شکستگی لگن (Hip Fracture) چیست؟ آنچه باید بدانید

وقتی در فارسی از «شکستگی لگن» حرف می‌زنیم، معمولاً منظور Hip Fracture است؛ یعنی شکستگی بالای استخوان ران، درست نزدیک جایی که به مفصل ران (مفصل لگن) وصل می‌شود. مفصل ران یک مفصل گوی و کاسه است: «گوی» سر استخوان ران است و «کاسه» حفره‌ای در استخوان لگن به نام استابولوم.
استخوان لگن خودش یک حلقه استخوانی است که از استخوان خاجی (ساکروم)، دنبالچه و سه استخوان ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس تشکیل شده است. شکستگی این حلقه، «شکستگی حلقه لگن» (Pelvic Fracture) نام دارد که آسیب دیگری است و علت، علائم و درمان متفاوتی دارد. در این مطلب تمرکز ما روی شکستگی مفصل ران است و تفاوت این دو را هم توضیح می‌دهیم.
شکستگی مفصل ران بیشتر در سالمندان و بعد از یک زمین خوردن ساده رخ می‌دهد و آسیب جدی است. بیشتر این شکستگی‌ها با جراحی درمان می‌شوند و بعد از آن توان‌بخشی لازم است.

علائم شکستگی مفصل ران معمولاً بعد از زمین خوردن ظاهر می‌شود:
درد در کشاله ران یا بالای ران؛ گاهی درد به زانو هم می‌رود
ناتوانی در بلند شدن یا ایستادن و وزن دادن روی پای آسیب‌دیده
درد شدید هنگام حرکت دادن یا چرخاندن پا
کبودی و تورم در ناحیه ران
کوتاه‌تر به نظر رسیدن پای آسیب‌دیده یا چرخیدن آن به سمت بیرون
توجه کنید که بعضی شکستگی‌ها، مثل شکستگی‌هایی که جابه‌جا نشده‌اند یا شکستگی‌های استرسی، ممکن است درد کمتری داشته باشند و فرد حتی بتواند کمی راه برود. اگر بعد از زمین خوردن درد کشاله ران ادامه دارد، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

علائم شکستگی حلقه لگن

در شکستگی حلقه لگن، درد بیشتر در لگن، کشاله ران یا پایین کمر است و با راه رفتن بیشتر می‌شود. در شکستگی‌های شدید ناشی از تصادف، ممکن است خونریزی داخلی زیاد رخ دهد که اورژانسی است.

این دو آسیب اغلب در فارسی هر دو «شکستگی لگن» نامیده می‌شوند، اما با هم فرق دارند:

تشخیص اینکه کدام استخوان شکسته و چه درمانی لازم است، با معاینه و تصویربرداری است و فقط پزشک ارتوپد آن را تعیین می‌کند.

شکستگی لگن در سالمندان

بیشتر شکستگی‌های مفصل ران در سالمندان و بر اثر زمین خوردن رخ می‌دهد. با بالا رفتن سن، استخوان‌ها ضعیف‌تر می‌شوند (پوکی استخوان) و مشکلات بینایی و تعادل یا مصرف بعضی داروها احتمال زمین خوردن را بیشتر می‌کند؛ به همین دلیل گاهی یک زمین خوردن ساده در خانه کافی است تا استخوان ران بشکند.

شکستگی لگن در جوانان

در جوانان، شکستگی مفصل ران یا حلقه لگن معمولاً بر اثر ضربه‌های شدید مثل تصادف رانندگی یا سقوط از ارتفاع رخ می‌دهد و ممکن است با آسیب‌های دیگر همراه باشد. گاهی هم در ورزشکاران دونده یا افرادی که تمرین بدنی سنگین و مداوم دارند، شکستگی استرسی (ترک ریز در استخوان) دیده می‌شود.

شکستگی لگن در کودکان و نوجوانان

در نوجوانان ورزشکار، گاهی تکه کوچکی از استخوان لگن که محل اتصال عضله است، با انقباض ناگهانی و شدید عضله کنده می‌شود (شکستگی کندگی). هر درد لگن بعد از ضربه یا ورزش در کودکان باید توسط پزشک بررسی شود.

