آیا انسداد روده یکی از نشانه‌های سرطان است؟

انسداد روده (Bowel Obstruction) به انسداد کامل یا نسبی مسیر عبور محتویات در روده کوچک یا بزرگ گفته می‌شود. در این وضعیت مواد غذایی مایعات و گازها نمی‌توانند به‌طور طبیعی در دستگاه گوارش حرکت کنند و همین موضوع باعث تجمع آن‌ها در بخش‌های مختلف روده می‌شود. تجمع این مواد در نهایت منجر به درد، نفخ، تهوع و اختلال در حرکات طبیعی روده می‌گردد. این اختلال یکی از مشکلات مهم و گاهی خطرناک گوارشی است که نیاز به تشخیص و درمان به‌موقع دارد.
بسیاری از بیماران پس از شنیدن تشخیص انسداد دچار نگرانی می‌شوند زیرا تصور می‌کنند این وضعیت حتماً با سرطان ارتباط دارد. در حالی‌که به‌خودی‌خود نشانه سرطان نیست اما در برخی شرایط خاص به‌ویژه در افراد مسن یا کسانی که سابقه تومور یا بیماری‌های گوارشی دارند ممکن است تومورهای روده بزرگ یا اندام‌های مجاور مانند معده و تخمدان علت بروز این مشکل باشنداین مشکل می‌تواند دلایل گوناگونی داشته باشد از چسبندگی‌های ساده پس از جراحی شکم گرفته تا توده‌های سرطانی یا التهاب‌های مزمن. تشخیص دقیق علت بروز این وضعیت اهمیت زیادی دارد زیرا نحوه درمان و پیش‌آگهی بیمار بر اساس آن تعیین می‌شود.

به‌طور کلی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود: انسداد مکانیکی و انسداد عملکردی (فلج روده). هر دو نوع موجب اختلال در حرکت طبیعی مواد در روده می‌شوند اما علت ایجاد آن‌ها متفاوت است..شناخت تفاوت میان این دو نوع انسداد برای انتخاب روش درمان بسیار اهمیت دارد.

انسداد مکانیکی

در انسداد مکانیکی یک مانع فیزیکی در مسیر روده وجود دارد که مانع عبور مواد غذایی مایعات و گازها می‌شود. این نوع از انسداد شایع‌تر است و بسته به محل بروز آن ممکن است در روده کوچک یا بزرگ رخ دهد.
چسبندگی‌های پس از جراحی: یکی از شایع‌ترین دلایل انسداد دستگاه گوارش است. پس از عمل‌های جراحی شکم (مثل سزارین، آپاندکتومی یا جراحی روده) بافت‌های چسبنده‌ای بین روده‌ها ایجاد می‌شود که ممکن است باعث پیچ‌خوردگی یا بسته شدن مسیر شوند.
فتق‌های شکمی: در این حالت بخشی از روده از طریق دیواره شکم یا عضلات به بیرون رانده می‌شود و در محل فتق گیر می‌افتد.
تومورها یا توده‌ها: رشد تومورهای خوش‌خیم یا بدخیم در داخل روده یا فشار توده‌های مجاور می‌تواند موجب انسداد شود. این حالت به‌ویژه در بیماران مبتلا به سرطان کولون یا تخمدان شایع‌تر است.
پیچ‌خوردگی روده: در برخی موارد بخشی از روده به دور خود می‌چرخد و مسیر عبور مواد را کاملاً مسدود می‌کند.
درهم‌رفتگی روده: حالتی است که در آن یک بخش از روده به داخل بخش دیگر فرو می‌رود و جریان طبیعی مواد را مختل می‌سازد.
انسداد ناشی از مدفوع سفت یا جسم خارجی: در بیماران مسن یا کودکانی که اجسام غیرخوراکی بلعیده‌اند ممکن است دیده شود.
در انسداد مکانیکی علائم معمولاً شدیدتر و ناگهانی‌تر هستند و شامل دردهای کرامپی، نفخ شکم، تهوع و استفراغ مکرر می‌شوند. در چنین مواردی اغلب نیاز به درمان فوری یا جراحی وجود دارد.

