و تغییر سبک زندگی را شروع می‌کند.
اگر فکر می‌کنید قبلاً یک TIA داشته‌اید و آن موقع به پزشک مراجعه نکرده‌اید، هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
بهبودی بعد از سکته کامل برای هر فرد متفاوت است و به محل و میزان آسیب مغز بستگی دارد. پزشک درباره درمان و توان‌بخشی و مدت آن به شما توضیح می‌دهد.

علائم سکته مغزی معمولاً ناگهانی شروع می‌شوند. اما یک «هشدار قبل از سکته» واقعی وجود دارد: حمله ایسکمیک گذرا یا TIA.
اگر در روزها یا هفته‌های گذشته علائمی مثل افتادگی صورت، ضعف یا بی‌حسی یک دست، یا اختلال در گفتار داشته‌اید که خودش خوب شده، آن را نادیده نگیرید. این همان هشداری است که باید هرچه زودتر بررسی شود، چون ممکن است در آینده نزدیک یک سکته کامل در راه باشد.
در مقابل، منابع معتبر پزشکی علائم کلی مثل خستگی، سردردهای همیشگی یا خواب‌آلودگی را نشانه قطعی «سکته در روزهای آینده» نمی‌دانند.
اگر نگران سکته هستید، به‌جای جستجوی علائم مبهم، عوامل خطر خود را با پزشک بررسی کنید؛ مثل فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا، سیگار، چاقی و ضربان نامنظم قلب (فیبریلاسیون دهلیزی).

علائم اصلی سکته مغزی در زنان و مردان یکی است: افتادگی صورت، ضعف دست و اختلال گفتار.
شدت علائم به محل و میزان آسیب مغز بستگی دارد. در سکته‌های شدیدتر ممکن است این علائم دیده شود:
فلج یا بی‌حسی کامل یک طرف صورت و بدن
ناتوانی کامل در صحبت کردن یا فهمیدن حرف دیگران
سردرد ناگهانی و بسیار شدید که ممکن است با استفراغ، سرگیجه یا تغییر هوشیاری همراه باشد
تشنج، غش کردن یا کاهش شدید هوشیاری
خفیف بودن علائم هم دلیلی برای صبر کردن نیست. چه علائم خفیف باشد چه شدید، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

علائم سکته مغزی در زنان

زنان علاوه بر علائم اصلی، بیشتر از مردان ممکن است علائم دیگری مثل تهوع، گیجی یا کاهش هوشیاری داشته باشند. این علائم کمتر شناخته شده‌اند؛ پس اگر ناگهانی شروع شدند، آن‌ها را جدی بگیرید.

درد قفسه سینه نشانه سکته مغزی است؟

درد قفسه سینه جزو نشانه‌های معمول سکته مغزی نیست و بیشتر نشانه مشکلات قلبی مثل حمله قلبی است. اما آن هم اورژانسی است؛ با درد قفسه سینه هم فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.

جواب کوتاه این است: در سنین میانسالی سکته در مردان بیشتر دیده می‌شود، اما چون زنان عمر طولانی‌تری دارند، احتمال اینکه در طول عمرشان سکته کنند بیشتر است. طبق انجمن قلب آمریکا، سکته مغزی جان زنان بیشتری را نسبت به مردان می‌گیرد.
زنان عوامل خطر مخصوص به خودشان را هم دارند؛ مثل بارداری و عوارض آن (از جمله پره‌اکلامپسی یا مسمومیت بارداری) و یائسگی زودرس. فشار خون بالا هم ممکن است در زنان اثر بیشتری بر خطر سکته داشته باشد.
مطالعات نشان داده‌اند زنان بعد از سکته کیفیت زندگی پایین‌تری دارند و کمتر از مردان به همه توانایی‌های قبلی خود برمی‌گردند. پس پیشگیری برای زنان اهمیت زیادی دارد.
عوامل خطر مشترک در زنان و مردان: فشار خون بالا، دیابت، فیبریلاسیون دهلیزی (نوعی ضربان نامنظم قلب)، سیگار، چاقی و چربی خون بالا. فشار خون خود را بدانید و برای کنترل این عوامل با پزشک مشورت کنید.

علائم سکته در جوانان و سالمندان یکی است، اما چند تفاوت مهم وجود دارد:
احتمال سکته: با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود، اما سکته در هر سنی ممکن است رخ دهد.
عوامل خطر: در سنین بالاتر عواملی مثل فشار خون بالا، دیابت، ضربان نامنظم قلب و سخت و تنگ شدن رگ‌ها بیشتر دیده می‌شود. در جوانان هم همین عوامل، به‌علاوه سیگار و چاقی، نقش دارند. در زنان، میگرن همراه با اورا هم با خطر بیشتر سکته ایسکمیک همراه است.
دیر جدی گرفتن علائم: جوان‌ها ممکن است علائم را جدی نگیرند و در سالمندان ممکن است علائم به پیری نسبت داده شود. در هر دو گروه، علائم ناگهانی را اورژانسی بدانید.

سکته مغزی در افراد مسن‌تر شایع‌تر است و خطر آن با بالا رفتن سن بیشتر می‌شود؛ برای مثال خطر حمله گذرا (TIA) در افراد بالای ۵۵ سال بیشتر است.
با این حال سکته در جوانان هم رخ می‌دهد. انجمن قلب آمریکا تأکید می‌کند که سکته در سنین ۲۵ تا ۴۴ سال هم اتفاق می‌افتد و افراد این گروه سنی هم باید عوامل خطر خود و علائم هشدار را بشناسند.
یعنی پیشگیری از سکته از جوانی شروع می‌شود؛ راه‌های آن را در بخش پیشگیری همین مقاله آورده‌ایم.

