جراحی پلاستیک چیست و چه کسانی آن را انجام می‌دهند؟ انواع و رشته آن

جراحی پلاستیک شاخه‌ای از جراحی است که پوست، بافت نرم، غضروف و گاهی استخوان را ترمیم، بازسازی یا تغییر شکل می‌دهد. هدفش فقط زیباتر کردن چهره نیست. بخش مهمی از این رشته ظاهر و کارکرد را بعد از سوختگی، ضربه، سرطان، عفونت یا نقص مادرزادی برمی‌گرداند. کارکرد یعنی همان کاری که بافت باید انجام بدهد؛ مثلاً پوشش پوست یا تنفس از راه بینی. در فارسی خیلی وقت‌ها «جراحی پلاستیک» و «جراحی زیبایی» را یکی می‌گیرند. زیبایی فقط یکی از دو شاخه اصلی این تخصص است.

کلمه پلاستیک اینجا به معنی ماده مصنوعی نیست. از ریشه یونانی plastikos می‌آید؛ یعنی قالب‌دادن و شکل‌دادن. جراح پلاستیک بافت را جابه‌جا، ترمیم یا بازآرایی می‌کند. هدف شکل بهتر، تقارن بهتر یا کارکرد بهتر است. می‌توانید برای نوبت جراحی پلاستیک و زیبایی در سایت ایران نوبت درخواست ثبت کنید. قبل از مراجعه منتظر تأیید کارشناسان بمانید.

این مطلب جای معاینه حضوری را نمی‌گیرد. روش مناسب بعد از معاینه، شرح حال و انتظار واقع‌بینانه انتخاب می‌شود. عکس قبل و بعد اینترنتی جای این تصمیم را نمی‌گیرد. اگر سؤال‌تان مشخصاً درباره پوست بینی بعد از عمل است، مطلب آیا ضخامت پوست بینی روی نتیجه عمل تاثیر دارد؟ را جداگانه بخوانید.

جراحی پلاستیک نام رشته است. پزشکی که دوره کامل این فوق‌تخصص را گذرانده، هم ترمیم و هم زیبایی را در آموزش رسمی دیده است. این دو شاخه زیرمجموعه یک تخصص‌اند. مرزشان همیشه خط‌کشی‌شده نیست.

جراحی ترمیمی (بازسازی):
این شاخه وقتی مطرح می‌شود که بافت از بین رفته، جابه‌جا شده یا از ابتدا ناقص شکل گرفته باشد. هدف اول بازگرداندن پوشش پوست، حرکت، تنفس یا تقارن قابل قبول است. مثال‌های رایج این‌هاست: ترمیم سوختگی و جای زخم جمع‌شده، بازسازی پستان بعد از جراحی سرطان، شکاف لب و کام، آسیب صورت یا دست بعد از تصادف، برداشتن تومور پوست و بستن محل.

جراحی زیبایی (اختیاری):
اینجا معمولاً بیماری تهدیدکننده حیات در میان نیست. فرد می‌خواهد شکل بینی، پلک، سینه، شکم یا خط فک با بقیه چهره و بدنش هماهنگ‌تر شود. ضرورت پزشکی به معنی درمان بیماری معمولاً مطرح نیست. تصمیم با شرح حال، معاینه و انتظار واقع‌بینانه است.

عمل دو منظوره:
گاهی یک جراحی هر دو نقش را دارد. بازسازی سینه بعد از سرطان هم کارکرد دارد و هم ظاهر. رینوپلاستی، یعنی عمل بینی، ممکن است همزمان تیغه منحرف و فرم بیرونی را هدف بگیرد. تیغه همان دیواره وسط بینی است. جراحی پلک هم پف را کم می‌کند. اگر افتادگی میدان دید را بسته باشد، دید محیطی را هم بازتر می‌کند. مطلب آیا عمل بلفاروپلاستی روی بینایی تأثیر دارد؟ همین مرز را شرح می‌دهد.

