دندان عقل چیست و چه زمانی باید کشیده شود؟

دندان عقل آخرین دندان آسیای هر طرف فک بالا و پایین است که دیرتر از بقیه دندان‌ها درمی‌آید. اگر جای کافی نداشته باشد، ممکن است نهفته بماند و درد، عفونت یا آسیب به دندان کناری ایجاد کند.
گاهی دندان عقل مثل بقیه دندان‌ها درمی‌آید و مشکلی ایجاد نمی‌کند. اگر دندان عقل شما مشکل‌ساز شده، کشیدن آن کاری رایج است. اینجا می‌خوانید دندان عقل چیست، چه زمانی باید کشیده شود و بعد از کشیدن چه مراقبت‌هایی لازم است.
برای معاینه، می‌توانید نوبت دندانپزشکی تهران را آنلاین از ایران نوبت بگیرید.

دندان عقل همان دندان آسیای سوم است که در انتهای فک قرار دارد. معمولاً آخرین دندانی است که درمی‌آید؛ بعضی افراد اصلاً دندان عقل ندارند و در بعضی فقط بخشی از آن بیرون می‌آید.
دندان‌های آسیا دندان‌های پهن عقب دهان هستند که غذا را خرد می‌کنند. دندان عقل آخرین آن‌هاست و در گوشه عقب فک بالا و فک پایین، در هر طرف دهان، قرار دارد.
دندان‌های عقل دیرتر از بقیه دندان‌ها رشد می‌کنند؛ اغلب در اواخر نوجوانی یا اوایل جوانی. با این حال، مشکل دندان عقل ممکن است در هر سنی پیش بیاید.
در بعضی افراد، دندان عقل کامل و صاف درمی‌آید و مثل بقیه دندان‌های آسیا کار می‌کند. در بعضی دیگر، دندان عقل هیچ‌وقت از لثه بیرون نمی‌آید. اینکه دندان عقل شما در چه وضعیتی است را دندانپزشک با معاینه و عکس دندان می‌بیند.

دندان عقل نهفته دندانی است که به خاطر کمبود جا نمی‌تواند کامل از لثه بیرون بیاید. ممکن است کج، خوابیده یا داخل استخوان فک گیر کرده باشد و دندانپزشک با عکس، وضعیت آن را می‌بیند.
وقتی پشت آخرین دندان جای کافی نباشد، دندان عقل نمی‌تواند راحت بیرون بیاید. ممکن است کامل زیر لثه یا داخل استخوان فک بماند، یا فقط بخشی از آن بیرون بیاید که به آن نیمه‌نهفته می‌گویند. دندان عقل نهفته ممکن است یکی از این حالت‌ها را داشته باشد:
کج به سمت دندان کناری، یعنی دندان آسیای جلوی آن
کج به سمت عقب دهان
خوابیده، یعنی افقی و موازی با فک
صاف مثل بقیه دندان‌ها، اما گیرافتاده داخل استخوان فک
دندان نهفته همیشه مشکل‌ساز نیست. اما چون دیده نمی‌شود، دندانپزشک برای دیدن آن از عکس رادیولوژی کمک می‌گیرد. یکی از عکس‌های رایج برای این کار، عکس پانورامیک یا OPG است. برای آشنایی با آن، مقاله عکس OPG دندان چیست را بخوانید.
عکس: Coronation Dental Specialty Group، مجوز CC BY-SA 3.0، برش‌خورده، ویکی‌مدیا کامنز

درد پشت آخرین دندان، ورم و حساسیت لثه، بوی بد یا مزه بد دهان و گیر کردن غذا از علائم رایج مشکل دندان عقل است. اگر این علائم را دارید، به دندانپزشک مراجعه کنید.
این مشکل‌ها بیشتر وقتی پیش می‌آیند که دندان عقل نهفته یا نیمه‌نهفته باشد:
عفونت لثه اطراف دندان عقل: وقتی فقط بخشی از دندان بیرون آمده، لثه روی آن ممکن است ملتهب و عفونی شود. به این حالت پری‌کرونیت هم می‌گویند.
پوسیدگی: چون تمیز کردن این ناحیه سخت است، ممکن است دندان عقل یا دندان کناری آن پوسیده شود.
بیماری لثه: غذا و میکروب‌ها راحت‌تر اطراف دندان عقل جمع می‌شوند.
گاهی درد دندان عقل به فک یا ناحیه نزدیک گوش هم می‌رسد. در موارد کمتر، کیسه‌ای پر از مایع به نام کیست دور دندان نهفته تشکیل می‌شود.
این علائم دلیل‌های دیگری هم می‌توانند داشته باشند. پس اگر هر کدام را دارید، بهتر است دندانپزشک شما را معاینه کند تا دلیل آن روشن شود.
طرح: Lesion، مجوز CC0، برچسب‌های فارسی از ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

