سینوزیت چیست؟ التهاب سینوس ها؛ علائم، تشخیص و درمان

سینوزیت یعنی التهاب و تورم پوشش داخلی سینوس‌ها. سینوس‌ها فضاهای کوچک پر از هوا در پشت پیشانی، گونه‌ها، بینی و اطراف چشم‌ها هستند. وقتی پوشش آن‌ها متورم شود، مخاط نمی‌تواند به‌خوبی به بینی و حلق تخلیه شود و احساس گرفتگی، فشار و درد در صورت ایجاد می‌شود.
سینوزیت خیلی شایع است و بیشتر بعد از سرماخوردگی یا آنفولانزا شروع می‌شود. بیشتر موارد آن را ویروس‌ها ایجاد می‌کنند و معمولاً خودبه‌خود، اغلب در کمتر از ۴ هفته، بهتر می‌شود. باکتری‌ها، قارچ‌ها و آلرژی هم ممکن است عامل آن باشند.

آناتومی و عملکرد سینوس ها

ما چهار جفت سینوس داریم: سینوس‌های پیشانی، اتموئید (بین چشم‌ها)، اسفنوئید (در عمق سر، پشت حفره بینی) و ماگزیلاری (پشت گونه‌ها). سینوس‌ها مخاط می‌سازند که از راه مجاری باریک به بینی تخلیه می‌شود و به تمیز ماندن بینی از میکروب‌ها و آلرژن‌ها کمک می‌کند.

علائم اصلی سینوزیت:
درد، فشار و حساسیت به لمس در گونه‌ها، اطراف چشم‌ها یا پیشانی؛ این فشار ممکن است با خم شدن یا حرکت سر بیشتر شود
گرفتگی یا آبریزش بینی
ترشح غلیظ زرد یا سبز از بینی
کم شدن حس بویایی
ریزش ترشحات به پشت حلق
سردرد، درد دندان، بوی بد دهان، سرفه و خستگی
احساس فشار یا درد در گوش
تب

سینوزیت در پیشانی، اطراف چشم و صورت

درد سینوزیت معمولاً در جلوی صورت است: در پیشانی، بین و پشت چشم‌ها، گونه‌ها و گاهی دندان‌های بالا.

آیا سینوزیت باعث درد پشت سر می‌شود؟

درد پشت سر علامت معمول سینوزیت نیست. سینوس اسفنوئید در عمق سر قرار دارد و درگیری آن ممکن است سردرد ایجاد کند؛ این نوع سینوزیت کمتر شایع است و ممکن است به‌جای آبریزش بینی با سردرد، دوبینی یا حساسیت به نور همراه باشد که نیاز به بررسی فوری پزشک دارد. سردرد پشت سر علت‌های شایع دیگری هم دارد، مثل سردرد تنشی؛ مطلب انواع سردرد را ببینید.

علائم سینوزیت در کودکان

کودکان کم‌سن ممکن است بی‌قرار باشند، در شیر خوردن یا غذا خوردن مشکل داشته باشند و از راه دهان نفس بکشند.

پزشکان سینوزیت را بر اساس مدت علائم دسته‌بندی می‌کنند:
سینوزیت حاد: علائم کمتر از ۴ هفته طول می‌کشد و معمولاً عامل آن ویروس سرماخوردگی است.
سینوزیت تحت‌حاد: علائم بین ۴ تا ۱۲ هفته ادامه دارد.
سینوزیت مزمن: علائم دست‌کم ۱۲ هفته طول می‌کشد. علائم آن شبیه نوع حاد است اما معمولاً خفیف‌تر و طولانی‌تر است.
سینوزیت حاد عودکننده: سینوزیت حاد چند بار در سال برمی‌گردد و هر بار کوتاه است.