«جراح زیبایی» در بسیاری از کشورها عنوان قانونی جداگانه‌ای نیست. کسی می‌تواند خود را جراح زیبایی بنامد، بدون آن‌که دوره فوق‌تخصص جراحی پلاستیک را تمام کرده باشد. در ایران انجمن جراحان پلاستیک و زیبایی ایران به دخالت افراد غیرمتخصص اشاره کرده است. معیار عنوان تبلیغاتی نیست. معیار مدرک و نظام پزشکی است.

در ایران مسیر رسمی این است. اول پزشکی عمومی. بعد تخصص جراحی عمومی. بعد دوره کامل فوق‌تخصص جراحی پلاستیک، ترمیمی و سوختگی و دانشنامه مربوط. سازمان نظام پزشکی همین عنوان را برای جست‌وجوی اعضا به کار می‌برد. پس به زبان ساده، جراح پلاستیک پزشکی است که بعد از پزشکی عمومی، دوره تخصص جراحی عمومی و بعد دوره فوق‌تخصص جراحی پلاستیک را تمام کرده و در هر دو شاخه ترمیمی و زیبایی آموزش دیده است. اعضای انجمن جراحان پلاستیک و زیبایی ایران کسانی‌اند که هر دو دوره را تمام کرده‌اند و درجه فوق‌تخصص پلاستیک گرفته‌اند.

ورود به رشته پزشکی از راه کنکور سراسری است. ورود به دوره تخصص و بعد فوق‌تخصص هم با آزمون‌های رسمی آموزش پزشکی، یعنی آزمون دستیاری و آزمون فوق‌تخصص، انجام می‌شود. شرایط، ظرفیت و زمان این آزمون‌ها هر سال به‌طور رسمی اعلام می‌شود و ممکن است تغییر کند. اگر دانش‌آموز یا دانشجو هستید و برای این رشته برنامه می‌ریزید، آخرین اطلاعات را از سایت رسمی سازمان سنجش آموزش کشور برای کنکور و سایت مرکز سنجش آموزش پزشکی برای آزمون دستیاری و فوق‌تخصص بگیرید، نه از جدول‌های رتبه در شبکه‌های اجتماعی.

برای عمل انتخابی، منطقی است جراح همان فوق‌تخصص را داشته باشد. تجربه همان ناحیه را هم باید نشان بدهد. این به معنی ممنوع بودن هر کار زیبایی برای رشته‌های دیگر نیست. بخشی از رینوپلاستی را متخصص گوش و حلق و بینی با آموزش صورت انجام می‌دهد. بخشی از تزریق را متخصص پوست انجام می‌دهد. مهم این است که آموزش همان روش، حدود صلاحیت و محل انجام با خطر آن عمل جور باشد. دوره کوتاه آخر هفته جای دستیاری چندساله را نمی‌گیرد.

قبل از تصمیم، شماره نظام پزشکی را در سامانه سازمان نظام پزشکی ببینید. بپرسید عمل در مطب، کلینیک یا بیمارستان دارای اتاق عمل معتبر انجام می‌شود. مشاوره باید وقت کافی برای شرح حال، معاینه، عکس و توضیح خطر داشته باشد. نباید فقط نوبت رزرو اتاق عمل باشد.

جراحی پلاستیک فقط یک عمل نیست؛ مجموعه‌ای از عمل‌هاست که هم برای ترمیم و هم برای زیبایی انجام می‌شود. به زبان ساده، این رشته این حوزه‌ها را در بر می‌گیرد:

• صورت: مثل لیفت صورت و گردن برای شلی بافت، و ترمیم آسیب صورت بعد از ضربه یا برداشتن تومور پوست. معنی لیفت و فرقش با تزریق را در مطلب لیفت صورت یعنی چه و فیس لیفت چیست توضیح داده‌ایم.
• بینی: رینوپلاستی برای فرم بینی، تنفس یا هر دو.
• پلک: بلفاروپلاستی برای برداشتن پوست و چربی اضافه پلک. گاهی افتادگی پلک جلوی دید را هم می‌گیرد و عمل جنبه درمانی پیدا می‌کند.
• دست: ترمیم آسیب دست، تاندون و عصب بعد از حادثه و درمان بعضی ناهنجاری‌های مادرزادی دست.
• سوختگی: درمان زخم سوختگی، پیوند پوست و ترمیم جای زخم جمع‌شده. به همین دلیل نام رسمی این فوق‌تخصص در ایران «جراحی پلاستیک، ترمیمی و سوختگی» است.
• بدن: مثل لیپوساکشن برای چربی موضعی، ابدومینوپلاستی برای پوست شل و دیواره شکم، جراحی سینه و بازسازی سینه بعد از سرطان. درباره لیپوساکشن و ابدومینوپلاستی و لیپو ابدو مطلب جدا نوشته‌ایم.

کنار این عمل‌ها، تزریق بوتاکس و فیلر هم در کلینیک‌های زیبایی زیاد انجام می‌شود، اما جراحی نیست. فرق این دو با هم و با جراحی را در مطلب فرق بوتاکس و فیلر و مقایسه با جراحی پلاستیک بخوانید.

اینکه کدام عمل برای شما مناسب است، فقط بعد از معاینه جراح پلاستیک مشخص می‌شود. برای پیدا کردن مرکز می‌توانید از صفحه نوبت جراحی پلاستیک و زیبایی استفاده کنید.

فهرست زیر شایع است، نه تجویز. مناسب بودن هر روش فقط بعد از معاینه معلوم می‌شود.

رینوپلاستی (عمل بینی):
این عمل استخوان و غضروف بینی را برای فرم، تنفس یا هر دو تغییر می‌دهد. انجمن جراحان پلاستیک ایران بینی را پرتکرارترین عمل زیبایی کشور می‌داند. ضخامت پوست روی ورم و دیده شدن جزئیات اثر دارد. جزئیات را در مطلب پوست بینی بخوانید. نتیجه نهایی اغلب ماه‌ها بعد پایدار می‌شود.

جراحی سینه:
بزرگ کردن با پروتز یا گاهی بافت خود فرد انجام می‌شود. پروتز یعنی همان جسم کاشتنی که حجم می‌دهد. کوچک کردن وقتی حجم باعث درد یا محدودیت شده مطرح است. لیفت وقتی پوست شل است به کار می‌آید. بازسازی بعد از سرطان مسیر جداگانه‌ای است. این‌ها یک عمل نیستند. برش و بهبودی‌شان فرق دارد.

لیپوساکشن:
لیپوساکشن رسوب چربی موضعی را برمی‌دارد تا خط بدن عوض شود. جایگزین کاهش وزن یا درمان چاقی نیست. پوست شل یا انتظار لاغر شدن کل بدن معمولاً کاندیدای خوبی نمی‌سازد.

ابدومینوپلاستی (تامی‌تاک):
این عمل پوست و چربی اضافه پایین شکم را برمی‌دارد. در بسیاری موارد جدار عضلانی را هم سفت می‌کند. جدار همان دیواره شکم است. وقتی پوست آویزان است، لیپو به‌تنهایی کافی نیست. بعد از بارداری‌های متعدد یا کاهش وزن زیاد بیشتر مطرح می‌شود.

بلفاروپلاستی و لیفت صورت:
بلفاروپلاستی پوست و گاهی چربی اضافه پلک را برمی‌دارد. لیفت صورت لایه عمقی‌تر صورت و گردن را جابه‌جا می‌کند. فقط پوست را نمی‌کشد. چین سطحی را تزریق بهتر جواب می‌دهد. شلی واضح بافت معمولاً به جراحی نزدیک‌تر است.

تزریق‌های غیرجراحی مرتبط:
بوتاکس فعالیت عضله حالت‌دهنده صورت را موقتاً کم می‌کند. فیلر حجم می‌دهد. هیچ‌کدام جراحی پلاستیک نیستند. ولی در همان کلینیک‌ها زیاد انجام می‌شوند. ماندگاری‌شان محدود است. دوز و قیمت را از روی اینترنت تعیین نکنید. اگر سؤال‌تان تزریق لب است، مطلب آیا تزریق فیلر لب باعث افتادگی لب در آینده میشود؟ را بخوانید.

مشاوره خوب با خواسته شما شروع می‌شود، نه با کاتالوگ عمل. جراح باید بشنود چه چیزی آزارتان می‌دهد. باید معاینه کند و محدودیت بافت را بگوید. اگر روش مناسب نیست، باید صریح بگوید. عکس استاندارد قبل از عمل برای مقایسه است. وعده کپی کردن چهره فرد دیگر نیست. شبیه‌سازی رایانه‌ای تقریبی است.

معمولاً این‌ها پرسیده یا بررسی می‌شوند:
- بیماری زمینه‌ای، دارو، مکمل و حساسیت
- سیگار، قلیان و نیکوتین؛ این‌ها ترمیم زخم را ضعیف می‌کنند
- سابقه جراحی همان ناحیه یا تزریق قبلی
- داروهای رقیق‌کننده خون که باید با نظر پزشک قطع یا جایگزین شوند
- آزمایش و در صورت نیاز ارزیابی بیهوشی
- رضایت آگاهانه: فایده، خطر، اسکار، احتمال عمل ترمیمی

ایزوترتینوئین، همان خانواده آکوتان، ممکن است زمان‌بندی را عوض کند. قند کنترل‌نشده هم همین‌طور. عفونت فعال یا انتظار غیرواقعی هم زمان را جابه‌جا می‌کند. ناشتایی و قطع دارو را خودسرانه از روی مطلب عمومی تنظیم نکنید. برگه مرکز ملاک است. اگر احتمال بارداری هست همان ابتدا بگویید. بسیاری از عمل‌های انتخابی در بارداری به تعویق می‌افتند.

بیشتر عمل‌های زیبایی انتخابی با معاینه و عکس بالینی برنامه‌ریزی می‌شوند. سی‌تی و ام‌آرآی روتین نیستند. روتین یعنی برای همه، بدون دلیل مشخص.

سی‌تی یا ام‌آرآی بیشتر وقتی به کار می‌آید که تروما، تومور، نقص مادرزادی پیچیده، یا جراحی ترمیمی به نقشه استخوان و بافت نرم نیاز داشته باشد. تروما یعنی همان آسیب ناشی از ضربه. در رینوپلاستی اولیه ساده معمولاً سی‌تی نوشته نمی‌شود. در انحراف شدید تیغه، سینوزیت همراه، یا بینی ترمیمی پیچیده گاهی تصویر سینوس یا تیغه کمک می‌کند. این موارد جای غربالگری زیبایی ندارند.

قبل از جراحی سینه، تصویربرداری تابع سن، شرح حال و معاینه است. اگر معاینه طبیعی باشد و عامل خطر مشخصی نباشد، زیر ۴۰ سال معمولاً تصویر روتین توصیه نمی‌شود. از ۴۰ سال به بالا، اگر در دوازده ماه گذشته ماموگرافی نشده باشد، ماموگرافی دو نما از هر دو سینه منطقی است. ام‌آرآی برای غربالگری روتین قبل از عمل زیبایی توصیه نمی‌شود، مگر خطر خانوادگی یا ژنتیکی بالا باشد. ماموگرافی اضافه بر راهنمای سنی و خطر معمول هم لازم نیست، مگر نگرانی مشخصی در شرح حال یا معاینه باشد. تصویر را وقتی بنویسید که سن یا یافته بالینی آن را لازم کند. اگر ماموگرافی برایتان نوشته شد، می‌توانید از نوبت ماموگرافی ایران نوبت استفاده کنید.

هیچ عمل انتخابی بدون خطر نیست. شایع‌ترین‌ها این‌هاست: خونریزی، هماتوم یعنی جمع شدن خون زیر پوست، سروما یعنی جمع شدن مایع زلال، عفونت، باز شدن زخم، اسکار نامطلوب یعنی جای زخم بدشکل، عدم تقارن، و نتیجه‌ای که با تصور اولیه یکی نیست. بیهوشی عمومی خطر خودش را دارد. در عمل‌های طولانی‌تر بدن، لخته وریدی و آمبولی ریه موضوع جدی است. لخته وریدی در سیاهرگ پا تشکیل می‌شود و آمبولی وقتی همان لخته به ریه برسد.