اگر دندان عقل درد، عفونت، پوسیدگی، بیماری لثه، کیست یا آسیب به دندان کناری ایجاد کند، معمولاً کشیدن آن لازم است. دندان عقل سالم و کامل رویش‌یافته که تمیز می‌شود، شاید نیازی به کشیدن نداشته باشد.
این موارد از دلیل‌های رایج کشیدن دندان عقل هستند:
درد پشت آخرین دندان
عفونت، از جمله عفونت لثه اطراف دندان عقل
بیماری لثه
پوسیدگی دندان عقل یا دندان کناری
کیست دور دندان عقل
آسیب به دندان کناری یا استخوان اطراف آن
مشکل برای درمان ارتودنسی
اگر دندان عقل کامل درآمده، سالم است، درست کار می‌کند و می‌توانید آن را خوب تمیز کنید، شاید نیازی به کشیدن نداشته باشد. در این حالت، معاینه‌های منظم دندانپزشکی را ادامه دهید.
درباره دندان عقل نهفته‌ای که هیچ علامتی ندارد، متخصصان هم‌نظر نیستند. تصمیم با دندانپزشک یا جراح است و به وضعیت دندان شما بستگی دارد.

قبل از کشیدن دندان عقل، دندانپزشک معمولاً عکس رادیولوژی می‌خواهد تا جای دقیق دندان و ریشه‌های آن را ببیند. عکس OPG نمای کلی هر دو فک و همه دندان‌ها را نشان می‌دهد.
اگر دندان عقل به عصب فک نزدیک باشد یا وضعیت پیچیده‌ای داشته باشد، ممکن است دندانپزشک عکس سه‌بعدی بخواهد. برای آشنایی با این عکس، مقاله سی تی اسکن دندان (CBCT) چیست را بخوانید. اینکه کدام عکس لازم است را دندانپزشک می‌گوید.
اگر دندانپزشک برایتان عکس نوشته است، می‌توانید نوبت عکس OPG دندان تهران یا نوبت سی تی اسکن دندان تهران را آنلاین بگیرید.

اول محل کشیدن بی‌حس می‌شود یا طبق نظر جراح آرام‌بخش یا بیهوشی می‌گیرید. در دندان نهفته، لثه باز می‌شود، گاهی کمی از استخوان برداشته می‌شود و دندان بیرون آورده می‌شود؛ در پایان، در صورت نیاز بخیه می‌زنند.
مراحل کار معمولاً این‌طور است:

1. بی‌حسی یا بیهوشی: محل کشیدن بی‌حس می‌شود یا آرام‌بخش یا بیهوشی می‌گیرید.
2. باز کردن لثه: اگر لثه روی دندان را پوشانده باشد، جراح آن را باز می‌کند.
3. برداشتن کمی از استخوان: اگر استخوان جلوی دندان را گرفته باشد، کمی از آن برداشته می‌شود.
4. تکه کردن دندان: گاهی دندان را به چند تکه تقسیم می‌کنند تا راحت‌تر بیرون بیاید.
5. تمیز کردن محل: خرده‌های دندان یا استخوان از محل پاک می‌شود.
6. بخیه: در صورت نیاز، محل بخیه زده می‌شود تا بهتر جوش بخورد.
7. گاز استریل: گازی روی محل گذاشته می‌شود تا خونریزی کم شود و لخته خون شکل بگیرد.

برای بی‌حسی چند راه وجود دارد: بی‌حسی موضعی که بیدار هستید، آرام‌بخش که خواب‌آلود می‌شوید، و بیهوشی عمومی که به خواب می‌روید. جراح یکی را برایتان انتخاب می‌کند. معمولاً همان روز به خانه می‌روید. زمان انجام را مرکز می‌گوید.

با بی‌حسی، هنگام کشیدن دندان عقل درد حس نمی‌کنید و فقط فشار و حرکت را حس می‌کنید. بعد از آن، کمی درد، ورم و خشکی فک طبیعی است و کم‌کم بهتر می‌شود.
اگر آرام‌بخش یا بیهوشی عمومی بگیرید، معمولاً درد را حس نمی‌کنید و چیز زیادی از کار به یادتان نمی‌ماند.
بعد از کشیدن، در چند روز اول ممکن است درد، ورم، کبودی گونه و خشکی فک داشته باشید و دهانتان کمتر باز شود. این حالت‌ها معمولاً کم‌کم بهتر می‌شوند. برای درد، مسکن طبق نظر پزشک مصرف کنید و خودسرانه دارو نخورید.