علائم سینوزیت مزمن

✓ ترشح مداوم بینی یا ریزش ترشحات به پشت حلق
احساس پری و فشار در بینی و صورت
گرفتگی بینی و سختی نفس کشیدن از راه بینی
کم شدن حس بویایی
سرفه، خستگی و بوی بد دهان
در سینوزیت مزمن معمولاً یک عامل زمینه‌ای مثل آلرژی، پولیپ بینی یا انحراف تیغه بینی وجود دارد که باید بررسی و درمان شود و گاهی جراحی لازم است.

سینوزیت ویروسی

بیشتر موارد سینوزیت را ویروس‌هایی مثل ویروس سرماخوردگی و آنفولانزا ایجاد می‌کنند. آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد و این نوع معمولاً با مراقبت در خانه بهتر می‌شود.

سینوزیت باکتریایی

باکتری‌ها ممکن است از ابتدا یا بعد از یک سینوزیت ویروسی عفونت ایجاد کنند. اگر آبریزش بینی، گرفتگی و درد صورت بعد از ۱۰ روز بهتر نشود، یا علائم اول بهتر شود و بعد بدتر از قبل برگردد، ممکن است سینوزیت باکتریایی باشد. تشخیص آن و نیاز به آنتی‌بیوتیک را پزشک تعیین می‌کند.

سینوزیت قارچی

سینوزیت قارچی معمولاً جدی‌تر از انواع دیگر است و بیشتر در کسانی دیده می‌شود که سیستم ایمنی ضعیفی دارند؛ یعنی ضعف ایمنی زمینه‌ساز آن است، نه نتیجه آن. تشخیص و درمان آن با پزشک متخصص است.

آلرژی

آلرژی بینی، مثلاً به گرده گیاهان یا گرد و غبار، پوشش بینی و سینوس‌ها را متورم می‌کند و ممکن است باعث سینوزیت شود. عطسه، خارش بینی و چشم و آبریزش شفاف بیشتر نشانه آلرژی است.

چه کسانی بیشتر به سینوزیت مبتلا می‌شوند؟

افرادی که آلرژی بینی یا آسم دارند
کسانی که پولیپ بینی یا انحراف تیغه بینی دارند
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند؛ به دلیل بیماری یا بعضی داروها
افراد سیگاری

خود سینوزیت واگیر ندارد، اما ویروس‌ها و باکتری‌هایی که ممکن است باعث آن شوند، مثل ویروس سرماخوردگی، از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند. یعنی ممکن است سرماخوردگی را از کسی بگیرید، اما لزوماً دچار سینوزیت نشوید. سینوزیت ناشی از آلرژی یا قارچ هم واگیر ندارد.
برای کم کردن انتقال، دست‌ها را مرتب بشویید، هنگام عطسه و سرفه دهان و بینی را با آرنج یا دستمال بپوشانید و وقتی تب دارید یا حالتان خوب نیست، تا بهتر شدن از تماس نزدیک با دیگران دوری کنید.

سینوزیت و عفونت گوش

سینوزیت ممکن است احساس فشار یا درد در گوش ایجاد کند، چون بینی، سینوس‌ها و گوش میانی به هم راه دارند. اگر درد گوش شدید است، از گوش ترشح می‌آید یا شنوایی کم شده، به پزشک مراجعه کنید. درباره مشکلات گوش میانی، مطلب بیماری گوش میانی چیست؟ را بخوانید.

خلط پشت حلق در سینوزیت

ریزش ترشحات بینی و سینوس به پشت حلق از علائم شایع سینوزیت است و ممکن است باعث گلودرد، صاف کردن مکرر گلو و سرفه شود که اغلب شب‌ها بیشتر است. با بهتر شدن سینوزیت، این علامت هم معمولاً کم می‌شود.

بیشتر موارد سینوزیت جدی نیست، اما به ندرت عفونت ممکن است به چشم، مغز یا استخوان‌های اطراف گسترش پیدا کند.