انسداد عملکردی

در انسداد عملکردی مانع فیزیکی در کار نیست؛ بلکه حرکات طبیعی عضلات روده (حرکات پریستالتیک) که وظیفه هدایت مواد در دستگاه گوارش را دارند متوقف یا کند می‌شوند. به این حالت در پزشکی ایلئوس (Ileus) گفته می‌شود.
جراحی شکم: پس از عمل جراحی به‌ویژه در نواحی شکم حرکات طبیعی روده ممکن است برای مدتی متوقف شوند.
عفونت‌های شدید یا التهابات داخل شکم: مانند آپاندیسیت یا پریتونیت که عملکرد طبیعی عضلات روده را مختل می‌کنند.
اختلالات عصبی: در برخی بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون یا آسیب‌های نخاعی انتقال پیام‌های عصبی به عضلات روده دچار اختلال می‌شود.
مصرف برخی داروها: داروهای مخدر (اپیوئیدها)، داروهای ضدافسردگی و داروهای بی‌حسی می‌توانند حرکات روده را کاهش دهند.
اختلالات متابولیک: مانند کاهش پتاسیم خون یا نارسایی کلیه که روی عملکرد عضلات تأثیر می‌گذارند.

ارتباط انسداد دستگاه گوارش با سرطان از آن جهت اهمیت دارد که در برخی بیماران به‌ویژه در سنین بالاتر می‌تواند نشانه‌ای از وجود تومورهای بدخیم در دستگاه گوارش یا اندام‌های مجاور باشد. انسداد دستگاه گوارش به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم می‌تواند در اثر رشد یا فشار توده‌های سرطانی ایجاد شود.در بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال (روده بزرگ) تومور معمولاً در دیواره داخلی روده رشد می‌کند و به‌تدریج مسیر عبور محتویات را تنگ‌تر می‌کند. این فرآیند ممکن است ابتدا با علائمی مانند نفخ تغییر در عادات دفع احساس پری شکم یا کاهش اشتها شروع شود و در نهایت با مسدود شدن کامل روده منجر به دردهای شدید تهوع و توقف دفع مدفوع شود. چنین انسدادی معمولاً تدریجی است و برخلاف انسدادهای ناگهانی ناشی از چسبندگی یا فتق در طول زمان پیشرفت می‌کند.
در برخی موارد تومورهای سایر اندام‌ها نیز ممکن است به‌صورت غیرمستقیم بر روده فشار وارد کنند. برای مثال در سرطان تخمدان یا رحم توده‌های سرطانی با رشد در لگن می‌توانند فضای اطراف روده را اشغال کرده و باعث فشردگی و انسداد شوند. در سرطان معده یا لوزالمعده نیز رشد تومور ممکن است به‌صورت خارجی بر روده کوچک یا بزرگ فشار وارد کند و مانع حرکت طبیعی محتویات شود.
علاوه بر انسداد فیزیکی برخی از درمان‌های سرطان مانند شیمی‌درمانی یا پرتو درمانی نیز ممکن است باعث التهاب و کاهش حرکات روده شوند که در نهایت عملکرد طبیعی آن را مختل می‌کند. این نوع انسداد عملکردی بیشتر در بیمارانی مشاهده می‌شود که تحت درمان‌های طولانی‌مدت قرار دارند.

علائم انسداد بسته به محل (روده کوچک یا بزرگ) و شدت آن متفاوت است.
درد شکمی متناوب یا مداوم
نفخ و تورم شکم
تهوع و استفراغ (گاهی همراه با بوی مدفوعی)
قطع دفع گاز یا مدفوع
بی‌اشتهایی و احساس پری شکم
تب، ضعف یا کم‌آبی بدن

معاینه فیزیکی

پزشک با لمس شکم بررسی صداهای روده و معاینه بالینی نشانه‌های انسداد را ارزیابی می‌کند.

