کراس لینکینگ قرنیه (CXL) چیست و چگونه به قوز قرنیه کمک می‌کند؟

کراس لینکینگ قرنیه (CXL) روشی است که با قطره ریبوفلاوین و نور فرابنفش، رشته‌های کلاژن قرنیه را محکم‌تر می‌کند. هدف آن کند کردن یا متوقف کردن پیشرفت قوز قرنیه است، نه اصلاح نمره چشم.
اگر چشم‌پزشک به شما گفته قوز قرنیه‌تان در حال پیشرفت است و اسم کراس لینکینگ را شنیده‌اید، در این مقاله به زبان ساده می‌خوانید این روش چطور کار می‌کند، برای چه کسانی است، چطور انجام می‌شود و بعد از آن چه مراقبت‌هایی لازم است.
برای شروع، معاینه چشم و بررسی قرنیه لازم است. می‌توانید از ایران نوبت نوبت چشم پزشکی تهران بگیرید.

کراس لینکینگ قرنیه یا «کراس لینکینگ کلاژن قرنیه» یک عمل سرپایی چشم است که بافت قرنیه را تقویت می‌کند. برای اینکه بفهمید چرا این کار مهم است، اول باید کمی با قرنیه آشنا شوید.

قرنیه و کلاژن به زبان ساده

قرنیه پنجره شفاف و گنبدی‌شکل جلوی چشم است و نور از آن وارد چشم می‌شود. استحکام و شکل قرنیه به رشته‌هایی به نام کلاژن بستگی دارد؛ این رشته‌ها مثل تار و پود یک پارچه، قرنیه را سر جایش نگه می‌دارند.
در قوز قرنیه (کراتوکونوس)، قرنیه کم‌کم نازک و ضعیف می‌شود و به جای شکل گرد، به سمت جلو برآمده و مخروطی می‌شود. درباره خود این بیماری، مقاله قوز قرنیه و لیزیک را بخوانید.

هدف کراس لینکینگ

هدف کراس لینکینگ این است که قرنیه محکم‌تر شود تا پیشرفت قوز قرنیه کند شود یا متوقف شود. این روش قرنیه برآمده را به حالت عادی برنمی‌گرداند و یک لیزر اصلاح دید هم نیست؛ پس معمولاً بعد از آن هنوز به عینک یا لنز نیاز دارید.
کراس لینکینگ برای ضعیف شدن و برآمدگی قرنیه بعد از جراحی لیزری اصلاح دید (اکتازی) هم به کار می‌رود؛ طبق نظر پزشک.

در کراس لینکینگ، قطره ریبوفلاوین (ویتامین B2) وارد قرنیه می‌شود و بعد نور فرابنفش کنترل‌شده به آن تابانده می‌شود. این ترکیب پیوندهای تازه‌ای بین رشته‌های کلاژن می‌سازد و قرنیه سفت‌تر و پایدارتر می‌شود.
این کار دو جزء اصلی دارد:
قطره ریبوفلاوین: ریبوفلاوین همان ویتامین B2 است. این قطره روی قرنیه ریخته می‌شود تا به داخل بافت آن نفوذ کند.
نور فرابنفش نوع A (UVA): بعد، یک دستگاه مخصوص نور فرابنفش کنترل‌شده‌ای را روی قرنیه می‌تاباند.
نور، ریبوفلاوینِ داخل قرنیه را فعال می‌کند و این واکنش باعث می‌شود بین رشته‌های کلاژن پیوندهای تازه‌ای (کراس لینک) ساخته شود. می‌توانید آن را مثل چند گره یا بخیه اضافه در یک تور تصور کنید؛ تور محکم‌تر می‌شود و کمتر کش می‌آید. به همین شکل، قرنیه سفت‌تر می‌شود و کمتر برآمده می‌شود.
ریبوفلاوین علاوه بر این، به جذب نور کمک می‌کند تا بخش‌های عمقی‌تر چشم کمتر در معرض آن قرار بگیرند.
میزان و مدت تابش را پزشک طبق پروتکل مرکز تعیین می‌کند.

