عفونت استخوان (استئومیلیت) چیست؟ علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری

استئومیلیت یعنی عفونت استخوان. این عفونت بیشتر وقت‌ها کار باکتری‌هاست و شایع‌ترین آن‌ها باکتری استافیلوکوک است. گاهی هم قارچ‌ها باعث آن می‌شوند.
میکروب از چند راه به استخوان می‌رسد: از طریق خون از عفونتی در جای دیگر بدن، از یک زخم یا عفونت نزدیک استخوان، یا مستقیم از راه شکستگی باز یا جراحی.
عفونت استخوان ممکن است در هر استخوانی ایجاد شود. در کودکان بیشتر استخوان‌های بلند دست و پا درگیر می‌شوند و در بزرگسالان بیشتر مهره‌های ستون فقرات، لگن و پاها؛ مثلاً در زخم پای دیابتی.
عفونت استخوان خودبه‌خود خوب نمی‌شود و درمان به موقع اهمیت زیادی دارد. برای تشخیص، پزشک ممکن است تصویربرداری مثل ام آر آی بخواهد. فهرست مراکز در صفحه نوبت ام آر آی آمده است.

بله. اگر عفونت استخوان زود تشخیص داده و درمان شود، بیشتر افراد کاملاً خوب می‌شوند و عارضه طولانی‌مدتی برایشان نمی‌ماند.
درمان اصلی، داروی ضدمیکروبی است: آنتی‌بیوتیک برای عفونت باکتریایی و داروی ضدقارچ برای عفونت قارچی. این درمان معمولاً چند هفته طول می‌کشد و نوع و مدت دارو را پزشک بر اساس نوع میکروب، محل عفونت و شرایط شما تعیین می‌کند. گاهی درمان با داروی تزریقی در بیمارستان شروع می‌شود و بعد با قرص ادامه پیدا می‌کند.
اگر عفونت دیر درمان شود یا مزمن شود، ممکن است بخشی از استخوان آسیب ببیند. در این حالت گاهی جراحی برای تخلیه چرک یا برداشتن استخوان آسیب‌دیده لازم است و درمان طولانی‌تر می‌شود.
دو نکته مهم:
دارو را کامل و طبق دستور مصرف کنید، حتی اگر زودتر حالتان بهتر شد.
اگر دیابت دارید، کنترل قند خون کمک زیادی به بهبود می‌کند. ترک سیگار هم روند بهبود را بهتر می‌کند.

این عارضه به دلایل مختلفی می‌تواند رخ دهد که مهمترین آنها شامل موارد زیر است:

عفونت‌های باکتریایی

استافیلوکوک اورئوس: این باکتری یکی از شایع‌ترین علل استئومیلیت است و می‌تواند از طریق جریان خون به استخوان‌ها منتقل شود.
دیگر باکتری‌ها: باکتری‌های دیگر مانند استرپتوکوک‌ها، سودوموناس و سالمونلا نیز می‌توانند عفونت استخوانی ایجاد کنند.

عفونت‌های قارچی

کمتر شایع است و بیشتر در افرادی دیده می‌شود که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.

جراحی‌ها و زخم‌ها

جراحی‌های استخوانی: مخصوصاً در مواردی که جراحی‌ها با آلودگی همراه باشند یا به درستی بهبود نیابند.
زخم‌های باز: زخم‌های عمیق یا زخم‌های باز که با خاک یا مواد آلوده تماس پیدا می‌کنند، می‌توانند باعث ورود باکتری‌ها به استخوان‌ها شوند.

ضربه و شکستگی‌های استخوان

شکستگی‌های باز: شکستگی‌هایی که استخوان از پوست بیرون می‌آید و مستقیماً در معرض محیط قرار می‌گیرد، بیشتر در معرض عفونت هستند.
ضربه‌های شدید: ضربه‌هایی که به بافت‌های نرم اطراف استخوان آسیب می‌زنند و امکان ورود عفونت را فراهم می‌کنند.

بیماری‌های مزمن و شرایط خاص

دیابت: افراد دیابتی بیشتر در معرض خطر استئومیلیت هستند، به ویژه اگر زخم‌های دیابتی در پا داشته باشند.
ضعف سیستم ایمنی: افرادی که به دلیل بیماری‌هایی مانند HIV یا استفاده از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی (مانند داروهای شیمی‌درمانی) سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیشتر در معرض این عفونت قرار دارند.
اختلالات عروقی: مشکلات گردش خون که می‌توانند منجر به کاهش خون‌رسانی به استخوان‌ها و افزایش خطر عفونت شوند.