تصویربرداری پزشکی

عکس ساده شکم: برای تشخیص وجود گاز و مایعات غیرطبیعی در روده.
سی‌تی‌اسکن: دقیق‌ترین روش برای تعیین محل،نوع و علت انسداد.
MRI شکم: در بیماران جوان یا باردار که نباید در معرض اشعه باشند.

کولونوسکوپی

در صورتی که احتمال سرطان وجود داشته باشد پزشک با کولونوسکوپی داخل روده بزرگ را مشاهده کرده و نمونه‌برداری (بیوپسی) انجام می‌دهد.

آزمایش خون

بررسی گلبول‌های سفید برای شناسایی عفونت یا التهاب
سنجش سطح الکترولیت‌ها
در صورت شک به سرطان بررسی مارکرهای توموری (CEA)

درمان بسته به نوع و علت انسداد می‌تواند غیرجراحی یا جراحی باشد.

درمان‌های غیرجراحی

در انسدادهای خفیف یا موقتی پزشک ممکن است موارد زیر را توصیه کند:
استراحت دستگاه گوارش (قطع مصرف خوراکی‌ها موقتاً)
تزریق مایعات و سرم برای جلوگیری از کم‌آبی
قرار دادن لوله بینی‌ـ‌معده‌ای برای تخلیه گاز و مایعات اضافی
داروهای ضدالتهاب یا ضد اسپاسم برای تسکین درد و بهبود حرکات روده

درمان جراحی

اگر انسداد کامل باشد یا تومور علت آن باشد معمولاً جراحی برای برداشتن انسداد یا بخشی از روده ضروری است.در برخی موارد برای تسهیل عبور مواد استوما (دهانه مصنوعی روده روی شکم) ایجاد می‌شود.

در بیماران مبتلا به سرطان روده یا تخمدان انسداد یکی از عوارض شایع مراحل پیشرفته است.در این بیماران بسته به شرایط از روش‌های زیر استفاده می‌شود:
استنت‌گذاری روده (Bowel Stenting): قرار دادن لوله فلزی برای باز نگه داشتن مسیر.
دارودرمانی تسکینی: برای کاهش تهوع، درد و بهبود کیفیت زندگی.
جراحی تسکینی (Palliative Surgery): برای رفع علائم در بیماران با تومورهای غیرقابل جراحی.

پیشگیری کامل از انسداد ممکن نیست اما رعایت برخی عادات می‌تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد:
مصرف رژیم غذایی سرشار از فیبر (میوه، سبزی و غلات کامل)
نوشیدن آب کافی (۸ تا ۱۰ لیوان در روز)
انجام فعالیت بدنی منظم
اجتناب از مصرف خودسرانه داروهای مسکن و مخدر
انجام غربالگری سرطان روده بزرگ بعد از ۵۰ سالگی

در صورت بی‌توجهی به علائم انسداد می‌تواند منجر به:
پاره شدن دیواره روده
عفونت شدید شکمی (پریتونیت)
مرگ بافت روده (نکروز)
شوک ناشی از عفونت یا کم‌آبی شود

انسداد دستگاه گوارش یک وضعیت اورژانسی است که ممکن است ناشی از علل مختلفی از جمله چسبندگی فتق یا تومور سرطانی باشد. اگرچه این مشکل همیشه نشانه سرطان نیست اما در برخی موارد می‌تواند زنگ خطری برای سرطان کولورکتال یا تخمدان باشد.
تشخیص زودهنگام از طریق سی‌تی‌اسکن، کولونوسکوپی و بررسی آزمایشگاهی و شروع سریع درمان از عوارض خطرناک مانند نکروز یا پریتونیت جلوگیری می‌کند.رعایت رژیم غذایی سالم مصرف فیبر نوشیدن مایعات کافی و غربالگری منظم نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات روده‌ای و تشخیص زودهنگام سرطان دارند.

منابع
cancer.gov
mdpi.com