اسکن کلیه چیست و چگونه انجام می‌شود؟

اسکن کلیه یک آزمایش پزشکی هسته‌ای است. مقدار کمی ماده رادیواکتیو در رگ تزریق می‌شود و به کلیه‌ها می‌رسد. سپس دوربین مخصوص تصویر می‌گیرد تا کارکرد، اندازه و شکل هر کلیه بررسی شود.
اگر پزشک برایتان اسکن کلیه نوشته، نگران نباشید؛ درخواست این آزمایش به‌تنهایی به این معنا نیست که مشکل جدی دارید. پزشک فقط می‌خواهد ببیند کلیه‌ها چطور کار می‌کنند.
در این راهنما به زبان ساده می‌گوییم اسکن کلیه چیست، چه انواعی دارد، برای کودکان چطور انجام می‌شود و چه آمادگی‌ای لازم دارد. برای پیدا کردن مرکز، صفحه نوبت پزشکی هسته‌ای تهران را ببینید:

پاسخ کوتاه: در اسکن کلیه، ماده‌ای به نام ردیاب از راه رگ به کلیه‌ها می‌رود. دوربین گاما این ماده را می‌بیند و تصویری می‌سازد که نشان می‌دهد هر کلیه چقدر خوب کار می‌کند و ادرار چگونه از آن خارج می‌شود.
اسکن کلیه یکی از آزمایش‌های پزشکی هسته‌ای است. ماده ردیاب مقدار کمی ماده رادیواکتیو دارد. این ماده از راه رگ به کلیه‌ها می‌رسد و یک دوربین مخصوص (دوربین گاما) همراه با کامپیوتر از آن تصویر می‌سازد. این تصاویر هم ساختار کلیه و هم کارکرد آن را نشان می‌دهند.
این آزمایش با نام‌های دیگری هم شناخته می‌شود؛ مثل اسکن هسته‌ای کلیه، اسکن ایزوتوپ کلیه، گاما اسکن کلیه، سینتی‌گرافی کلیه یا رنوگرام. همه این نام‌ها به همین آزمایش اشاره دارند.
اسکن کلیه می‌تواند اطلاعاتی درباره کارکرد کلیه بدهد که روش‌های دیگر تصویربرداری معمولاً نمی‌دهند. اگر می‌خواهید با این رشته بیشتر آشنا شوید، مطلب پزشکی هسته‌ای چیست را بخوانید.

انواع اسکن کلیه: DMSA و DTPA

اسکن ثابت یا قشری (DMSA): بیشتر نشان می‌دهد چه مقدار بافت سالم و فعال در کلیه هست، آیا جای زخم (اسکار) دیده می‌شود و هر کلیه چه سهمی از کار را انجام می‌دهد. عکس‌برداری بعد از یک زمان انتظار انجام می‌شود؛ زمان آن را مرکز می‌گوید.
اسکن پویا (DTPA یا MAG3): عکس‌برداری از همان زمان تزریق شروع می‌شود و جریان خون، کارکرد کلیه و تخلیه ادرار را دنبال می‌کند. گاهی داروی ادرارآور هم تزریق می‌شود تا معلوم شود مسیر ادرار بسته است یا نه.
انواع دیگری هم برای بررسی علت کلیوی فشار خون یا کلیه پیوندی وجود دارد که پزشک آن‌ها را انتخاب می‌کند.
نوع اسکن را پزشک انتخاب می‌کند؛ موقع رزرو همان نامی را که روی نسخه نوشته شده بگویید.

نمونه تصویر اسکن پویای کلیه (رنوگرام)