کراس لینکینگ معمولاً برای کسانی است که قوز قرنیه آن‌ها در حال پیشرفت است یا بعد از جراحی لیزری قرنیه‌شان ضعیف شده است. مناسب بودن آن را چشم‌پزشک بعد از تست‌های قرنیه تعیین می‌کند.
کراس لینکینگ معمولاً برای این افراد بررسی می‌شود:
کسانی که قوز قرنیه آن‌ها در حال پیشرفت است.
کسانی که بعد از جراحی لیزری اصلاح دید، قرنیه‌شان ضعیف و برآمده شده است (اکتازی).
قرنیه باید به اندازه کافی ضخیم و شفاف باشد. این را چشم‌پزشک با تست‌های قرنیه بررسی می‌کند.
در بعضی شرایط ممکن است پزشک کراس لینکینگ را انجام ندهد یا آن را به زمان دیگری موکول کند؛ تصمیم با پزشک است:
بارداری یا شیردهی: حتماً به پزشک بگویید؛ معمولاً تصمیم درباره زمان عمل با پزشک است.
سابقه عفونت شدید چشم یا هرپس چشمی: ممکن است پزشک احتیاط بیشتری کند.
اسکار یا کدورت شدید قرنیه: ممکن است این روش مناسب نباشد.
قرنیه خیلی نازک: ممکن است پزشک روش را تغییر دهد یا گزینه دیگری را پیشنهاد کند.
بیماری‌های خودایمنی یا مشکلات سطح چشم: این‌ها را هم به پزشک بگویید.
کودکان و نوجوانان: قوز قرنیه ممکن است در سنین پایین پیشرفت کند؛ زمان مناسب کراس لینکینگ را چشم‌پزشک تعیین می‌کند.
تصویر: معاینه چشم با دستگاه اسلیت لمپ — BNSB، مجوز CC BY-SA 4.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

کراس لینکینگ را به چند روش می‌توان انجام داد. فرق اصلی آن‌ها در این است که با لایه سطحی قرنیه (اپیتلیوم) چه کاری انجام می‌شود:
اپی‌آف (Epi-off): لایه سطحی قرنیه برداشته می‌شود تا ریبوفلاوین بهتر به عمق قرنیه برسد. این روش، روش استاندارد کراس لینکینگ است.
اپی‌آن (Epi-on یا ترانس‌اپیتلیال): لایه سطحی قرنیه سر جایش می‌ماند. ممکن است دوره بهبود راحت‌تری داشته باشد، اما انتخاب آن به شرایط چشم شما بستگی دارد.
کدام بهتر است؟ انتخاب روش با چشم‌پزشک است. او با توجه به قرنیه و وضعیت قوز شما، روش مناسب را پیشنهاد می‌کند.
پروتکل‌های مختلفی هم برای کراس لینکینگ وجود دارد؛ اینکه مرکز برای شما از کدام استفاده می‌کند را از پزشک بپرسید.

ابتدا چشم با قطره بی‌حس می‌شود. در روش رایج، لایه سطحی قرنیه برداشته می‌شود، قطره ریبوفلاوین ریخته می‌شود و نور فرابنفش تابانده می‌شود. در پایان معمولاً لنز محافظ روی چشم گذاشته می‌شود.
مراحل به ترتیب:

1. قبل از عمل: معاینه چشم و تست‌های قرنیه انجام می‌شود. اگر لنز تماسی می‌گذارید، پزشک درباره کنار گذاشتن لنز قبل از عمل به شما توضیح می‌دهد؛ زمان آن را پزشک یا مرکز تعیین می‌کند.


2. روز عمل: کراس لینکینگ معمولاً سرپایی است و شما بیدار هستید. چشم با قطره بی‌حس می‌شود.


3. برداشتن لایه سطحی: در روش اپی‌آف، پزشک لایه سطحی قرنیه را برمی‌دارد.


4. قطره ریبوفلاوین: قطره ریبوفلاوین برای مدتی که پزشک تعیین می‌کند روی قرنیه ریخته می‌شود.


5. تابش نور UVA: نور فرابنفش به قرنیه تابانده می‌شود. باید آرام دراز بکشید؛ تیم درمان شما را راهنمایی می‌کند.


6. پایان عمل: قطره آنتی‌بیوتیک در چشم ریخته می‌شود و معمولاً یک لنز محافظ (لنز پانسمانی) روی چشم گذاشته می‌شود.


7. رفتن به خانه: بعد از عمل خودتان رانندگی نکنید؛ یک همراه ببرید تا شما را به خانه برساند.

کل فرایند چقدر طول می‌کشد؟ به روش انجام بستگی دارد؛ مرکز درمانی زمان دقیق را به شما می‌گوید.

مراقبت درست بعد از کراس لینکینگ به بهبود قرنیه کمک می‌کند. این نکات را رعایت کنید:
قطره‌ها: قطره‌ها و داروهای تجویزشده را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.
چشم را نمالید: به چشم دست نزنید و آن را نمالید.
لنز محافظ: لنز محافظ را خودتان برندارید؛ پزشک آن را برمی‌دارد. اگر لنز افتاد، با مرکز تماس بگیرید.
نور: ممکن است به نور حساس باشید؛ برای راحتی چشم، طبق توصیه پزشک عمل کنید.
آب، صابون و آرایش: آب، صابون و آرایش چشم را طبق دستور پزشک از چشمتان دور نگه دارید. از جاهای پر از دود و گردوغبار و ورزش سنگین هم تا وقتی پزشک بگوید دوری کنید.
لنز تماسی: تا وقتی پزشک اجازه نداده، دوباره لنز تماسی نگذارید.
جلسه‌های کنترل: به همه جلسه‌های کنترل بروید. در این جلسه‌ها تست‌های قرنیه تکرار می‌شود تا معلوم شود پیشرفت قوز متوقف شده است یا نه.
دید شما در ابتدا تار است و کم‌کم بهتر می‌شود. زمان برگشت به کار و رانندگی را پزشک می‌گوید.
تصویر: ریختن قطره در چشم بیمار — ارتش آمریکا (U.S. Army، Cpl. Nathanuel Mansfield)، مجوز مالکیت عمومی، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز

کراس لینکینگ روشی شناخته‌شده است، اما مثل هر عمل دیگری ممکن است عوارضی داشته باشد. بهتر است آن‌ها را بدانید:
عوارض شایع: درد یا سوزش، احساس جسم خارجی در چشم، خشکی چشم، حساسیت به نور و تاری دید در روزهای اول. این‌ها معمولاً موقتی هستند؛ پزشک برای کم کردن ناراحتی راهنمایی‌تان می‌کند.
عوارض احتمالی: کدورت قرنیه (هیز) و دیر بهبود یافتن لایه سطحی قرنیه.
عوارض نادر: عفونت و اسکار (جای زخم) قرنیه.
چه زمانی فوراً تماس بگیرید؟ اگر درد چشم شدید شد یا با قطره‌ها کم نشد، یا دیدتان ناگهان تغییر کرد یا کم شد، فوراً با مرکز یا پزشک تماس بگیرید.
محدودیت‌ها: کراس لینکینگ ممکن است در همه افراد جلوی پیشرفت قوز را نگیرد؛ در این صورت ممکن است پزشک آن را تکرار کند یا درمان دیگری را بررسی کند. این روش هم قرار نیست دید را بهتر کند؛ هدف اصلی آن حفظ قرنیه است.

چون کراس لینکینگ برای اصلاح نمره نیست، بعد از آن هم برای دید واضح‌تر معمولاً به وسیله کمکی نیاز دارید. نمره عینک یا لنز ممکن است تا مدتی بعد از عمل تغییر کند؛ پزشک زمان مناسب برای تعیین نمره جدید را می‌گوید.
عینک: در بعضی افراد، عینک کافی است.
لنزهای مخصوص: لنزهای سخت (RGP) یا اسکلرال می‌توانند سطح نامنظم قرنیه را جبران کنند؛ طبق نظر پزشک.
جراحی لیزری: جراحی لیزری بعد از کراس لینکینگ فقط برای موارد انتخاب‌شده و فقط با تصمیم پزشک بررسی می‌شود. برای آشنایی با این روش‌ها، مقاله تفاوت لیزیک، لازک، PRK، فمتو و اسمایل را بخوانید.
موارد پیشرفته‌تر: در موارد پیشرفته‌تر ممکن است حلقه داخل قرنیه یا پیوند قرنیه بررسی شود.

هزینه کراس لینکینگ در همه مراکز یکسان نیست و به چند عامل بستگی دارد:
روش انجام (مثلاً اپی‌آف یا اپی‌آن).
اینکه یک چشم درمان شود یا هر دو چشم.
تست‌های قرنیه قبل از عمل و جلسه‌های کنترل بعد از آن.
مرکز درمانی و شهری که در آن عمل می‌کنید.
برای اطلاع از هزینه دقیق، از خود مرکز بپرسید و سؤال کنید چه خدماتی در آن هزینه حساب شده است.

قدم اول برای کراس لینکینگ، معاینه چشم و تست‌های قرنیه است. می‌توانید مراکز چشم‌پزشکی را در ایران نوبت ببینید و نوبت چشم پزشکی آنلاین بگیرید؛ مثلاً نوبت چشم پزشکی تهران.
اگر در شهر دیگری زندگی می‌کنید، این صفحه‌ها را ببینید: نوبت چشم پزشکی مشهد، نوبت چشم پزشکی تبریز، نوبت چشم پزشکی شیراز، نوبت چشم پزشکی اصفهان و نوبت چشم پزشکی اهواز.
نتیجه تست‌های قبلی قرنیه، سابقه عینک و لنز و فهرست داروهایتان را همراه ببرید.

عکس کاور: معاینه چشم با اسلیت لمپ — JeevaMuthuramalingam، مجوز CC BY-SA 4.0، برش‌خورده در قالب ایران نوبت، ویکی‌مدیا کامنز