بعد از کشیدن دندان عقل، کمپرس سرد بگذارید، غذای نرم بخورید، با نی ننوشید، سیگار و قلیان نکشید و دهان را طبق دستور دندانپزشک آرام شست‌وشو دهید. اگر خونریزی یا درد شدید داشتید، با دندانپزشک تماس بگیرید.
لخته خونی که روی محل کشیدن تشکیل می‌شود به ترمیم زخم کمک می‌کند؛ بیشتر این توصیه‌ها برای حفظ همین لخته است:
گاز: گازی را که روی محل گذاشته‌اند طبق دستور دندانپزشک گاز بگیرید. اگر دوباره خونریزی کرد، یک گاز تمیز روی محل بگذارید و آرام فشار دهید.
کمپرس سرد: کمپرس سرد یا کیسه یخ را طبق دستور دندانپزشک روی گونه بگذارید تا ورم کمتر شود.
غذا: اول غذای نرم یا مایع بخورید. از غذای سفت، ترد، چسبنده، داغ یا تند پرهیز کنید.
نی و تف کردن: با نی ننوشید و محکم تف نکنید؛ هر دو ممکن است لخته را از جای خود خارج کنند.
سیگار و نوشیدنی: سیگار و قلیان نکشید، الکل و نوشیدنی خیلی داغ ننوشید و آب کافی بنوشید.
مسواک و شست‌وشو: وقتی دندانپزشک گفت، مسواک زدن را شروع کنید و نزدیک زخم آرام باشید. دهان را طبق دستور او با آب نمک ولرم یا دهان‌شویه به‌آرامی بشویید.
استراحت: روز اول استراحت کنید و از فعالیت سنگین دوری کنید.

چه زمانی باید با دندانپزشک یا جراح تماس بگیرید؟

اگر هر کدام از این علائم را داشتید، با دندانپزشک یا جراح خود تماس بگیرید:
خونریزی که بند نمی‌آید
درد شدیدی که با مسکن بهتر نمی‌شود
ورمی که به‌جای بهتر شدن، بدتر می‌شود
تب یا احساس ناخوشی
مزه بد در دهان یا چرک از محل کشیدن
بی‌حسی که از بین نمی‌رود
اگر در قورت دادن یا نفس کشیدن مشکل دارید، فوراً کمک بگیرید.

کشیدن دندان عقل کاری رایج است، اما مثل هر جراحی ممکن است عارضه داشته باشد. دندانپزشک یا جراح پیش از کار آن‌ها را برایتان توضیح می‌دهد:
خشکی حفره (دری ساکت): لخته خون روی محل کشیدن درست تشکیل نمی‌شود یا زود کنده می‌شود و محل دردناک می‌شود.
عفونت: محل کشیدن ممکن است عفونت کند و درمان لازم داشته باشد.
آسیب به عصب: به‌ندرت، عصب‌های نزدیک دندان آسیب می‌بینند و زبان، لب یا چانه بی‌حس می‌شود یا گزگز می‌کند.
آسیب به اطراف: به‌ندرت، دندان‌های کناری یا استخوان فک آسیب می‌بینند.
در بیشتر افراد، کشیدن دندان عقل مشکل ماندگاری به جا نمی‌گذارد. اگر علائم بخش قبل را دیدید، معطل نکنید و تماس بگیرید.

هزینه کشیدن دندان عقل برای همه یکسان نیست. این عوامل روی آن اثر دارند:
کشیدن ساده یا جراحی دندان نهفته
نوع بی‌حسی، آرام‌بخش یا بیهوشی
نیاز به عکس OPG یا CBCT
مرکزی که انتخاب می‌کنید
هزینه را از مرکز بپرسید.

برای شروع، دندانپزشک دندان عقل شما را معاینه می‌کند و می‌گوید کشیدن آن لازم است یا نه. اگر جراحی پیچیده‌تری لازم باشد، ممکن است شما را به جراح دهان و فک معرفی کند. در ایران نوبت می‌توانید شهرتان را انتخاب کنید:
نوبت دندانپزشکی تهران
نوبت دندانپزشکی مشهد
نوبت دندانپزشکی اصفهان
نوبت دندانپزشکی شیراز
نوبت دندانپزشکی کرج
نوبت دندانپزشکی تبریز
اگر دندانپزشک عکس دندان خواسته، نوبت عکس OPG دندان تهران و نوبت سی تی اسکن دندان تهران را هم آنلاین بگیرید.