اعتبار تصویر: Jmarchn، Wikimedia Commons، مجوز CC BY-SA 3.0، برش‌خورده

پاسخ کوتاه: پزشک اسکن کلیه را برای بررسی کارکرد هر کلیه، پیدا کردن انسداد مسیر ادرار، دیدن جای زخم بعد از عفونت، بررسی علت کلیوی فشار خون و پیگیری کلیه پیوندی درخواست می‌کند.
مهم‌ترین کاربردهای اسکن کلیه این‌هاست:
بررسی کارکرد هر کلیه و همچنین اندازه، جای قرارگیری و شکل آن
پیدا کردن انسداد در مسیر ادرار (درباره تشخیص سنگ کلیه هم بیشتر بخوانید)
بررسی اینکه کلیه‌ای که در آزمایش دیگری متورم دیده شده (هیدرونفروز) کارکردش را از دست می‌دهد یا نه
دیدن جای زخم کلیه بعد از عفونت ادراری
بررسی تنگی سرخرگ‌های کلیه به عنوان علت فشار خون بالا
پیگیری کلیه پیوندی
وقتی به ماده حاجب حساسیت دارید یا کارکرد کلیه‌تان کم شده و آزمایش‌های دیگر مناسب نیستند
هدف این آزمایش این است که پزشک تصویر روشن‌تری از وضعیت کلیه‌ها داشته باشد و بهتر برای درمان یا پیگیری تصمیم بگیرد. آزمایش‌های دیگری هم برای ریفلاکس هست که پزشک انتخاب می‌کند.

پاسخ کوتاه: اسکن کلیه برای کودکان هم انجام می‌شود و معمولاً به داروی خواب‌آور نیازی ندارد. کودک باید هنگام عکس‌برداری آرام بماند؛ اسباب‌بازی یا وسیله مورد علاقه‌اش را همراه بیاورید و نگرانی‌ها را از قبل به مرکز بگویید.
اگر پزشک برای فرزندتان اسکن کلیه نوشته، طبیعی است که نگران باشید. این آزمایش برای کودکان رایج است و انجام آن معمولاً ساده است. در زمان انتظار بین تزریق و عکس‌برداری، کودک معمولاً می‌تواند عادی بخورد و بنوشد، مگر اینکه مرکز چیز دیگری بگوید.
چند نکته که کار را آسان‌تر می‌کند:
اسباب‌بازی، پتو یا تبلت مورد علاقه کودک را همراه بیاورید.
معمولاً یکی از والدین می‌تواند طبق قوانین مرکز نزدیک کودک بماند.
اگر کودک خیلی مضطرب است، از قبل به مرکز بگویید.
اگر داروی آرام‌بخش لازم باشد، فقط پزشک درباره آن تصمیم می‌گیرد.
بعد از اسکن، طبق توصیه مرکز ممکن است لازم باشد تا پایان آن روز تماس نزدیک و طولانی غیرضروری با کودکان دیگر و افرادی که ممکن است باردار باشند کمتر شود.

پاسخ کوتاه: پیش از اسکن کلیه، بارداری، شیردهی، حساسیت‌ها و داروهایتان، به‌ویژه مسکن‌ها، داروهای ادرارآور و فشار خون، را به مرکز بگویید. ممکن است از شما بخواهند بیشتر آب بنوشید و پیش از عکس‌برداری مثانه را خالی کنید.
برای آماده شدن این نکته‌ها را در نظر بگیرید:
اگر باردارید، احتمال بارداری دارید یا شیر می‌دهید، به پزشک و مرکز بگویید.
بیماری اخیر و حساسیت‌هایتان را اطلاع دهید.
فهرست همه داروهایتان را همراه داشته باشید؛ به‌ویژه مسکن‌های ضدالتهاب، داروهای ادرارآور و داروهای فشار خون. داروها را بدون نظر پزشک قطع نکنید.
ممکن است از شما بخواهند پیش از آزمایش بیشتر مایعات بنوشید؛ مقدار آن طبق نظر پزشک و مرکز است.
پیش از عکس‌برداری مثانه را خالی کنید.
زیورآلات را در خانه بگذارید و لباس راحت بپوشید؛ شاید به شما گان داده شود.
جواب آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های قبلی را همراه بیاورید.
درباره ناشتا بودن هم طبق دستور مرکز عمل کنید.