انتقال عفونت از سایر نواحی بدن

عفونت‌های دندانی: عفونت‌هایی که از دندان به استخوان‌های فک منتشر می‌شوند.
عفونت‌های پوستی و نرم‌بافتی: عفونت‌های پوستی شدید که می‌توانند به عمق استخوان‌ها نفوذ کنند.
توجه به علائم و درمان سریع و مناسب استئومیلیت برای جلوگیری از پیشرفت عفونت و بروز مشکلات جدی‌تر ضروری است.

علائم عفونت استخوان بسته به محل عفونت، سن شما و نوع آن (حاد یا مزمن) فرق می‌کند. علائم رایج این‌هاست:
درد استخوان که معمولاً شدید است و با گذشت زمان بیشتر می‌شود
تورم، گرمی و قرمزی روی محل عفونت
تب و لرز
احساس خستگی، بی‌حالی یا ناخوشی
خروج چرک یا ترشح از زخمی نزدیک استخوان
در عفونت مهره‌ها: کمردرد یا درد پشت
در کودکان ممکن است تنها نشانه، لنگیدن یا استفاده نکردن از دست یا پا باشد؛ گاهی هم تب ندارند. در سالمندان، نوزادان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، علائم ممکن است خفیف باشد یا اصلاً دیده نشود.

علائم هشدار؛ چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر درد استخوانی دارید که بهتر نمی‌شود یا بدتر می‌شود، به‌خصوص اگر همراه با تب باشد، یا کودکتان ناگهان از دست یا پایش استفاده نمی‌کند، همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
اگر دیابت دارید و زخم یا قرمزی و تورم تازه‌ای روی پایتان دیده‌اید، یا بعد از جراحی یا شکستگی، محل زخم دردناک، داغ و متورم شده است، معطل نکنید.

استئومیلیت حاد: عفونتی است که تازه شروع شده و علائمش نسبتاً سریع ظاهر می‌شود. این نوع شایع‌تر است و اگر زود درمان شود، معمولاً کامل خوب می‌شود.
استئومیلیت مزمن: وقتی عفونت با درمان از بین نرود یا بعد از مدتی، حتی ماه‌ها یا سال‌ها بعد، دوباره برگردد، به آن مزمن می‌گویند. در این نوع ممکن است بخشی از استخوان از بین برود و زخم یا ترشح طولانی بماند.
درمان نوع مزمن سخت‌تر است و معمولاً علاوه بر دارو، جراحی برای برداشتن بافت استخوانی مرده هم لازم می‌شود.
بهترین راه برای اینکه عفونت مزمن نشود، مراجعه زود به پزشک و کامل کردن دوره درمان است.

عفونت استخوان پا

استخوان‌های پا و ساق از محل‌های شایع عفونت استخوان هستند. در کودکان بیشتر استخوان‌های بلند ساق و ران درگیر می‌شوند و در بزرگسالان، به‌خصوص افراد دیابتی که زخم پا دارند، استخوان‌های پا. اگر دیابت دارید، هر روز پاهایتان را نگاه کنید و هر زخم، تورم یا تغییر رنگی را زود به پزشک نشان دهید.

عفونت استخوان لگن

در بزرگسالان، لگن هم ممکن است درگیر شود. درد ناحیه لگن، سخت شدن راه رفتن یا لنگیدن و گاهی تب از علائم آن است. درد لگن دلیل‌های زیادی دارد؛ مثلاً در سالمندان بعد از زمین خوردن، شکستگی لگن محتمل‌تر است. درباره آن در مطلب با شکستگی لگن بیشتر آشنا شوید بخوانید.

عفونت استخوان فک

عفونت استخوان فک بیشتر در فک پایین دیده می‌شود و ممکن است بعد از عفونت دندان یا کشیدن دندان پیش بیاید. تب، درد، تورم و حساس بودن فک به لمس از علائم آن است. در این حالت زود به دندانپزشک یا جراح فک و صورت مراجعه کنید. عکس رادیولوژی فک به بررسی کمک می‌کند؛ برای آشنایی با عکس پانورامیک، مطلب عکس OPG دندان چیست؟ را ببینید.

عفونت استخوان مهره (ستون فقرات)

عفونت مهره‌ها بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود و معمولاً با کمردرد یا درد پشت همراه است. اگر همراه با کمردرد، ضعف یا بی‌حسی در پاها پیدا شد، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

پزشک اول درباره علائم، زخم‌ها، جراحی‌ها و بیماری‌هایی مثل دیابت می‌پرسد و محل درد را معاینه می‌کند. بعد ممکن است این بررسی‌ها را بخواهد:

آزمایش خون

آزمایش‌هایی مثل شمارش گلبول‌های سفید (WBC)، CRP و ESR نشانه‌های عفونت و التهاب را نشان می‌دهند، اما آزمایش خون به‌تنهایی نمی‌تواند عفونت استخوان را ثابت کند. کشت خون هم گاهی میکروب را پیدا می‌کند.