این عوامل احتمال شکستگی مفصل ران را بیشتر می‌کنند:
سن: با افزایش سن، تراکم استخوان و توده عضلانی کم می‌شود و تعادل ضعیف‌تر می‌شود.
جنسیت: شکستگی مفصل ران در زنان بیشتر از مردان است، تا حدی به دلیل کاهش سریع‌تر تراکم استخوان بعد از یائسگی.
پوکی استخوان: استخوان ضعیف‌تر راحت‌تر می‌شکند. درباره نشانه‌ها در مطلب علائم پوکی استخوان در زنان بخوانید.
برخی بیماری‌ها: مثل پرکاری تیروئید، بیماری‌های روده که جذب ویتامین D و کلسیم را کم می‌کنند، و بیماری‌هایی که تعادل را به هم می‌زنند.
برخی داروها: مصرف طولانی‌مدت بعضی داروهای کورتونی می‌تواند استخوان را ضعیف کند و بعضی داروهای خواب‌آور و آرام‌بخش احتمال زمین خوردن را بیشتر می‌کنند. هیچ دارویی را خودتان قطع نکنید و با پزشک مشورت کنید.
تغذیه و سبک زندگی: کمبود کلسیم و ویتامین D، کم‌وزنی، کم‌تحرکی، مصرف دخانیات و الکل.
اگر عامل خطر دارید، درباره سنجش تراکم استخوان با پزشک صحبت کنید. این آزمایش را در مطلب سنجش تراکم استخوان چیست معرفی کرده‌ایم و برای رزرو می‌توانید از نوبت سنجش تراکم استخوان تهران استفاده کنید.

شکستگی حلقه لگن چیست؟

شکستگی در استخوان‌های ساکروم، ایلیوم، ایسکیوم یا پوبیس را شکستگی حلقه لگن می‌گویند. بیشتر این شکستگی‌ها در ضربه‌های شدید مثل تصادف رخ می‌دهند، اما در سالمندانی که پوکی استخوان دارند ممکن است با یک زمین خوردن ساده هم اتفاق بیفتند. این شکستگی‌ها به دو دسته پایدار و ناپایدار تقسیم می‌شوند.
شکستگی پایدار لگن
یعنی حلقه لگن در یک نقطه شکسته و تکه‌های استخوان از جای خود جابه‌جا نشده‌اند؛ مثل بعضی شکستگی‌های بال ایلیوم، ساکروم یا شاخه‌های پوبیس. این شکستگی‌ها معمولاً درد در لگن یا کشاله ران ایجاد می‌کنند که با راه رفتن بیشتر می‌شود و اغلب بدون جراحی بهبود می‌یابند.
شکستگی ناپایدار لگن
یعنی حلقه لگن در دو نقطه یا بیشتر شکسته و تکه‌ها جابه‌جا شده‌اند. این نوع شکستگی معمولاً بر اثر ضربه شدید رخ می‌دهد، ممکن است با خونریزی شدید و آسیب به اندام‌های داخل لگن همراه باشد و اغلب به درمان فوری و جراحی نیاز دارد.

شکستگی باز و بسته

در شکستگی باز، استخوان شکسته پوست را پاره می‌کند یا زخمی تا محل شکستگی می‌رسد؛ خطر عفونت بالاست و درمان فوری لازم است. در شکستگی بسته، پوست سالم است.

انواع شکستگی مفصل ران

شکستگی‌های بالای استخوان ران بر اساس محل شکستگی نام‌گذاری می‌شوند. دو نوع شایع‌تر عبارت‌اند از:
شکستگی گردن استخوان ران (فمور)
در قسمت باریک زیر سر استخوان ران رخ می‌دهد. این نوع شکستگی ممکن است جریان خون به سر استخوان ران را قطع کند.
شکستگی اینترتروکانتریک
کمی پایین‌تر از گردن استخوان ران، در ناحیه برآمدگی‌های استخوان (تروکانترها) رخ می‌دهد و معمولاً جریان خون سر استخوان را مختل نمی‌کند.
شکستگی ساب‌تروکانتریک
پایین‌تر از ناحیه تروکانترها، در قسمت بالای تنه استخوان ران رخ می‌دهد و کمتر از دو نوع قبلی دیده می‌شود.