پاسخ کوتاه: روی تخت دراز می‌کشید و ماده ردیاب در رگ دست تزریق می‌شود. بسته به نوع اسکن، عکس‌برداری بلافاصله یا بعد از مدتی شروع می‌شود. گاهی داروی ادرارآور هم تزریق می‌شود و باید بی‌حرکت بمانید.
مراحل کار معمولاً این‌طور است:
روی تخت دستگاه دراز می‌کشید.
ماده ردیاب در رگ بازو یا دست تزریق می‌شود.
در اسکن پویا، دوربین از همان لحظه تصویر می‌گیرد. در اسکن ثابت، بعد از یک زمان انتظار برای عکس‌برداری برمی‌گردید.
در طول عکس‌برداری باید بی‌حرکت بمانید. گاهی داروی ادرارآور هم تزریق می‌شود.
شاید هنگام تزریق سوزش کوتاه سوزن را حس کنید. تخت ممکن است کمی سفت باشد و نزدیک پایان آزمایش احساس نیاز به ادرار کردن داشته باشید.
بعد از اسکن معمولاً به خانه می‌روید. ممکن است به شما بگویند مایعات بیشتری بنوشید و زیاد ادرار کنید. مدت کل آزمایش طبق نظر پزشک و دستور مرکز است.

پاسخ کوتاه: مقدار ماده رادیواکتیو در اسکن کلیه کم است و پزشک وقتی آن را درخواست می‌کند که فایده‌اش بیشتر باشد. حساسیت به آن بسیار نادر و معمولاً خفیف است. اگر باردارید یا شیر می‌دهید، از قبل به پزشک بگویید.
مثل هر آزمایش پزشکی، اسکن کلیه هم خطر بسیار کمی دارد که پزشک آن را در برابر فایده آزمایش می‌سنجد. جای تزریق ممکن است کمی درد یا قرمزی داشته باشد که معمولاً زود برطرف می‌شود.
در بارداری و شیردهی احتیاط لازم است. پیش از نوبت گرفتن به پزشک و مرکز بگویید تا درباره انجام آزمایش و نکات بعد از آن برای شما تصمیم بگیرند.

سونوگرافی، سی تی اسکن و ام آر آی هم می‌توانند کلیه‌ها را بررسی کنند و پزشک بسته به سؤالش روش مناسب را انتخاب می‌کند. فرق اصلی این‌هاست:
اسکن کلیه (هسته‌ای): بیشتر کارکرد کلیه را نشان می‌دهد. جزئیات تصویرش از سی تی اسکن و ام آر آی کمتر است و نمی‌تواند کیست را همیشه به‌خوبی از توده جدا کند.
سی تی اسکن کلیه: با اشعه ایکس تصاویر برشی دقیقی از ساختار کلیه می‌سازد. درباره آن مطلب سی تی اسکن کلیه چیست را بخوانید یا از صفحه نوبت سی تی اسکن تهران مرکز پیدا کنید.
سونوگرافی کلیه: با امواج صوتی و بدون اشعه انجام می‌شود. برای آشنایی بیشتر، سونوگرافی چیست را ببینید.
اگر روی نسخه اصطلاح دیگری مثل اسکن رنگی نوشته شده، نوع دقیق آزمایش را از پزشک یا مرکز بپرسید.

تصاویر و نمودارهای اسکن کلیه را پزشک متخصص پزشکی هسته‌ای بررسی می‌کند و گزارش را برای پزشک شما می‌فرستد. پزشک خودتان نتیجه را با علائم و آزمایش‌های دیگرتان کنار هم می‌گذارد و قدم بعدی را توضیح می‌دهد.
اعداد و نمودارهای گزارش را خودتان تفسیر نکنید؛ برای فهم دقیق جواب با پزشک صحبت کنید.

هزینه اسکن کلیه به نوع اسکن، مراحل اضافه مثل تزریق داروی ادرارآور یا عکس‌های تأخیری و مرکزی که انتخاب می‌کنید بستگی دارد. هزینه را از مرکز بپرسید.

اسکن کلیه در مراکز پزشکی هسته‌ای انجام می‌شود. با ایران نوبت می‌توانید این مراکز را ببینید و آنلاین نوبت بگیرید. فهرست همه شهرها در صفحه نوبت پزشکی هسته‌ای است.
اگر در این شهرها هستید، از این لینک‌ها مستقیم وارد شوید:
نوبت پزشکی هسته‌ای تهران
نوبت پزشکی هسته‌ای تبریز
نوبت پزشکی هسته‌ای مشهد
نوبت پزشکی هسته‌ای اصفهان
نوبت پزشکی هسته‌ای شیراز
نوبت پزشکی هسته‌ای اهواز
موقع رزرو، نام دقیق اسکن را که روی نسخه نوشته شده به مرکز بگویید و دستورهای آمادگی را از همان مرکز بپرسید.