جرم گیری دندان چیست و چرا لازم است؟

جرم گیری دندان یعنی دندان‌پزشک یا بهداشت‌کار دندان، جرم سفت‌شده و پلاک را از سطح دندان‌ها و کنار لثه برمی‌دارد. این کار به سالم ماندن لثه‌ها کمک می‌کند و با مسواک زدن معمولی انجام‌شدنی نیست.
اگر روی دندان‌هایتان لایه سفت زرد یا تیره می‌بینید یا لثه‌تان موقع مسواک زدن خون می‌آید، نگران نباشید؛ جرم دندان مشکل رایجی است و جرم گیری یکی از ساده‌ترین کارها برای مراقبت از لثه‌هاست. در این مقاله به زبان ساده می‌خوانید جرم دندان چیست، جرم گیری چطور انجام می‌شود، درد دارد یا نه و بعد از آن چه مراقبتی لازم است.
برای معاینه و جرم گیری می‌توانید از ایران نوبت نوبت دندان پزشکی تهران بگیرید.

روی دندان‌های همه ما مدام یک لایه نرم و چسبناک از باکتری‌ها تشکیل می‌شود که به آن پلاک می‌گویند. اگر پلاک با مسواک زدن و تمیز کردن بین دندان‌ها برداشته نشود، کم‌کم سفت می‌شود و به جرم دندان (کلکولوس) تبدیل می‌شود.
جرم روی دندان مثل یک لایه سخت می‌نشیند و تمیز نگه داشتن دندان‌ها را سخت‌تر می‌کند. وقتی جرم بالای خط لثه جمع شود، ممکن است لثه متورم شود و راحت خون بیاید. به این حالت التهاب لثه (ژنژیویت) می‌گویند که مرحله اول بیماری لثه است.

جرم دندان سیاه چیست؟

جرم ممکن است اول زرد باشد و به مرور تیره‌تر شود. رنگ جرم از خوردنی‌ها و نوشیدنی‌ها هم اثر می‌گیرد؛ مثلاً در کسانی که سیگار می‌کشند یا زیاد چای و قهوه می‌نوشند، ممکن است قهوه‌ای یا سیاه دیده شود. علت رنگ جرم شما را دندان‌پزشک در معاینه بررسی می‌کند.

پلاک اگر با مسواک و نخ دندان پاک نشود، سفت می‌شود و به جرم تبدیل می‌شود. جرم می‌تواند باعث التهاب و خونریزی لثه شود؛ جرم گیری آن را برمی‌دارد تا از بیماری لثه پیشگیری شود.
در جرم گیری، دندان‌پزشک یا بهداشت‌کار دندان، پلاک و جرم را از سطح دندان‌ها برمی‌دارد؛ هم بالای خط لثه و هم کمی زیر آن، جایی که مسواک به آن نمی‌رسد.
چرا این کار مهم است؟
سلامت لثه: برداشتن جرم به سالم ماندن لثه‌ها کمک می‌کند.
پیشگیری از بیماری لثه: التهاب لثه در مرحله اول معمولاً با تمیز کردن حرفه‌ای در مطب و مسواک و نخ دندان روزانه قابل برگشت است.
تمیز ماندن راحت‌تر دندان‌ها: روی سطح صاف دندان، پلاک تازه را راحت‌تر با مسواک برمی‌دارید.
این را هم بدانید که جرم گیری با سفید کردن دندان فرق دارد.
تصویر: تمیز کردن حرفه‌ای دندان‌ها و نخ کشیدن در مطب دندان‌پزشکی — نیروی هوایی آمریکا (U.S. Air Force، Airman 1st Class Milton Hamilton)، مجوز مالکیت عمومی، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

این نشانه‌ها ممکن است یعنی وقت معاینه و جرم گیری است:
لایه سفت زرد، قهوه‌ای یا تیره روی دندان‌ها، به‌خصوص نزدیک لثه
لثه‌ای که موقع مسواک زدن یا نخ کشیدن خون می‌آید
لثه متورم یا قرمز
بوی بد دهانی که از بین نمی‌رود
تشخیص با دندان‌پزشک است. گاهی هم هیچ نشانه‌ای وجود ندارد و بیماری لثه بی‌صدا پیش می‌رود؛ برای همین معاینه‌های منظم دندان‌پزشکی مهم است.