شکستگی‌های استرسی

ترک‌های ریزی هستند که با فشار مکرر، مثلاً در دونده‌ها یا تمرین‌های بدنی سنگین، یا در استخوان ضعیف ایجاد می‌شوند. علامت آن درد کشاله ران است که با فعالیت بیشتر می‌شود. ممکن است در عکس ساده دیده نشوند و درمان آن‌ها را پزشک تعیین می‌کند.

شکستگی استابولوم

استابولوم حفره مفصل ران در استخوان لگن است. شکستگی آن بیشتر در ضربه‌های شدید مثل تصادف رخ می‌دهد و گاهی با دررفتگی مفصل ران همراه است؛ در سالمندان با پوکی استخوان ممکن است با یک زمین خوردن ساده هم ایجاد شود. درمان آن را متخصص ارتوپدی تعیین می‌کند تا از آسیب بیشتر مفصل جلوگیری شود.

پزشک ابتدا شرح حال و نحوه آسیب را می‌پرسد و ران و لگن را معاینه می‌کند. سپس برای تأیید تشخیص و تعیین نوع شکستگی، تصویربرداری لازم است:

عکس رادیولوژی (اشعه ایکس)

اولین و معمول‌ترین روش تشخیص شکستگی مفصل ران و لگن است و بیشتر شکستگی‌ها را نشان می‌دهد. می‌توانید از صفحه نوبت رادیولوژی مرکز مناسب را پیدا کنید.

ام آر آی

گاهی شکستگی، به‌خصوص ترک ریز یا شکستگی استرسی، در عکس ساده دیده نمی‌شود. اگر عکس طبیعی باشد اما درد ادامه داشته باشد، پزشک ممکن است ام آر آی یا اسکن استخوان درخواست کند. برای رزرو، صفحه نوبت ام آر آی را ببینید.

سی تی اسکن

سی تی اسکن جزئیات سه‌بعدی استخوان را نشان می‌دهد. در شکستگی‌های حلقه لگن زیاد استفاده می‌شود و گاهی برای شکستگی مفصل ران، وقتی عکس ساده کافی نیست یا برای برنامه‌ریزی جراحی، به کار می‌رود. برای رزرو، صفحه نوبت سی تی اسکن را ببینید. فرق این دو روش را در مطلب سی تی اسکن یا ام آر آی بخوانید.
انتخاب روش تصویربرداری با پزشک است.

درمان به نوع و محل شکستگی، سن، سلامت عمومی و توان حرکتی فرد قبل از آسیب بستگی دارد و پزشک ارتوپد آن را تعیین می‌کند.

جراحی

بیشتر شکستگی‌های مفصل ران با جراحی درمان می‌شوند تا فرد زودتر از تخت بلند شود و عوارض بی‌حرکتی کمتر شود. روش‌های رایج:
ثابت کردن استخوان (فیکساسیون داخلی): قطعات استخوان با پیچ، پلاک یا میله فلزی کنار هم نگه داشته می‌شوند.
تعویض بخشی از مفصل: سر و گردن آسیب‌دیده استخوان ران با قطعه مصنوعی جایگزین می‌شود.
تعویض کامل مفصل ران: هم سر استخوان ران و هم حفره مفصل با قطعات مصنوعی جایگزین می‌شوند.
شکستگی پایدار حلقه لگن اغلب بدون جراحی و با استراحت، داروی مسکن و استفاده از واکر یا عصا درمان می‌شود؛ شکستگی ناپایدار ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد.

دارو

پزشک ممکن است برای کنترل درد، پیشگیری از لخته خون و پیشگیری از عفونت دارو تجویز کند. داروها را فقط طبق دستور پزشک مصرف کنید.

فیزیوتراپی و توان‌بخشی

معمولاً حرکت و راه رفتن با کمک خیلی زود بعد از جراحی و طبق نظر تیم درمان شروع می‌شود. فیزیوتراپیست تمرین‌هایی برای قدرت عضلات، دامنه حرکت و تعادل آموزش می‌دهد. درباره روند ترمیم استخوان در مطلب جوش خوردن شکستگی بخوانید.

