تنگی شریان کاروتید چیست، چگونه تشخیص داده می شود و آیا خطرناک است؟

شریان‌های کاروتید دو رگ بزرگ در دو طرف گردن هستند که خون را به مغز و سر می‌رسانند. در تنگی شریان کاروتید، این رگ‌ها باریک یا بسته می‌شوند.
علت اصلی معمولاً آترواسکلروز است؛ یعنی رسوب پلاک روی دیواره داخلی رگ. پلاک از چربی، کلسترول، کلسیم و مواد دیگر خون ساخته می‌شود.
چرا مهم است؟ چون تنگی کاروتید می‌تواند جریان خون مغز را کم کند و باعث سکته مغزی شود. گاهی هم تکه‌ای از پلاک یا یک لخته جدا می‌شود و در رگ‌های کوچک‌تر مغز گیر می‌کند.
این بیماری اغلب تا وقتی تنگی شدید نشده، علامتی ندارد. برای همین تصویربرداری نقش مهمی در تشخیص دارد. اولین قدم معمولاً نوبت سونوگرافی داپلر است.

تنگی شریان کاروتید اغلب در مراحل اولیه بی‌علامت است. یعنی ممکن است فرد تا زمان یک اتفاق جدی، مثل سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا (TIA)، متوجه مشکل نشود.
گاهی پزشک هنگام گوش دادن به گردن با گوشی پزشکی، صدای «فیش‌فیش» غیرطبیعی جریان خون (بروئی) را می‌شنود. این می‌تواند یک نشانه باشد.
وقتی تنگی باعث کم شدن خون‌رسانی مغز شود، این علائم ناگهانی ممکن است دیده شوند:
ضعف یا بی‌حسی ناگهانی صورت یا دست و پای یک طرف بدن
اختلال ناگهانی در حرف زدن یا فهمیدن حرف دیگران
تاری دید یا از دست رفتن ناگهانی بینایی در یک یا هر دو چشم
سرگیجه یا از دست دادن تعادل
گیجی ناگهانی یا سردرد شدید
حمله ایسکمیک گذرا (TIA) چیست؟ TIA شبیه سکته مغزی است، اما فقط چند دقیقه طول می‌کشد و علائم معمولاً در کمتر از یک ساعت از بین می‌روند. TIA یک هشدار جدی است، نه یک اتفاق بی‌اهمیت.
هشدار اورژانسی: اگر شما یا کسی کنارتان به‌طور ناگهانی دچار افتادگی یک طرف صورت، ضعف یا بی‌حسی یک دست یا یک طرف بدن، یا اختلال در حرف زدن شد، این‌ها می‌توانند علائم سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا (TIA) باشند. فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. حتی اگر علائم بعد از چند دقیقه برطرف شد، باز هم همان لحظه کمک پزشکی بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.

این عارضه یک‌شبه ایجاد نمی‌شود. این مشکل معمولاً نتیجه سال‌ها تغییرات در رگ‌های خونی بدن است. شایع‌ترین علت این بیماری، تجمع رسوب‌های چربی و کلسترول که به آن پلاک گفته می‌شود در دیواره داخلی شریان کاروتید است. این فرآیند را آترواسکلروز می‌نامند که همان گرفتگی و سخت شدن رگ‌هاست و معمولاً آرام و بی‌سروصدا پیش می‌رود تا جایی که مشکل جدی ایجاد کند.
اما چه چیزهایی احتمال ابتلا به تنگی این شریان را بیشتر می‌کند؟ شاید برایتان جالب باشد بدانید داشتن فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا یا حتی اضافه وزن، احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد. سبک زندگی کم‌تحرک، مصرف سیگار و تغذیه ناسالم، همگی می‌توانند به مرور زمان زمینه این بیماری را فراهم کنند. افزایش سن هم یک عامل مهم دیگر است؛ هرچه سن بالاتر می‌رود، رگ‌ها بیشتر مستعد رسوب‌گیری می‌شوند. البته ژنتیک را هم نباید نادیده گرفت، چون سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی و عروقی می‌تواند ریسک را بیشتر کند. بنابراین این بیماری نتیجه مجموعه‌ای از عادت‌ها، شرایط پزشکی و حتی ژنتیک است که شناسایی و مدیریت این عوامل، گام مؤثری برای پیشگیری و حفظ سلامت قلب و مغز به حساب می‌آید.

تشخیص معمولاً با گرفتن شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک ممکن است با گوشی پزشکی به صدای جریان خون در گردن گوش کند و قدرت، حافظه و حرف زدن شما را هم بسنجد. بعد بسته به شرایط، یکی از این تصویربرداری‌ها را می‌نویسد:

سونوگرافی داپلر کاروتید

جریان خون و فشار آن را در شریان‌های کاروتید نشان می‌دهد. بدون درد و بدون اشعه است و معمولاً اولین آزمایش است. برای پیدا کردن مرکز از نوبت سونوگرافی داپلر کمک بگیرید.

