آشالازی مری چیست؟ علائم، تشخیص و روش‌های درمان

آشالازی یک بیماری نادر مری است. مری همان لوله عضلانی است که غذا را از دهان به معده می‌برد. در آشالازی، عضلات مری غذا را خوب به پایین هل نمی‌دهند و حلقه عضلانی ته مری (اسفنکتر تحتانی مری) هم درست باز نمی‌شود. یعنی غذا و مایعات در مری می‌مانند و به سختی به معده می‌رسند.
این بیماری بیشتر در بزرگسالان ۲۵ تا ۶۰ ساله دیده می‌شود، اما در کودکان هم ممکن است پیش بیاید. علائم آن آرام آرام و طی ماه‌ها یا سال‌ها ایجاد می‌شوند.
یکی از آزمایش‌های اصلی تشخیص آن، عکس بلع باریم است که در مراکز رادیولوژی انجام می‌شود. برای پیدا کردن مرکز از صفحه نوبت رادیولوژی کمک بگیرید.
نکته: آشالازی مری با «شالازیون» که یک برآمدگی کوچک روی پلک چشم است فرق دارد. اگر دنبال «آشالازی چشم» هستید، احتمالاً منظورتان شالازیون پلک است و ربطی به مری ندارد.

اسفنکتر تحتانی مری یک حلقه عضلانی در پایین‌ترین قسمت مری، درست بالای معده است. کار آن مثل یک دریچه است:
وقتی غذا را قورت می‌دهید، شل و باز می‌شود تا غذا وارد معده شود.
بعد سفت و بسته می‌شود تا محتویات معده به مری برنگردد.
در حالت طبیعی، انقباض‌های موجی شکل مری (به آن پریستالسیس می‌گویند) غذا را تا این دریچه هل می‌دهند.
در آشالازی چه می‌شود؟ این انقباض‌های موجی یا انجام نمی‌شوند یا ضعیف هستند. وقتی هم غذا به پایین مری می‌رسد، اسفنکتر شل نمی‌شود. یعنی دریچه بسته می‌ماند و غذا پشت آن جمع می‌شود. به همین دلیل بلعیدن سخت می‌شود و گاهی غذا به دهان برمی‌گردد.
علت دقیق آن معلوم نیست. یک نظریه این است که سیستم ایمنی، شاید بعد از یک عفونت ویروسی، به سلول‌های عصبی مری که حرکت عضلات را کنترل می‌کنند آسیب می‌زند.
همه درمان‌های آشالازی یک هدف دارند: شل‌تر کردن همین اسفنکتر تا غذا راحت‌تر به معده برسد.

علائم آشالازی آرام آرام شروع می‌شوند و ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد تا متوجه آن شوید:
دیفاجیا (سختی در بلع غذاها و مایعات)
بازگشت غذا (بازگشت غذا یا مایعات بلعیده شده به دهان)
درد قفسه سینه (دردی که می‌آید و می‌رود و گاهی شدید است)
کاهش وزن (کاهش وزن بدون دلیل مشخص)
سوزش سردل (احساس سوزش در مری)
سختی در آروغ زدن و سکسکه
اگر تازگی در قورت دادن غذا مشکل پیدا کرده‌اید، زودتر به پزشک مراجعه کنید.

علت دقیق آشالازی هنوز به طور کامل مشخص نیست. این عوامل ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند:

آسیب به عصب‌های مری

اگر عصب‌هایی که عضلات مری را کنترل می‌کنند آسیب ببینند، مری غذا را درست به پایین نمی‌فرستد و اسفنکتر باز نمی‌شود. این آسیب ممکن است به دلیل التهاب باشد.

بیماری‌های خودایمنی

در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی به اشتباه به بافت‌های سالم حمله می‌کند. یک نظریه این است که در آشالازی، سیستم ایمنی به سلول‌های عصبی مری حمله می‌کند.

عفونت‌ها

بعضی پژوهشگران فکر می‌کنند یک عفونت ویروسی ممکن است این واکنش ایمنی را شروع کند.

ژنتیک

برخی مطالعات نشان می‌دهند ممکن است عوامل ژنتیکی هم نقش داشته باشند، اما هنوز قطعی نیست.

سن

آشالازی بیشتر در بزرگسالان بین ۲۵ تا ۶۰ سال تشخیص داده می‌شود، اما کودکان هم ممکن است به آن مبتلا شوند.

جنسیت و عوامل محیطی

آشالازی در مردان و زنان دیده می‌شود. نقش عوامل محیطی و سبک زندگی هنوز به طور کامل شناخته نشده است.

پزشک اول درباره علائم شما و مدت آن‌ها می‌پرسد و معاینه می‌کند. برای تشخیص آشالازی معمولاً از این سه آزمایش اصلی استفاده می‌شود:

عکس بلع باریم (ازوفاگوگرام)

شما مایع باریم می‌نوشید و از مری و معده عکس رادیولوژی گرفته می‌شود. باریم نشان می‌دهد مری گشاد شده یا نه و غذا چطور از ته مری عبور می‌کند. درباره عکس رنگی معده در مقاله باریم میل چیست بیشتر بخوانید.