عکس رادیولوژی ساده (X-ray)

معمولاً اولین تصویربرداری است، اما در روزها و حتی هفته‌های اول ممکن است عادی باشد، چون آسیب استخوان دیرتر در عکس دیده می‌شود. پس عکس سالم همیشه به این معنا نیست که عفونتی وجود ندارد. فهرست مراکز در صفحه نوبت رادیولوژی آمده است.

ام آر آی (MRI)

استخوان و بافت‌های نرم اطراف آن را با جزئیات زیاد نشان می‌دهد. برای آشنایی با گزارش آن، مطلب چگونه جواب ام آر آی را بخوانیم؟ را بخوانید.

سی تی اسکن (CT)

تصویر دقیقی از استخوان می‌دهد و معمولاً وقتی انجام می‌شود که فرد نتواند ام آر آی بدهد. اگر برایتان سؤال است این دو چه فرقی دارند، مطلب فرق سی تی اسکن و ام آر آی را ببینید.

اسکن استخوان

با مقدار کمی ماده رادیواکتیو، نواحی فعال و ملتهب استخوان را نشان می‌دهد.

سونوگرافی

گاهی، به‌خصوص در کودکان، برای دیدن تجمع مایع یا چرک کنار استخوان کمک می‌کند.

نمونه‌برداری (بیوپسی) استخوان

با برداشتن تکه کوچکی از استخوان، نوع میکروب مشخص می‌شود و پزشک بهتر می‌تواند داروی مناسب را انتخاب کند.
اینکه کدام تصویربرداری برای شما لازم است و به چه ترتیبی انجام شود را پزشک تعیین می‌کند.

هدف درمان، از بین بردن عفونت، حفظ استخوان و جلوگیری از برگشت آن است. درمان معمولاً ترکیبی از این روش‌هاست:

داروی ضدمیکروبی

شروع درمان: در بسیاری از موارد درمان با آنتی‌بیوتیک تزریقی (وریدی) شروع می‌شود. اگر عفونت قارچی باشد، داروی ضدقارچ لازم است.
ادامه درمان: بعد از دوره تزریقی، ممکن است درمان با قرص ادامه پیدا کند. کل درمان معمولاً چند هفته طول می‌کشد و مدت دقیق آن را پزشک تعیین می‌کند.

جراحی

تخلیه آبسه: اگر چرک یا مایع جمع شده باشد، ممکن است با جراحی تخلیه شود.
برداشتن بافت مرده: بخش‌هایی از استخوان که از بین رفته یا عفونی مانده‌اند، برداشته می‌شوند تا بهبود ممکن شود.
تثبیت استخوان: اگر استخوان ضعیف شده یا شکسته باشد، ممکن است با پیچ، پین یا پلاک ثابت شود.

مراقبت‌های حمایتی

استراحت و بالا نگه داشتن عضو: به کم شدن درد و تورم کمک می‌کند.
مسکن: پزشک برای کم کردن درد، مسکن مناسب تجویز می‌کند.
کنترل بیماری‌های زمینه‌ای: کنترل قند خون در دیابت و ترک سیگار به بهبود کمک می‌کند. تغذیه کافی هم مهم است؛ قبل از مصرف هر مکمل با پزشک مشورت کنید.

فیزیوتراپی و توانبخشی

بعد از کنترل عفونت، فیزیوتراپی به برگشت حرکت و قدرت عضلات کمک می‌کند.

پیگیری بعد از درمان

مراجعه منظم به پزشک کمک می‌کند اگر عفونت برگشت، زود پیدا شود. اگر دوباره درد، تب، تورم یا ترشح پیدا شد، به پزشک خبر دهید.

عفونت استخوان یا استئومیلیت بیماری جدی است، اما خبر خوب این است که اگر زود تشخیص داده و درمان شود، بیشتر افراد کاملاً خوب می‌شوند.
درد استخوانی که بدتر می‌شود، تب، تورم و قرمزی، یا لنگیدن کودک را جدی بگیرید. عکس ساده در روزهای اول ممکن است عادی باشد و پزشک برای تشخیص گاهی ام آر آی، سی تی اسکن یا نمونه‌برداری می‌خواهد.
درمان معمولاً چند هفته دارو و گاهی جراحی است. دارو را کامل مصرف کنید و برای پیگیری به پزشک مراجعه کنید.

منابع:
NHS
my.clevelandclinic
mayoclinic
Merck Manual
hopkinsmedicine