شکستگی گردن استخوان ران ممکن است خون‌رسانی سر استخوان ران را قطع کند و باعث مرگ بافت استخوان (نکروز آواسکولار یا استئونکروز) شود.
بی‌حرکتی طولانی بعد از شکستگی مفصل ران می‌تواند این عوارض را به همراه داشته باشد:
لخته شدن خون در پاها یا ریه
زخم بستر
ذات‌الریه
تحلیل عضلات و افزایش خطر زمین خوردن و آسیب دوباره
مرگ، به‌خصوص در سالمندانی که بیماری‌های دیگر دارند
اگر بعد از شکستگی یا جراحی، درد و تورم ساق پا، تنگی نفس یا درد قفسه سینه پیدا کردید، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
بسیاری از سالمندان بعد از شکستگی مفصل ران تا مدتی برای کارهای روزمره به کمک نیاز دارند و ممکن است نگرانی، افسردگی یا ترس از زمین خوردن داشته باشند؛ حمایت خانواده و توان‌بخشی در این دوره مهم است.

شکستگی مفصل ران در سالمندان آسیب جدی است؛ نه فقط به دلیل خود شکستگی، بلکه به دلیل عوارض بی‌حرکتی مثل لخته خون، ذات‌الریه و زخم بستر، و چون بسیاری از این افراد بیماری‌های دیگری هم دارند. به همین دلیل درمان سریع و حرکت زودهنگام طبق نظر تیم درمان اهمیت دارد.
در شکستگی‌های شدید و ناپایدار حلقه لگن هم، به دلیل وجود رگ‌های بزرگ داخل لگن، ممکن است خونریزی شدید و شوک رخ دهد که اورژانسی و تهدیدکننده زندگی است.

مدت بهبودی شکستگی لگن ثابت نیست و به نوع و محل شکستگی، روش درمان، سن، سلامت عمومی و پیگیری توان‌بخشی بستگی دارد. بیشتر افراد بعد از جراحی به فیزیوتراپی و گاهی به وسایل کمکی مثل واکر یا عصا نیاز دارند.
بعضی افراد به سطح فعالیت قبل از آسیب برمی‌گردند و بعضی تا مدتی یا برای همیشه به کمک بیشتری نیاز پیدا می‌کنند. زمان بازگشت به راه رفتن، رانندگی و کارهای روزمره را از پزشک و فیزیوتراپیست خودتان بپرسید.

بیشتر شکستگی‌های مفصل ران در سالمندان با زمین خوردن رخ می‌دهد؛ پس پیشگیری یعنی هم قوی نگه داشتن استخوان‌ها و هم کم کردن خطر زمین خوردن:
کلسیم و ویتامین D کافی دریافت کنید؛ مقدار مناسب برای شما را از پزشک بپرسید.
ورزش منظم، به‌خصوص پیاده‌روی و تمرین‌های تعادلی، استخوان و عضلات را قوی‌تر می‌کند و تعادل را بهتر می‌کند.
سیگار و الکل را کنار بگذارید.
خانه را ایمن کنید: فرش‌های لغزنده و سیم‌های سر راه را بردارید، نور کافی بگذارید و در حمام و راه‌پله دستگیره نصب کنید.
بینایی خود را منظم بررسی کنید.
اگر داروهایی مصرف می‌کنید که سرگیجه یا خواب‌آلودگی می‌آورند، با پزشک مشورت کنید.
اگر تعادل خوبی ندارید، از عصا یا واکر استفاده کنید.
اگر خانم بالای ۶۵ سال هستید یا عامل خطر پوکی استخوان دارید، درباره سنجش تراکم استخوان با پزشک مشورت کنید.

شکستگی لگن (Hip Fracture) یعنی شکستگی بالای استخوان ران نزدیک مفصل ران و با شکستگی حلقه لگن فرق دارد. این آسیب بیشتر در سالمندان و بعد از زمین خوردن رخ می‌دهد، با درد کشاله ران و ناتوانی در ایستادن خود را نشان می‌دهد و تشخیص آن معمولاً با عکس رادیولوژی و در صورت لزوم ام آر آی یا سی تی اسکن است.
بیشتر این شکستگی‌ها با جراحی و سپس توان‌بخشی درمان می‌شوند. حرکت زودهنگام طبق نظر تیم درمان، تقویت استخوان‌ها و پیشگیری از زمین خوردن مهم‌ترین کارها هستند. برای تشخیص و درمان با پزشک مشورت کنید.
منابع:
Mayo Clinic — Hip fracture: diagnosis & treatment
Mayo Clinic — Hip fracture: symptoms & causes
AAOS OrthoInfo — Hip Fractures
AAOS OrthoInfo — Pelvic Fractures