مانومتری مری

این آزمایش فشار عضلات مری را اندازه می‌گیرد. یک لوله نازک از راه بینی وارد مری و معده می‌شود. مانومتری نشان می‌دهد که آیا مری انقباض‌های موجی طبیعی دارد و اسفنکتر هنگام بلع شل می‌شود یا نه.

آندوسکوپی فوقانی

یک لوله نازک و انعطاف‌پذیر با دوربین کوچک از راه دهان وارد مری و معده می‌شود. پزشک دیواره مری را مستقیم می‌بیند و بیماری‌های دیگری را که علائم مشابه دارند بررسی می‌کند.

پایش pH مری

این آزمایش مقدار اسید در مری را اندازه می‌گیرد و گاهی برای جدا کردن آشالازی از ریفلاکس معده به مری کمک می‌کند.

درمان آشالازی را قطعی درمان نمی‌کند، اما می‌تواند علائم را خیلی کمتر کند و کیفیت زندگی را بهتر کند. هدف همه روش‌ها شل کردن اسفنکتر تحتانی مری است. پزشک بر اساس علائم، سن و شرایط شما و نظر خودتان روش را انتخاب می‌کند.

بالون دیلاتاسیون

یک بالون مخصوص در محل اسفنکتر باد می‌شود تا عضله را گشادتر کند. در بخش بعد بیشتر توضیح داده‌ایم.

میوتومی هلر با لاپاراسکوپی

در این جراحی، فیبرهای عضلانی اسفنکتر تحتانی مری بریده می‌شوند تا غذا راحت‌تر به معده برسد. این عمل با برش‌های کوچک (لاپاراسکوپی) انجام می‌شود.

روش POEM (میوتومی آندوسکوپیک از راه دهان)

در این روش، پزشک با آندوسکوپ و از داخل مری، عضلات اسفنکتر را می‌برد. برشی روی پوست شکم لازم نیست.

تزریق بوتاکس

بوتاکس در اسفنکتر تزریق می‌شود و آن را به طور موقت شل می‌کند. اثرش ماندگار نیست و معمولاً برای افرادی استفاده می‌شود که برای بالون یا جراحی مناسب نیستند.

داروها

بعضی قرص‌ها از گروه نیترات‌ها و مسدودکننده‌های کانال کلسیم ممکن است عضله اسفنکتر را کمی شل کنند. نوع و مقدار دارو را فقط پزشک تعیین می‌کند؛ خودسرانه مصرف نکنید.

تغذیه و سبک زندگی

غذا را تکه‌های کوچک کنید و خوب بجوید.
همراه غذا آب بنوشید و صاف بنشینید.
سه تا چهار ساعت قبل از خواب غذای جامد نخورید و سرتان را با یک بالش اضافه بالاتر بگذارید.
بعد از درمان: علائم آشالازی ممکن است دوباره برگردند. بنابراین پیگیری منظم با پزشک لازم است.

دیلاتاسیون مری یعنی گشاد کردن قسمت تنگ مری. در آشالازی، به آن اتساع بالونی یا «بالون آشالازی» هم می‌گویند.

چطور انجام می‌شود؟

معمولاً با آرام‌بخش سبک انجام می‌شود.
پزشک با کمک آندوسکوپ، یک بالون مخصوص را در محل اسفنکتر تحتانی مری قرار می‌دهد.
بالون باد می‌شود و عضله اسفنکتر را کش می‌دهد تا شل‌تر شود و غذا راحت‌تر به معده برود.

چه چیزهایی را باید بدانید؟

ممکن است برای کنترل علائم چند جلسه لازم باشد.
مثل هر روش دیگری، بالون هم خطراتی دارد. پزشک قبل از انجام، خطرها و فایده‌ها را برای شرایط شما توضیح می‌دهد.
بالون آشالازی را قطعی درمان نمی‌کند و علائم ممکن است بعد از مدتی برگردند.
اینکه بالون برای شما بهتر است یا میوتومی هلر یا POEM، تصمیمی است که پزشک همراه خود شما می‌گیرد.

آشالازی مری یک بیماری نادر است که در آن اسفنکتر تحتانی مری درست باز نمی‌شود و بلعیدن سخت می‌شود. با عکس بلع باریم، مانومتری و آندوسکوپی تشخیص داده می‌شود. درمان قطعی ندارد، اما بالون، میوتومی هلر، POEM و گاهی بوتاکس یا دارو می‌توانند علائم را به‌خوبی کنترل کنند. اگر در قورت دادن غذا مشکل دارید، زودتر به پزشک مراجعه کنید و بعد از درمان هم پیگیری را فراموش نکنید.

منابع
hopkinsmedicine
clevelandclinic