خطر اختصاصی‌تر هم هست. در رینوپلاستی ممکن است تنفس مختل شود یا عمل ترمیمی لازم شود. در پروتز سینه ممکن است کپسول یا جابه‌جایی در طول سال‌ها پیش بیاید. کپسول یعنی بافت سفت دور پروتز. در لیپو سطح ممکن است ناصاف شود. در ابدو ترمیم ناف یا جدار ممکن است مشکل پیدا کند. در پلک خشکی چشم یا بسته نشدن کامل ممکن است رخ دهد. در تزریق، نکروز پوست یعنی ازبین‌رفتن بافت ممکن است پیش بیاید. عدد ثابت عوارض برای همه مراکز گمراه‌کننده است.

سیگار، دیابت کنترل‌نشده، وزن ناپایدار، و فشار برای «همان عکس اینستاگرام» احتمال نارضایتی را بالا می‌برد. جراحی پلاستیک جای مشاوره روانپزشکی را در اختلال بدشکلی بدن نمی‌گیرد. اختلال بدشکلی بدن وقتی است که فکر مدام روی نقصی می‌چرخد که دیگران نمی‌بینند یا خیلی جزئی است. جراحی زیبایی انتخابی در کودک جایز نیست، مگر ناهنجاری یا آسیبی که کارکرد را مختل کند.

بهبودی به نوع عمل بستگی دارد. روزهای اول معمولاً ورم، کبودی و استراحت نسبی است. کار اداری سبک بعد از بعضی تزریق‌ها همان روز یا فردا ممکن است. بعد از رینوپلاستی یا پلک اغلب چند روز تا حدود دو هفته طول می‌کشد تا ظاهر اجتماعی قابل تحمل شود. بعد از ابدو یا لیفت وسیع محدودیت بیشتر است. در صورت، به‌ویژه بینی، ماه‌ها و گاه نزدیک یک سال برای دیدن فرم پایدار طبیعی است. تب، درد ناگهانی یک‌طرفه، تنگی نفس یا ترشح چرکی را همان روز گزارش کنید.

۱. مدرک را از روی کارت ویزیت نخوانید. در سامانه نظام پزشکی عنوان «فوق تخصص جراحی پلاستیک، ترمیمی و سوختگی» را ببینید.
۲. بپرسید همین عمل را در همین ناحیه انجام می‌دهد. بپرسید اتاق عمل مجوز و امکان مدیریت اورژانس دارد یا نه.
۳. نمونه کار باید بدن و سن نزدیک به شما باشد، با نور و زاویه یکسان.
۴. اگر در مشاوره فقط تخفیف، ضمانت فرم ابدی یا فشار برای عمل سریع شنیدید، عقب بایستید.
۵. هزینه را بعد از طرح درمان بپرسید. این مطلب عدد قیمت نمی‌دهد، چون تعرفه به شهر، بیمارستان، نوع بیهوشی و پیچیدگی بستگی دارد.
۶. برای پیدا کردن مرکز، از نوبت جراحی پلاستیک و زیبایی استفاده کنید و شهر خود را انتخاب کنید. بدون هماهنگی نهایی به مرکز نروید.

جراحی پلاستیک رشته‌ای است برای شکل دادن دوباره بافت. یک بخشش ترمیم بعد از بیماری و آسیب است. بخش دیگر تغییر ظاهر انتخابی است. عنوان «جراح زیبایی» به‌تنهایی صلاحیت را ثابت نمی‌کند. روش مناسب بعد از معاینه انتخاب می‌شود. تصویربرداری روتین نیست. بهبودی از روزهای ورم تا ماه‌های نتیجه پایدار طول می‌کشد. اگر تصمیم به ویزیت دارید، از ایران نوبت مرکز نزدیک را پیدا کنید و نوبت را بدون مراجعه حضوری ثبت کنید.