دندان‌پزشک ابتدا دندان‌ها و لثه را معاینه می‌کند، بعد با ابزار دستی یا دستگاه اولتراسونیک جرم را برمی‌دارد و در پایان سطح دندان‌ها را صاف و پرداخت می‌کند.
مراحل به زبان ساده:

1. معاینه: دندان‌پزشک دندان‌ها و لثه را بررسی می‌کند و گاهی عمق فاصله بین لثه و دندان را اندازه می‌گیرد. عکس دندان فقط در صورت نیاز گرفته می‌شود؛ اگر دندان‌پزشک عکس پانورامیک خواست، مقاله عکس OPG دندان چیست را بخوانید.


2. برداشتن جرم: جرم با ابزارهای دستی مخصوص یا با دستگاه اولتراسونیک که با لرزش کار می‌کند، از روی دندان‌ها و کنار لثه برداشته می‌شود. ممکن است صدای تراشیدن بشنوید.


3. پرداخت (پالیش): سطح دندان‌ها صاف و پرداخت می‌شود.


4. آموزش مراقبت: دندان‌پزشک یا بهداشت‌کار دندان درباره مسواک زدن و نخ دندان در خانه راهنمایی‌تان می‌کند.

بروساژ چیست؟

در زبان روزمره، «بروساژ» را بیشتر برای پرداخت و تمیز کردن سطح دندان بعد از جرم گیری به کار می‌برند. این اسم‌ها گاهی به‌جای هم استفاده می‌شوند؛ پس از دندان‌پزشک بپرسید جلسه شما دقیقاً شامل چه کارهایی است.

جرم گیری عمقی (روت پلنینگ) چیست؟

اگر بیماری لثه عمیق‌تر شده باشد، دندان‌پزشک ممکن است زیر خط لثه را هم تمیز کند و سطح ریشه دندان‌ها را صاف کند. به این کار «جرم گیری و صاف کردن ریشه» (روت پلنینگ) می‌گویند. این درمان گاهی با بی‌حسی موضعی و گاهی در بیش از یک جلسه انجام می‌شود؛ طبق نظر دندان‌پزشک.
گاهی هم دندان‌پزشک برای مشکلات عمیق‌تر لثه، شما را به متخصص لثه ارجاع می‌دهد. در این صورت می‌توانید از نوبت متخصص جراحی لثه و ایمپلنت تهران استفاده کنید.
جرم گیری چقدر طول می‌کشد؟ به میزان جرم و وضعیت لثه بستگی دارد؛ دندان‌پزشک می‌گوید.
تصویر: ابزار جرم گیری اولتراسونیک روی یونیت دندان‌پزشکی — RosarioVanTulpe، مجوز CC BY-SA 3.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

جرم گیری معمولاً درد زیادی ندارد، اما ممکن است کمی ناراحتی یا حساسیت حس کنید؛ به‌خصوص اگر لثه ملتهب باشد. برای جرم گیری عمقی گاهی بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود.
اگر دندان‌های حساسی دارید یا از دندان‌پزشکی می‌ترسید، پیش از شروع به دندان‌پزشک بگویید تا راه راحت‌تری برایتان در نظر بگیرد.

جرم گیری کار رایج و شناخته‌شده‌ای است. بعد از آن ممکن است این حالت‌های موقتی را حس کنید:
حساسیت دندان‌ها به سرما یا گرما
کمی خونریزی یا حساس بودن لثه برای مدت کوتاه
اگر این حالت‌ها ادامه داشت، به دندان‌پزشک بگویید.

آیا جرم گیری مینای دندان را می‌برد؟

جرم گیری توسط دندان‌پزشک برای برداشتن جرم انجام می‌شود و برای سلامت لثه لازم است. سعی نکنید جرم را خودتان بتراشید؛ این کار ممکن است به دندان آسیب بزند. اگر نگرانی دارید از دندان‌پزشک بپرسید.

آیا جرم گیری دندان را لق می‌کند؟

وقتی جرم برداشته می‌شود، ممکن است مشکلات لثه‌ای که از قبل وجود داشته بیشتر به چشم بیاید؛ مثلاً لثه‌ای که متورم بوده کمی جمع شود. دندان‌پزشک این را برایتان توضیح می‌دهد. اگر نگرانی دارید از دندان‌پزشک بپرسید.