سی تی آنژیوگرافی (CTA) و ام آر آنژیوگرافی (MRA)

اطلاعات بیشتری از جریان خون در کاروتید می‌دهند. در این روش‌ها بعد از تزریق ماده حاجب در رگ، از گردن و مغز تصویر گرفته می‌شود. برای نوبت از نوبت سی تی آنژیوگرافی استفاده کنید.

سی‌تی یا ام آر آی مغز

نشان می‌دهد آیا سکته مغزی یا مشکل دیگری رخ داده است یا نه.

آنژیوگرافی با کاتتر

اگر آزمایش‌های قبلی کافی نبود، پزشک ممکن است این روش تهاجمی‌تر را پیشنهاد کند. یک لوله باریک از کشاله ران یا مچ دست وارد رگ می‌شود، ماده حاجب تزریق و با اشعه ایکس عکس گرفته می‌شود.
انتخاب روش با پزشک شماست و به علائم و شرایط شما بستگی دارد.

بله، تنگی شریان کاروتید را باید جدی گرفت. دلیلش این است که می‌تواند جریان خون مغز را کم کند و به سکته مغزی منجر شود. گاهی هم تکه‌ای از پلاک یا لخته جدا می‌شود و یکی از رگ‌های کوچک مغز را می‌بندد.
میزان خطر برای همه یکسان نیست. پزشک برای تصمیم‌گیری این موارد را در نظر می‌گیرد:
شدت تنگی رگ
اینکه تنگی علامت داده یا نه، و سابقه سکته مغزی یا TIA
سن شما و بیماری‌های دیگر
کنترل فشار خون، قند خون و چربی خون، و سیگار کشیدن
خبر خوب این است که هدف اصلی درمان دقیقاً پیشگیری از سکته مغزی است و با تشخیص به‌موقع، تغییر سبک زندگی، دارو و در صورت لزوم جراحی، می‌شود این خطر را مدیریت کرد.

هدف درمان، پیشگیری از سکته مغزی است. نوع درمان به شدت تنگی، علامت‌دار بودن آن، سن و بیماری‌های دیگر شما بستگی دارد.

تغییر سبک زندگی

ترک سیگار
کاهش وزن در صورت اضافه وزن
غذای سالم و کم‌نمک
ورزش منظم

درمان دارویی تنگی شریان کاروتید

در تنگی خفیف تا متوسط، دارو بخش اصلی درمان است. داروها معمولاً در این گروه‌ها قرار می‌گیرند:
داروهای ضدپلاکت (رقیق‌کننده خون): کمک می‌کنند لخته کمتر تشکیل شود.
داروهای کاهنده چربی خون: برای کنترل کلسترول و کند کردن رسوب پلاک.
داروهای فشار خون: برای کنترل فشار خون بالا.
کنترل قند خون در افراد دیابتی هم مهم است. نوع دارو، مقدار و مدت مصرف را فقط پزشک شما تعیین می‌کند. هیچ دارویی را خودتان شروع یا قطع نکنید.

اندآرترکتومی کاروتید (جراحی)

برای تنگی شدید یا کسانی که سکته مغزی یا TIA داشته‌اند، ممکن است برداشتن پلاک لازم باشد. در این جراحی، جراح از جلوی گردن رگ را باز می‌کند، پلاک را برمی‌دارد و رگ را ترمیم می‌کند.

آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری کاروتید

برای تنگی‌هایی که با جراحی سخت قابل دسترسی‌اند یا برای کسانی که جراحی برایشان پرخطر است. یک لوله باریک با بادکنک کوچک به محل تنگی می‌رود، رگ را باز می‌کند و یک فنر توری کوچک (استنت) در آن گذاشته می‌شود تا رگ دوباره تنگ نشود.

پیشگیری و پیگیری

کنترل فشار خون، قند و چربی خون، ترک سیگار و پیگیری منظم با پزشک، کلید جلوگیری از پیشرفت بیماری است. اگر پزشک لازم بداند، سونوگرافی داپلر برای پیگیری تکرار می‌شود.

تنگی شریان کاروتید اغلب بی‌صدا شروع می‌شود، اما می‌تواند به سکته مغزی منجر شود. خبر خوب این است که با تشخیص به‌موقع و درمان مناسب می‌شود این خطر را کم کرد.
سبک زندگی سالم، کنترل فشار خون، قند و چربی خون و همکاری با پزشک، مهم‌ترین قدم‌ها هستند. علائم ناگهانی سکته مغزی یا TIA را هم همیشه اورژانسی بدانید.
اگر پزشک برایتان سونوگرافی داپلر یا سی تی آنژیو نوشته، می‌توانید از نوبت سونوگرافی داپلر یا نوبت سی تی آنژیوگرافی در ایران نوبت استفاده کنید. برای آشنایی بیشتر با علائم سکته هم مقاله علائم سکته مغزی را بخوانید.