فوراً به اورژانس بروید اگر همراه علائم سینوزیت این موارد را دارید:

تب بالا
گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا تغییر در هوشیاری
تغییر دید یا دوبینی، به‌خصوص همراه با درد، تورم یا قرمزی اطراف چشم
درد شدید صورت یا سردرد بسیار شدید
سفتی گردن
تشنج
تنگی نفس

هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید اگر:

حالتان خیلی بد است
مسکن کمکی نمی‌کند یا علائم بدتر می‌شود
سیستم ایمنی ضعیفی دارید؛ مثلاً شیمی‌درمانی می‌شوید

برای ویزیت معمولی به پزشک مراجعه کنید اگر:

بعد از ۳ هفته مراقبت در خانه بهتر نشده‌اید
سینوزیت مرتب برمی‌گردد
علائم فقط در یک طرف صورت است
کودک شما علائم سینوزیت دارد

تشخیص سینوزیت معمولاً بر اساس علائم و معاینه است. پزشک گوش، بینی و حلق را از نظر تورم، ترشح یا انسداد بررسی می‌کند و ممکن است شما را به متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع دهد.

آندوسکوپی بینی

متخصص با یک لوله باریک و نورانی (آندوسکوپ) داخل بینی و دهانه سینوس‌ها را می‌بیند.

نمونه ترشحات و آزمایش آلرژی

گاهی با یک سواب نرم از ترشح بینی نمونه گرفته می‌شود تا عامل عفونت مشخص شود. در سینوزیت مزمن ممکن است آزمایش آلرژی هم انجام شود.

سی تی اسکن سینوس

در سینوزیت حاد ساده معمولاً تصویربرداری لازم نیست. سی تی اسکن سینوس برای سینوزیت مزمن یا عودکننده، شک به عارضه یا برنامه‌ریزی جراحی، به تشخیص پزشک، انجام می‌شود. درباره این روش در مطلب سی تی اسکن بینی چیست؟ بیشتر بخوانید. اگر پزشک برایتان سی تی اسکن سینوس نوشته است، از نوبت سی تی اسکن سینوس مرکز مناسب را پیدا کنید.

ام آر آی

ام آر آی برای سینوزیت معمولی استفاده نمی‌شود؛ پزشک ممکن است آن را وقتی بخواهد که به عارضه‌ای مثل گسترش عفونت به اطراف چشم یا مغز، عفونت قارچی یا توده شک داشته باشد. برای نوبت از نوبت ام آر آی استفاده کنید. فرق این دو روش را در مطلب فرق سی تی اسکن و ام آر آی بخوانید.

نمونه‌برداری

به ندرت، متخصص گوش و حلق و بینی نمونه کوچکی از بافت یا کشت از ترشحات می‌گیرد؛ مثلاً وقتی به سینوزیت قارچی یا توده شک دارد.
عکس ساده رادیولوژی معمولاً برای تشخیص سینوزیت کمک زیادی نمی‌کند و سونوگرافی روش استاندارد بررسی سینوزیت نیست.

درمان سینوزیت به علت و مدت آن بستگی دارد. سینوزیت خفیف را معمولاً می‌توانید در خانه کنترل کنید:
استراحت کافی
نوشیدن مایعات به اندازه کافی
شست‌وشوی بینی با سرم نمکی
مسکن برای درد و تب، طبق نظر پزشک یا داروساز
دوری از عوامل آلرژی‌زا و دود سیگار

آیا سینوزیت آنتی‌بیوتیک لازم دارد؟

بیشتر موارد نه. چون بیشتر سینوزیت‌ها ویروسی‌اند، آنتی‌بیوتیک به ندرت لازم است و فقط باید با تشخیص و تجویز پزشک مصرف شود. مصرف بی‌مورد آنتی‌بیوتیک عوارض دارد و باعث مقاومت میکروبی می‌شود. اگر پزشک آنتی‌بیوتیک داد، دوره درمان را کامل کنید.