جرمی که سفت شده با مسواک، نخ دندان یا جوش شیرین از بین نمی‌رود و فقط دندان‌پزشک یا بهداشت‌کار دندان می‌تواند آن را بردارد. مراقبت روزانه در خانه کمک می‌کند جرم تازه کمتر تشکیل شود.
وقتی پلاک سفت شد و به جرم تبدیل شد، فقط دندان‌پزشک یا بهداشت‌کار دندان می‌تواند آن را بردارد؛ مسواک و نخ دندان به‌تنهایی این کار را نمی‌کنند. سعی نکنید جرم را خودتان با ابزار تیز یا وسایل خانگی بتراشید؛ ممکن است به لثه و دندان آسیب بزند.

جرم گیری با جوش شیرین

جوش شیرین جرم سفت‌شده را از بین نمی‌برد؛ جرم را دندان‌پزشک برمی‌دارد. مراقبت روزانه در خانه کمک می‌کند جرم تازه کمتر تشکیل شود.

مراقبت در خانه چه کمکی می‌کند؟

کاری که در خانه از دستتان برمی‌آید، پیشگیری از تشکیل جرم تازه است:
روزی دو بار با خمیردندان فلوراید‌دار مسواک بزنید.
هر روز بین دندان‌ها را با نخ دندان یا وسیله‌ای که دندان‌پزشک پیشنهاد می‌کند تمیز کنید.
خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین را کمتر کنید.
سیگار نکشید.
برای معاینه و تمیز کردن حرفه‌ای به دندان‌پزشک سر بزنید.

بعد از جرم گیری معمولاً می‌توانید به کارهای روزانه‌تان برگردید. این نکته‌ها کمک می‌کند:
مسواک و نخ دندان: مثل همیشه مسواک بزنید و نخ دندان بکشید، اما با ملایمت.
حساسیت: اگر دندان‌هایتان حساس شده، دندان‌پزشک ممکن است خمیردندان مناسبی پیشنهاد کند.
خوردن و نوشیدن: درباره خوردن و نوشیدن بلافاصله بعد از جرم گیری، توصیه دندان‌پزشک را رعایت کنید.

هر چند وقت یک بار جرم گیری کنیم؟

فاصله جرم گیری و معاینه برای همه یکسان نیست؛ طبق توصیه دندان‌پزشک بر اساس وضعیت لثه و دندان‌های شما تعیین می‌شود.
اگر ایمپلنت دارید، تمیز کردن و معاینه‌های منظم برای آن هم مهم است؛ برای آشنایی بیشتر، مقاله ایمپلنت دندان چیست را بخوانید.

جرم گیری کودکان

در معاینه‌های دندان‌پزشکی کودک، دندان‌پزشک بررسی می‌کند که تمیز کردن حرفه‌ای دندان‌ها لازم است یا نه. «بروساژ کودک» هم همین‌طور است؛ لازم بودن آن را دندان‌پزشک تعیین می‌کند.

جرم گیری در بارداری

در بارداری تغییرات لثه شایع است و لثه ممکن است متورم شود یا موقع مسواک زدن کمی خون بیاید. به دندان‌پزشک بگویید که باردار هستید. معاینه و تمیز کردن دندان‌ها معمولاً بخشی از مراقبت‌های عادی در بارداری است، اما تصمیم با دندان‌پزشک است.

هزینه جرم گیری به این عوامل بستگی دارد:
میزان جرم و وضعیت لثه
نیاز به جرم گیری عمقی (روت پلنینگ)
تعداد جلسه‌های لازم، طبق تشخیص دندان‌پزشک
مرکز درمانی و شهر
برای هزینه دقیق از مرکز بپرسید.

قدم اول برای جرم گیری، معاینه دندان‌ها و لثه است. در ایران نوبت می‌توانید مراکز دندان‌پزشکی را ببینید و از نوبت دندان پزشکی آنلاین استفاده کنید:
نوبت دندان پزشکی تهران
نوبت دندان پزشکی مشهد
نوبت دندان پزشکی اصفهان
نوبت دندان پزشکی شیراز
نوبت دندان پزشکی کرج
نوبت دندان پزشکی تبریز
اگر دندان‌هایتان حساس است، لثه‌تان خون می‌آید یا باردار هستید، این‌ها را در نوبت معاینه به دندان‌پزشک بگویید.

عکس کاور: تمیز کردن دندان‌های کودک در مطب دندان‌پزشکی — نیروی هوایی آمریکا (U.S. Air Force)، مجوز مالکیت عمومی، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز