ارتودنسی بزرگسالان چیست و برای چه کسانی مناسب است؟

ارتودنسی بزرگسالان یعنی مرتب کردن دندان‌ها و اصلاح جفت شدن فک‌ها در افرادی که رشدشان تمام شده است. با براکت یا الاینر شفاف، فشار ملایم و پیوسته‌ای به دندان‌ها وارد می‌شود تا کم‌کم جابه‌جا شوند.
اگر فکر می‌کنید برای ارتودنسی دیر شده، نگران نباشید؛ بسیاری از کسانی که ارتودنسی می‌کنند بزرگسال هستند. اینجا به زبان ساده می‌خوانید این درمان چطور انجام می‌شود و چه مراقبتی دارد.
برای معاینه، می‌توانید نوبت دندان پزشکی تهران را آنلاین از ایران نوبت بگیرید.

ارتودنسی شاخه‌ای از دندان‌پزشکی است که با وسایلی مثل براکت و سیم یا الاینر شفاف، دندان‌های نامرتب، فاصله بین دندان‌ها و جفت نشدن درست دندان‌های بالا و پایین را اصلاح می‌کند.
وسیله ارتودنسی فشار ملایم و پیوسته‌ای به دندان‌ها وارد می‌کند و دندان‌ها در طول زمان کم‌کم به جای درست خود می‌روند. ارتودنسی می‌تواند به این مشکلات کمک کند:
دندان‌های نامرتب یا روی هم افتاده
دندان‌های جلویی که بیرون زده‌اند
فاصله زیاد بین دندان‌ها
جفت نشدن درست فک بالا و پایین
سختی جویدن یا تمیز کردن دندان‌ها به خاطر جای آن‌ها
«براکت» همان قطعه‌های کوچکی است که روی هر دندان چسبانده می‌شود و یک سیم آن‌ها را به هم وصل می‌کند.

فرق اصلی این است که فک بزرگسالان دیگر رشد نمی‌کند و استخوان متراکم‌تر است؛ برای همین درمان ممکن است کمی طولانی‌تر باشد. بزرگسالان گاهی به هماهنگی با دندان‌پزشک عمومی یا متخصص لثه هم نیاز دارند.
در کودکان و نوجوانان، فک هنوز در حال رشد است. در بزرگسالان رشد تمام شده، پس درمان بیشتر روی جابه‌جا کردن خود دندان‌ها تمرکز دارد. ممکن است درمان کمی بیشتر از کودکی با مشکل مشابه طول بکشد.
در دهان بزرگسالان ممکن است دندان پرشده، روکش، جای خالی دندان، دندان ساییده یا مشکل لثه وجود داشته باشد. برای همین متخصص ارتودنسی (ارتودنتیست)، یعنی دندان‌پزشکی که در این رشته تخصص دارد، گاهی با دندان‌پزشک عمومی، متخصص لثه یا جراح دهان و فک هماهنگ می‌کند.
ارتودنسی کودکان و پلاک‌های متحرک موضوع جداگانه‌ای است.

برای ارتودنسی سقف سنی مشخصی وجود ندارد. دندان سالم در هر سنی قابل جابه‌جایی است؛ آنچه مهم‌تر از سن است سلامت لثه و استخوان اطراف دندان‌هاست. اگر بیماری لثه دارید، اول باید درمان شود.
روندی که دندان را در استخوان جابه‌جا می‌کند، در کودک و بزرگسال یکسان است. اما اگر لثه‌ها بیمار باشند و دندان‌ها در همین حالت جابه‌جا شوند، ممکن است لثه عقب برود یا آسیب دیگری به دندان‌ها برسد. پوسیدگی هم باید پیش از شروع درمان شود.
قبل از شروع، این موارد را به متخصص ارتودنسی بگویید:
سیگار کشیدن
فشردن یا ساییدن دندان‌ها روی هم
داروهایی که مصرف می‌کنید
ضربه خوردن یا آسیب دیدن دندان‌های جلو در گذشته
اینکه برای شما مناسب است یا نه را متخصص ارتودنسی بعد از معاینه می‌گوید.

هر وسیله‌ای برای هر مشکلی مناسب نیست و متخصص آن را بر اساس مشکل شما انتخاب می‌کند. رایج‌ترین انواع این‌هاست:

ارتودنسی ثابت فلزی (براکت و سیم)

در این روش، براکت‌های فلزی کوچک با چسب مخصوص روی هر دندان چسبانده می‌شوند. یک سیم نازک براکت‌ها را به هم وصل می‌کند و کش‌های خیلی کوچکی سیم را روی براکت‌ها نگه می‌دارند. سیم فشار ملایمی به دندان‌ها وارد می‌کند و آن‌ها را کم‌کم جابه‌جا می‌کند. این نوع رایج است و موقع خندیدن دیده می‌شود.

ارتودنسی سرامیکی

ارتودنسی سرامیکی درست مثل نوع فلزی کار می‌کند، اما براکت‌هایش هم‌رنگ دندان هستند و با رنگ دندان‌ها یکی می‌شوند. برای همین کمتر به چشم می‌آید، ولی کاملاً نامرئی نیست و از نزدیک پیداست. براکت سرامیکی از براکت فلزی شکننده‌تر است و ممکن است راحت‌تر بشکند؛ این نکته را موقع انتخاب در نظر بگیرید.

ارتودنسی لینگوال (پشت دندان)

لینگوال یعنی سمت زبان. در این روش، براکت‌ها به جای جلوی دندان‌ها روی سطح پشتی آن‌ها، یعنی سمتی که رو به زبان است، چسبانده می‌شوند. بیشتر کسانی که این روش را انتخاب می‌کنند، می‌خواهند ارتودنسی‌شان دیده نشود. اینکه این روش برای مشکل شما مناسب است یا نه را متخصص می‌گوید.

الاینر شفاف (ارتودنسی نامرئی)

الاینر یک سری قالب شفاف پلاستیکی است که برای دندان‌های خود شما ساخته می‌شود. هر قالب دندان‌ها را کمی جابه‌جا می‌کند و بعد قالب بعدی جایش را می‌گیرد. الاینر متحرک است و برای غذا خوردن، نوشیدن و مسواک زدن آن را درمی‌آورید. فقط وقتی جواب می‌دهد که طبق دستور متخصص از آن استفاده کنید. این روش برای همه مناسب نیست.
ارتودنسی متحرک (پلاک) و براکت خودلیگیچر هم هست که متخصص درباره‌شان توضیح می‌دهد.
تصویر: براکت و سیم ارتودنسی ثابت روی دندان‌ها — أرسان عادل البياتي، مالکیت عمومی، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

هر دو روش با فشار ملایم دندان‌ها را جابه‌جا می‌کنند. تفاوت آن‌ها بیشتر در این سه نکته است:
دیده شدن: الاینر شفاف کمتر دیده می‌شود. براکت فلزی موقع خندیدن پیداست و براکت سرامیکی یا لینگوال کمتر به چشم می‌آید.
ثابت یا متحرک بودن: براکت تا پایان درمان روی دندان‌ها می‌ماند و باید از بعضی خوراکی‌ها پرهیز کنید. الاینر را خودتان درمی‌آورید و دوباره می‌گذارید؛ پس نظم روزانه می‌خواهد و اگر طبق دستور استفاده نشود، کار نمی‌کند.
نوع مشکل: الاینر برای همه مشکلات مناسب نیست و براکت ممکن است بعضی مشکلات را سریع‌تر اصلاح کند. اینکه کدام برای مشکل شما مناسب است را متخصص می‌گوید.
انتخاب بین این روش‌ها را متخصص ارتودنسی بر اساس مشکل دندان‌ها و شرایط زندگی شما پیشنهاد می‌کند.

ارتودنسی با معاینه و گرفتن عکس و قالب یا اسکن شروع می‌شود. بعد طرح درمان و نوع وسیله انتخاب می‌شود، براکت یا الاینر قرار می‌گیرد و ویزیت‌های کنترل ادامه پیدا می‌کند. در پایان، ریتینر لازم است.

1. مشاوره و معاینه: متخصص دندان‌ها، لثه‌ها و فک‌ها را معاینه می‌کند.
2. گرفتن مدارک: عکس رادیولوژی، عکس از دندان‌ها و صورت، و اسکن یا قالب دندان گرفته می‌شود؛ رادیولوژی سلامت ریشه‌ها را هم نشان می‌دهد.
3. درمان مشکلات قبلی: اگر بیماری لثه یا پوسیدگی دارید، اول درمان می‌شود.
4. طرح درمان: متخصص طرح درمان را توضیح می‌دهد و نوع وسیله انتخاب می‌شود.
5. نصب وسیله: براکت‌ها روی دندان‌ها چسبانده می‌شوند یا اولین الاینر را تحویل می‌گیرید.
6. ویزیت‌های کنترل: برای بررسی پیشرفت و تنظیم وسیله مراجعه می‌کنید؛ فاصله ویزیت‌ها را متخصص تعیین می‌کند.
7. برداشتن وسیله و ریتینر: در پایان، براکت‌ها برداشته می‌شوند و برای ثابت ماندن دندان‌ها ریتینر می‌گیرید.

اگر متخصص عکس پانورامیک خواست، مقاله عکس OPG دندان چیست را بخوانید و برای گرفتن آن نوبت عکس OPG دندان تهران را آنلاین بگیرید.
هدف ارتودنسی معمولاً ردیف شدن دندان‌ها، بسته شدن فاصله‌ها، جفت شدن درست‌تر دندان‌های بالا و پایین و راحت‌تر شدن تمیز کردن آن‌هاست. نتیجه برای هر نفر متفاوت است.
تصویر: مدل گچی دندان‌ها برای بررسی و طرح درمان — Sciencia58، مجوز CC0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

مدت ارتودنسی برای هر نفر فرق دارد و طبق نظر پزشک، یعنی متخصص ارتودنسی، تخمین زده می‌شود. این عوامل روی آن اثر دارند:
پیچیدگی مشکل دندان‌ها و فک
نوع وسیله ارتودنسی
استخوان متراکم‌تر بزرگسالان که ممکن است جابه‌جایی را کمی کندتر کند
سلامت لثه‌ها
نیاز به درمان‌های دیگر دندان‌پزشکی
همکاری شما: استفاده درست از الاینر و کش‌ها، مراقبت از وسیله و رفتن به ویزیت‌های کنترل
متخصص ارتودنسی بعد از معاینه، تخمینی برای شرایط شما می‌دهد. این تخمین ممکن است در طول درمان کمی تغییر کند.

در روزهای اول بعد از نصب یا تنظیم وسیله، ممکن است دندان‌هایتان حساس و دردناک باشد یا احساس فشار کنید. این حالت معمولاً کم‌کم برطرف می‌شود. در این روزها غذای نرم بخورید و اگر لازم شد، مسکن را طبق توصیه دندان‌پزشک یا داروساز مصرف کنید.
این عوارض احتمالی را هم بشناسید؛ از بیشتر آن‌ها می‌شود پیشگیری کرد:
زخم و تحریک دهان: براکت و سیم ممکن است داخل گونه، لب یا زبان را اذیت کند.
پوسیدگی و لکه سفید: اگر دندان‌ها کنار براکت‌ها خوب تمیز نشوند، خطر پوسیدگی یا لکه سفید روی دندان بیشتر می‌شود.
مشکلات لثه: اگر تمیز کردن کافی نباشد، لثه ممکن است ملتهب شود.
کوتاه شدن ریشه: هنگام جابه‌جایی دندان، کمی کوتاه شدن ریشه ممکن است پیش بیاید. معمولاً ناچیز است و به‌ندرت جدی‌تر می‌شود؛ برای همین متخصص آن را زیر نظر دارد.
برگشت دندان‌ها: اگر بعد از درمان ریتینر استفاده نشود، دندان‌ها ممکن است به جای قبلی برگردند.
چه زمانی با متخصص ارتودنسی تماس بگیرید؟
اگر درد دندان‌ها بعد از نصب یا تنظیم وسیله، بیشتر از چند روز طول کشید
اگر لثه‌هایتان خیلی قرمز، متورم یا دردناک شد
اگر براکت یا سیم شکست

با ارتودنسی، تمیز نگه داشتن دندان‌ها از همیشه مهم‌تر است. این نکته‌ها کمک می‌کنند:
صبح، شب و بعد از غذا با خمیردندان فلورایددار مسواک بزنید.
هر روز با مسواک بین‌دندانی، بین دندان‌ها و زیر سیم را تمیز کنید.
معاینه‌های منظم دندان‌پزشکی را ادامه دهید.
خوراکی و نوشیدنی شیرین را کم کنید.
با ارتودنسی ثابت، خوراکی سفت، ترد یا چسبناک و آدامس نخورید؛ ممکن است وسیله را بشکند یا لای آن گیر کند. خرد کردن غذا به تکه‌های کوچک کمک می‌کند.
اگر براکتی گونه یا لب شما را اذیت کرد، می‌توانید کمی موم ارتودنسی روی آن بگذارید؛ متخصص روشش را نشانتان می‌دهد.
اگر الاینر دارید، الاینر و دندان‌ها را طبق دستور متخصص تمیز کنید.
تمیز کردن حرفه‌ای دندان‌ها هم بخشی از مراقبت است؛ برای آشنایی با آن، مقاله جرم گیری دندان چیست را بخوانید.

ریتینر یا نگهدارنده وسیله‌ای است که بعد از برداشتن ارتودنسی استفاده می‌کنید تا دندان‌ها به جای قبلی‌شان برنگردند. ارتودنسی دندان‌ها را مرتب می‌کند و ریتینر آن‌ها را در همان حالت نگه می‌دارد.
ریتینر دو نوع کلی دارد: متحرک، که خودتان آن را می‌گذارید و برمی‌دارید، و ثابت، که سیم نازکی است و معمولاً با چسب به پشت دندان‌های جلو وصل می‌شود تا دیده نشود. نوع ریتینر و مدت استفاده از آن را متخصص ارتودنسی تعیین می‌کند.
ریتینر متحرک را وقتی در دهان نیست، داخل جعبه‌اش بگذارید تا گم نشود یا آسیب نبیند.
تصویر: ریتینر شفاف — Teemeah، مجوز CC BY-SA 3.0، برش‌خورده، ویکی‌مدیا کامنز

گاهی مشکل فقط در جای دندان‌ها نیست و به خود استخوان‌های فک برمی‌گردد. در این حالت ممکن است متخصص ارتودنسی با جراح دهان، فک و صورت همکاری کند و درمان ترکیبی از ارتودنسی و جراحی باشد. اینکه چنین درمانی برای شما لازم است یا نه، بعد از معاینه و بررسی عکس‌ها مشخص می‌شود.

ارتودنسی خود دندان‌ها را جابه‌جا می‌کند، اما لمینت پوسته نازکی است که روی سطح جلوی دندان چسبانده می‌شود و جای دندان را تغییر نمی‌دهد. برای فاصله‌های کوچک بین دندان‌ها ممکن است درباره هر دو صحبت شود و دندان‌پزشک تصمیم می‌گیرد. برای آشنایی بیشتر، مقاله لمینت دندان چیست را بخوانید.

هزینه ارتودنسی برای همه یکسان نیست و بیشتر به پیچیدگی مشکل و نوع وسیله بستگی دارد. این عوامل روی آن اثر دارند:
نوع وسیله ارتودنسی
درمان یک فک یا هر دو فک
پیچیدگی مشکل و مدت تقریبی درمان
عکس‌ها و مدارک لازم
درمان‌هایی که قبل از ارتودنسی لازم است، مثل درمان لثه یا پوسیدگی
ریتینر بعد از درمان
شهر و مرکز درمانی
برای همین، هزینه دو نفر با ارتودنسی ظاهراً یکسان ممکن است متفاوت باشد.
هزینه دقیق را مرکز بعد از معاینه و تعیین طرح درمان به شما می‌گوید.

معمولاً اول دندان‌پزشک دندان‌ها و لثه‌ها را معاینه می‌کند و اگر لازم باشد، شما را به متخصص ارتودنسی معرفی می‌کند. در ایران نوبت می‌توانید مراکز را در صفحه نوبت دندان پزشکی ببینید یا شهرتان را انتخاب کنید:
نوبت دندان پزشکی تهران
نوبت دندان پزشکی مشهد
نوبت دندان پزشکی اصفهان
نوبت دندان پزشکی شیراز
نوبت دندان پزشکی کرج
نوبت دندان پزشکی اهواز
نوبت دندان پزشکی تبریز
اگر می‌خواهید مستقیم سراغ متخصص بروید، از نوبت دندانپزشک متخصص ارتودنسی تهران استفاده کنید. نوع ارتودنسی هر مرکز را موقع نوبت گرفتن از خود مرکز بپرسید.

عکس کاور: مدل آموزشی دندان با براکت ارتودنسی ثابت — Tiia Monto، مجوز CC BY 4.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز