تفسیر جواب غربالگری اول؛ راهنمای جامع گزارش سونوگرافی غربالگری اول

غربالگری اول (غربالگری سه‌ماهه اول) ترکیبی از یک سونوگرافی و یک آزمایش خون است که معمولاً حدود هفته ۱۱ تا ۱۴ بارداری انجام می‌شود. زمان دقیق را پزشک بر اساس سن بارداری شما تعیین می‌کند.
هدف اصلی آن تخمین «احتمال» سندرم داون (تریزومی ۲۱)، سندرم ادواردز (تریزومی ۱۸) و سندرم پاتو (تریزومی ۱۳) در جنین است. غربالگری تشخیص قطعی نمی‌دهد؛ فقط نشان می‌دهد احتمال کم است یا بیشتر.
در کنار آن، سونوگرافی این موارد را هم بررسی می‌کند:
سن بارداری و تاریخ زایمان: با اندازه‌گیری طول جنین (CRL)، سن بارداری دقیق‌تر تعیین می‌شود.
ضربان قلب و رشد جنین.
NT یا شفافیت پشت گردن: فضای پر از مایع زیر پوست پشت گردن جنین که اندازه آن وارد محاسبه ریسک می‌شود.
بررسی اولیه ساختار بدن جنین: بعضی بخش‌های اصلی بدن در همین زمان دیده می‌شوند، اما بررسی کامل‌تر در سونوگرافی‌های بعدی انجام می‌شود.
تعداد جنین‌ها: در بارداری چندقلویی، تعداد جنین‌ها مشخص می‌شود.
اگر پزشک برایتان سونوگرافی NT نوشته است، از اینجا می‌توانید نوبت بگیرید:

در جواب غربالگری اول معمولاً عددی مثل «۱ به ۱۰۰۰» یا «1:1000» می‌بینید. این عدد از کنار هم گذاشتن سن مادر، اندازه NT، وضعیت استخوان بینی (اگر بررسی شده باشد) و نتیجه آزمایش خون به دست می‌آید.
«۱ به ۱۰۰۰» یعنی از هر ۱۰۰۰ بارداری با همین نتیجه، احتمالاً یک جنین آن بیماری را دارد و ۹۹۹ جنین ندارند.
هرچه عدد دوم بزرگ‌تر باشد، احتمال کمتر است؛ یعنی «۱ به ۱۰۰۰» احتمال کمتری از «۱ به ۱۰۰» دارد.
معمولاً برای سندرم داون و برای سندرم‌های ادواردز و پاتو، عددهای جداگانه نوشته می‌شود.

کم‌خطر، متوسط یا پرخطر؟

آزمایشگاه بر اساس یک «مرز» (Cut-off) جواب را کم‌خطر یا پرخطر اعلام می‌کند و بعضی آزمایشگاه‌ها گروه «متوسط» یا «بینابینی» هم دارند. این مرز در همه آزمایشگاه‌ها و کشورها یکسان نیست. پس جواب خود را با عددهایی که در اینترنت یا برگه دیگران می‌بینید مقایسه نکنید و به توضیح همان برگه و پزشک خود تکیه کنید.
یادتان باشد: جواب کم‌خطر یعنی احتمال کم، نه تضمین سلامت. جواب پرخطر هم یعنی احتمال بیشتر، نه قطعی بودن بیماری.

NT (Nuchal Translucency): فضای پر از مایع زیر پوست پشت گردن جنین است، نه «ضخامت پوست». همه جنین‌ها کمی مایع در این ناحیه دارند. اگر NT بیشتر از حد معمول برای آن سن بارداری باشد، احتمال بعضی اختلالات کروموزومی و مشکلات قلبی بیشتر می‌شود. اما NT بالا هم به‌تنهایی تشخیص نیست و پزشک ممکن است بررسی‌های بیشتری پیشنهاد کند.
اینکه NT چند باید باشد و عدد شما چه معنایی دارد را در مطلب تفسیر سونوگرافی ان تی و عدد آن توضیح داده‌ایم.
NB (Nasal Bone): یعنی استخوان بینی جنین. در گزارش معمولاً می‌نویسند «دیده شد» (Present) یا «دیده نشد» (Absent). نبودن استخوان بینی در بعضی جنین‌های مبتلا به اختلال کروموزومی دیده می‌شود، اما بیشتر جنین‌هایی که در این سونوگرافی استخوان بینی‌شان دیده نمی‌شود، سالم‌اند.
CRL (Crown-Rump Length): طول جنین از سر تا انتهای باسن که سن بارداری با آن تعیین می‌شود. NT همیشه نسبت به همین سن بارداری سنجیده می‌شود.
NT و NB فقط بخشی از محاسبه‌اند و ریسک نهایی از ترکیب آن‌ها با آزمایش خون و سن مادر به دست می‌آید.

بخش دوم غربالگری اول، آزمایش خون مادر است که دو ماده را اندازه می‌گیرد:
PAPP-A: پروتئینی که جفت می‌سازد.
Free β-hCG: هورمونی که جفت در بارداری می‌سازد.
اگر مقدار این دو ماده کمتر یا بیشتر از حد معمول باشد، احتمال برخی اختلالات کروموزومی کمتر یا بیشتر برآورد می‌شود. برای همین عدد آن‌ها به‌تنهایی معنی خاصی ندارد و فقط همراه با NT، سن بارداری و سن مادر در محاسبه ریسک به کار می‌رود.
در برگه بعضی آزمایشگاه‌ها کنار این عددها عبارت MoM هم آمده است؛ تفسیر آن را هم به پزشک بسپارید.