درمان‌های دیگر طبق نظر پزشک

اسپری‌های بینی ضدالتهاب برای کم کردن تورم سینوس‌ها
داروی ضدحساسیت اگر آلرژی عامل سینوزیت است
درمان سینوزیت قارچی توسط پزشک متخصص
در سینوزیت مزمن، درمان عامل زمینه‌ای؛ و برای بعضی افراد، جراحی آندوسکوپی سینوس
اسپری‌های ضداحتقان بدون نسخه را بیشتر از چند روز مصرف نکنید؛ مصرف طولانی آن‌ها ممکن است گرفتگی بینی را بدتر کند.

اگر سینوزیت شما مرتب برمی‌گردد، فقط درمان هر دوره کافی نیست و باید علت آن پیدا شود:
به پزشک مراجعه کنید: پزشک ممکن است شما را به متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع دهد.
بررسی علت‌های زمینه‌ای: مثل آلرژی بینی، آسم، پولیپ بینی، انحراف تیغه بینی یا ضعف سیستم ایمنی.
آزمایش آلرژی و تصویربرداری: طبق نظر پزشک؛ سی تی اسکن سینوس در سینوزیت عودکننده یا مزمن ممکن است لازم شود.
درمان طولانی‌تر: گاهی اسپری‌های بینی برای مدت طولانی‌تر و طبق دستور پزشک لازم است و برای بعضی افراد جراحی پیشنهاد می‌شود.
پیشگیری: شست‌وشوی بینی با سرم نمکی، کنترل آلرژی و دوری از دود سیگار.

برای کم کردن خطر سینوزیت این نکات را رعایت کنید:
دست‌ها را مرتب بشویید تا کمتر سرماخوردگی و آنفولانزا بگیرید.
شست‌وشوی بینی با سرم نمکی، طبق توصیه پزشک.
عوامل آلرژی‌زای خود مثل گرد و غبار، گرده گیاهان و دود را بشناسید و از آن‌ها دوری کنید و آلرژی را طبق نظر پزشک کنترل کنید.
سیگار نکشید و از دود سیگار دیگران دوری کنید.
وقتی اطرافیان سرماخورده‌اند، از تماس نزدیک دوری کنید.

سینوزیت اغلب خودبه‌خود بهتر می‌شود، اما در موارد نادر، اگر عفونت باکتریایی یا قارچی به اطراف گسترش یابد، ممکن است عوارض جدی ایجاد کند:
گسترش عفونت به اطراف چشم و مشکلات بینایی
گسترش عفونت به مغز و پرده‌های اطراف آن (مننژیت یا آبسه مغزی)
عفونت استخوان‌های اطراف
سینوس اسفنوئید نزدیک عصب بینایی و مغز است و عفونت آن بدون درمان ممکن است خطرناک باشد. اگر سینوزیت مزمن یا عودکننده درمان نشود، علائم ادامه پیدا می‌کند و کیفیت زندگی و خواب را کم می‌کند. به همین دلیل با علائم هشداری که گفتیم، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

سینوزیت التهاب سینوس‌هاست و بیشتر موارد آن ویروسی است و بدون آنتی‌بیوتیک بهتر می‌شود. سینوزیت حاد کمتر از ۴ هفته و سینوزیت مزمن دست‌کم ۱۲ هفته طول می‌کشد. درد سینوزیت معمولاً در پیشانی، اطراف چشم و گونه‌هاست. اگر علائم طول کشید، مرتب برگشت یا علائم هشدار مثل تب بالا، تغییر دید، تورم اطراف چشم، گیجی یا سفتی گردن داشتید، به پزشک مراجعه کنید. سی تی اسکن سینوس فقط در صورت نیاز و به تشخیص پزشک انجام می‌شود.
شاید بخواهید درباره ذات الریه هم بدانید؛ مطلب ذات الریه (پنومونی ریه) چیست؟ را بخوانید.

منابع:
my.clevelandclinic
NHS
MedlinePlus
Johns Hopkins Medicine
AAO-HNS Adult Sinusitis Guideline