سکته ممکن است در خواب هم اتفاق بیفتد. فرد شب سالم می‌خوابد و صبح با علائم سکته بیدار می‌شود. به این حالت «سکته هنگام بیدار شدن» می‌گویند.
علائم سکته مغزی در خواب با سکته در بیداری فرقی ندارد: افتادگی یک طرف صورت، ضعف یا بی‌حسی دست و پا، اختلال گفتار یا دید، گیجی و مشکل در تعادل. فرق در این است که فرد تا بیدار نشود متوجه آن نمی‌شود.
مشکل اصلی این است که زمان دقیق شروع سکته معلوم نیست. پس فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید و به تیم درمان بگویید آخرین بار چه ساعتی فرد را کاملاً سالم دیده‌اید (مثلاً قبل از خواب). این زمان در تصمیم‌گیری برای درمان مهم است.

سکته مغزی در خواب شایع‌تر است یا بیداری؟

مطالعات نشان داده‌اند شروع سکته در ساعات صبح بیشتر از بقیه ساعات شبانه‌روز گزارش می‌شود و در ساعات شب کمترین است. البته بخشی از این موضوع به این دلیل است که سکته‌هایی که در خواب رخ داده‌اند، صبح و هنگام بیدار شدن متوجه می‌شوند.

آپنه خواب و خطر سکته

آپنه خواب یعنی قطع و وصل شدن تنفس در خواب که اغلب با خروپف بلند همراه است. آپنه خواب درمان‌نشده خطر سکته مغزی را بیشتر می‌کند. اگر شما یا همسرتان خروپف بلند و قطع تنفس در خواب دارید، با پزشک مشورت کنید.

تشخیص سکته مغزی در اورژانس انجام می‌شود، نه با نوبت گرفتن برای تصویربرداری. در بیمارستان پزشک بیمار را معاینه می‌کند و معمولاً سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی مغز، آزمایش خون و نوار قلب انجام می‌شود تا نوع سکته (لخته یا خونریزی) مشخص شود.
درمان‌های فوری سکته فقط وقتی ممکن است که بیمار در همان ساعات اول به بیمارستان برسد و سکته زود تشخیص داده شود. پس وقت را از دست ندهید و مستقیم با ۱۱۵ تماس بگیرید.

تصویربرداری بعد از سکته یا TIA؛ طبق نظر پزشک

بعد از مرحله اورژانس، پزشک ممکن است برای پیدا کردن علت و پیشگیری از سکته بعدی، تصویربرداری‌های تکمیلی درخواست کند:
ام آر آی مغز: اگر پزشک برایتان نوشته است، از صفحه نوبت ام آر آی مغز مرکز مناسب را پیدا کنید. درباره مراحل آن در مطلب مراحل انجام ام آر آی مغز بخوانید.
ام آر آنژیوگرافی (MRA): برای بررسی رگ‌های مغز و گردن؛ نوبت ام آر آنژیوگرافی. اگر می‌خواهید بیشتر بدانید، مطلب ام آر آنژیوگرافی چیست؟ را بخوانید.
سی تی اسکن مغز: نوبت سی تی اسکن مغز. فرق این دو روش را در مطلب سی تی اسکن یا ام آر آی؟ توضیح داده‌ایم.
پزشک ممکن است رگ‌های گردن را هم از نظر تنگی بررسی کند؛ درباره آن در مطلب تنگی شریان کاروتید بخوانید. اگر جواب ام آر آی مغز را گرفته‌اید، مطلب تفسیر ام آر آی مغز با اصطلاحات گزارش آشنایتان می‌کند، اما تفسیر نهایی با پزشک است.
اینکه کدام روش برای شما لازم است را پزشک تعیین می‌کند.

پیشگیری از سکته مغزی

فشار خون خود را بدانید و کنترل کنید؛ فشار خون بالا مهم‌ترین عامل قابل پیشگیری سکته است.
سیگار نکشید و مصرف الکل را کنار بگذارید.
وزن سالم، تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
قند خون و چربی خون را در محدوده سالم نگه دارید و خواب کافی داشته باشید.
اگر دیابت، بیماری قلبی یا ضربان نامنظم قلب دارید، درمان را طبق نظر پزشک ادامه دهید.

سکته مغزی یک اورژانس است. علائم آن معمولاً ناگهانی است: افتادگی صورت، ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، اختلال گفتار، مشکل دید یا تعادل و سردرد شدید بی‌دلیل. با دیدن حتی یکی از این علائم، حتی اگر خوب شد، با ۱۱۵ تماس بگیرید، خودتان رانندگی نکنید و ساعت شروع علائم را یادداشت کنید.
تصویربرداری‌هایی مثل ام آر آی، ام آر آنژیوگرافی یا سی تی اسکن بعد از اورژانس و فقط طبق نظر پزشک برای پیدا کردن علت و پیگیری انجام می‌شود. مهم‌ترین کار برای پیشگیری، کنترل فشار خون و عوامل خطر با کمک پزشک است.
منابع:
NHS — Symptoms of a stroke
NHS — TIA
CDC
American Heart Association
my.clevelandclinic
NHLBI