جواب غربالگری اول چند روز طول می‌کشد؟

این زمان به آزمایشگاه و مرکز بستگی دارد. وقتی خون می‌دهید، زمان آماده شدن جواب را از همان مرکز بپرسید.

اول از همه بدانید: جواب پرخطر یعنی احتمال بیشتر، نه اینکه جنین حتماً مشکل دارد. بیشتر بارداری‌هایی که جواب پرخطر می‌گیرند، نوزادی بدون این بیماری‌ها دارند.
بعد از جواب پرخطر، پزشک یا مشاور ژنتیک گزینه‌ها را با شما بررسی می‌کند:
NIPT (آزمایش DNA آزاد جنین در خون مادر): آزمایش غربالگری دقیق‌تری که با خون مادر انجام می‌شود. این آزمایش هم تشخیص قطعی نیست.
نمونه‌برداری از پرزهای جفت (CVS): آزمایش تشخیصی که در اوایل بارداری انجام می‌شود.
آمنیوسنتز: آزمایش تشخیصی با گرفتن مقدار کمی از مایع اطراف جنین، که کمی دیرتر در بارداری انجام می‌شود.
CVS و آمنیوسنتز جواب قطعی می‌دهند، اما احتمال کمی برای سقط دارند. انتخاب بین این راه‌ها، یا انجام ندادن آزمایش بیشتر، تصمیم خود شماست که با مشاوره پزشک یا مشاور ژنتیک گرفته می‌شود.
اگر جوابتان «متوسط» اعلام شده، مسیر بعدی را هم پزشک بر اساس برگه آزمایشگاه و شرایط شما تعیین می‌کند.

اگر جواب سونوگرافی غربالگری اول را گرفته‌اید و اصطلاحات آن برایتان ناآشناست، می‌توانید از خدمت تفسیر آنلاین گزارش تصویربرداری ایران نوبت استفاده کنید.
این خدمت برای فهم بهتر گزارش است و جای ویزیت پزشک یا مشاور ژنتیک شما را نمی‌گیرد.

۱. ورود به صفحه خدمت: به صفحه تفسیر گزارش تصاویر پزشکی بروید.
۲. بارگذاری گزارش: تصویر گزارش یا تصاویر سونوگرافی خود را بارگذاری کنید.
۳. دریافت توضیح: توضیح گزارش را به زبان ساده دریافت کنید. برای هر تصمیم درباره بارداری، جواب را حتماً به پزشک خود نشان دهید.

در گزارش سونوگرافی غربالگری اول با این اصطلاحات روبه‌رو می‌شوید:
CRL (Crown-Rump Length): طول جنین از بالای سر تا انتهای باسن؛ برای تعیین سن بارداری.
NT (Nuchal Translucency): اندازه فضای پر از مایع پشت گردن جنین.
NB (Nasal Bone): استخوان بینی جنین؛ دیده شد یا دیده نشد.
FHR (Fetal Heart Rate): ضربان قلب جنین.
BPD (Biparietal Diameter): قطر دوآهیانه‌ای؛ یعنی عرض سر جنین بین دو استخوان آهیانه (دو طرف سر).
HC، AC و FL: محیط سر، محیط شکم و طول استخوان ران. این اندازه‌ها بیشتر در سونوگرافی‌های ماه‌های بعد برای بررسی رشد جنین به کار می‌روند و ممکن است در گزارش غربالگری اول نیامده باشند.
Placenta (جفت): محل قرارگیری جفت در رحم.
اگر بعدها در بارداری سونوگرافی داپلر یا بیوفیزیکال برایتان نوشته شد، مطالب سونوگرافی داپلر بارداری چیست؟ و سونوگرافی بیوفیزیکال جنین چیست؟ را بخوانید.

سونوگرافی غربالگری اول با همه فایده‌هایش، محدودیت‌هایی هم دارد:
همه مشکلات را پیدا نمی‌کند: بعضی ناهنجاری‌ها در این زمان قابل دیدن نیستند و در سونوگرافی‌های بعدی بررسی می‌شوند.
غربالگری است، نه تشخیص: جواب پرخطر ممکن است در نهایت مشکلی نداشته باشد و جواب کم‌خطر هم تضمین سلامت نیست.
به تجربه پزشک و کیفیت دستگاه بستگی دارد: اندازه‌گیری NT دقت زیادی لازم دارد.
وضعیت جنین و مادر اثر دارد: وضعیت قرارگیری جنین و چاقی مادر ممکن است دیدن جزئیات را سخت کند و گاهی لازم شود سونوگرافی تکرار شود.
گاهی آزمایش تکمیلی لازم است: مثل NIPT، CVS، آمنیوسنتز یا سونوگرافی‌های سه‌ماهه دوم که پزشک درباره آن‌ها تصمیم می‌گیرد.
اگر برای سونوگرافی NT دنبال مرکز هستید، فهرست مراکز در صفحه نوبت سونوگرافی NT آمده است.

غربالگری اول با سونوگرافی و آزمایش خون، احتمال سندرم داون، ادواردز و پاتو را تخمین می‌زند و تشخیص قطعی نمی‌دهد. عدد «۱ به …» را با مرز همان آزمایشگاه بخوانید و برای قدم‌های بعدی با پزشک یا مشاور ژنتیک صحبت کنید.
اگر کنجکاوید جنسیت جنین کی مشخص می‌شود، مطلب جنسیت جنین در هفته چندم بارداری مشخص می شود؟ را بخوانید.

منابع:
NHS
MedlinePlus
hopkinsmedicine
ISUOG